Adhyaya 15

Verse 1

श्रीसूत उवाच । ब्रह्मकुण्डे महापुण्ये स्नानं कृत्वा समाहितः । नरो हनूमतः कुण्डमथ गच्छेद्विजोत्तमाः

श्रीसूत म्हणाले—हे श्रेष्ठ द्विजांनो, महापुण्य ब्रह्मकुंडात एकाग्रचित्ताने स्नान करून मग मनुष्याने हनुमंताच्या कुंडाकडे जावे।

Verse 2

पुरा हतेषु रक्षःसु समाप्ते रणकर्मणि । रामादिषु निवृत्तेषु गंधमादनपर्वते

पूर्वकाळी, राक्षसांचा वध होऊन रणकर्म समाप्त झाल्यावर, रामादि जेव्हा निवृत्त झाले, तेव्हा गंधमादन पर्वतावर (हे घडले)।

Verse 3

सर्व लोकोपकाराय हनूमान्मारुतात्मजः । सर्वतीर्थोत्तमं चक्रे स्वनाम्ना तीर्थमुत्तमम्

सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी, मारुतात्मज हनुमानाने आपल्या नावाने सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ असे उत्तम तीर्थ निर्माण केले।

Verse 4

विदित्वा वैभवं यस्य स्वयं रुद्रेण सेव्यते । तस्य तीर्थस्य सदृशं न भूतं न भविष्यति

ज्याचे वैभव जाणून स्वयं रुद्र त्याची सेवा-आराधना करतात, त्या तीर्थासारखे न पूर्वी झाले, न पुढे होईल।

Verse 5

यत्र स्नाता नरा यांति शिवलोकं सनातनम् । यस्मिंस्तीर्थे महापुण्ये महापातकनाशने

त्या महापुण्य, महापातकनाशक तीर्थात स्नान केल्यास मनुष्य सनातन शिवलोकास प्राप्त होतात।

Verse 6

सर्वलोकोपकाराय निर्मिते वायुसूनुना । सर्वाणि नरकाण्यासञ्च्छून्यान्येव चिराय वै

सर्व लोकांच्या हितासाठी वायुपुत्राने ते निर्माण केल्यामुळे, दीर्घकाळ सर्व नरके खरोखरच रिकामी राहिली।

Verse 7

वैभवं तस्य तीर्थस्य शंकरो वेत्ति वा न वा । यत्र धर्मसखोनाम राजा केकयवंशजः

त्या तीर्थाचे वैभव शंकरालाही पूर्ण कळते की नाही—तेथे केकयवंशात जन्मलेला धर्मसख नावाचा राजा होता.

Verse 8

भक्त्या सह पुरा स्नात्वा शतं पुत्रानवाप्त वान् । ऋषय ऊचुः । सूत धर्मसखस्याद्य चरितं वक्तुमर्हसि । हनूमत्कुण्डतीर्थे यो लेभे स्नात्वा शतं सुतान्

पूर्वी त्याने भक्तिभावाने तेथे स्नान करून शंभर पुत्र प्राप्त केले. ऋषी म्हणाले—“हे सूत, आता धर्मसखाचे चरित्र सांगावे; जो हनूमत्कुंड तीर्थात स्नान करून शंभर पुत्रांना प्राप्त झाला.”

Verse 9

श्रीसूत उवाच । शृणुध्वमृषयो यूयं चरितं तस्य भूपतेः

श्रीसूत म्हणाले—“हे ऋषींनो, त्या राजाचे चरित्र ऐका.”

Verse 10

अद्य धर्मसखस्याहं प्रवक्ष्यामि समासतः । राजा धर्मसखोनाम विजितारिः सुधार्मिकः

आता मी धर्मसखाचे चरित्र संक्षेपाने सांगतो—धर्मसख नावाचा तो राजा शत्रूंवर विजय मिळवणारा व दृढ धर्मनिष्ठ होता.

Verse 11

बभूव नीतिमान्पूर्वं प्रजापालनतत्परः । तस्य भार्याशतं विप्रा वभूव पतिदैवतम्

तो आरंभापासून नीतिमान व प्रजापालनात तत्पर होता. हे विप्रहो, त्याच्या शंभर राण्या होत्या; त्या सर्व पतीला देवतुल्य मानत.

Verse 12

स पालयन्महीं राजा सशैलवनकाननाम् । तासु भार्यासु तनयं नाविंदद्वंशवर्द्धनम्

तो राजा पर्वत, वन व उपवनांनी युक्त अशी पृथ्वी पाळीत होता; तरीही त्याच्या राण्यांपासून वंशवर्धक पुत्र त्याला मिळाला नाही।

Verse 13

अकरोच्च महादानं पुत्रार्थं स महीपतिः

पुत्रप्राप्तीच्या इच्छेने त्या भूमिपतीने महादान केले।

Verse 14

अश्वमेधादिभिर्यज्ञैरयजच्च सुरान्प्रति । तुलापुरुषमुख्यानि ददौ दानानि भूरिशः

त्याने अश्वमेधादि यज्ञांनी देवतांचे पूजन केले; आणि तुलापुरुषादि प्रमुख दाने विपुल प्रमाणात दिली।

Verse 15

आमध्यरात्रमन्नानि सर्वेभ्योऽप्यनिवारितम् । प्रायच्छद्बहुसूपानि सस्योपेतानि भूमिपः

तो राजा मध्यरात्रीपर्यंत सर्वांना अडथळा न आणता अन्न देत राहिला; आणि धान्य-उत्पन्नासह अनेक प्रकारचे सूप-व्यंजन दान केले।

Verse 16

पितॄनुद्दिश्य च श्राद्धमकरोद्विधिपूर्वकम् । संतानदायिनो मंत्राञ्जजाप नियतेद्रियः

त्याने पितरांना उद्देशून विधिपूर्वक श्राद्ध केले; आणि इंद्रिये संयमित ठेवून संतानदायक मंत्रांचा जप केला।

Verse 17

एवमादीन्बहून्धर्मान्पुत्रार्थं कृतवान्नृपः । पुत्रमुद्दिश्य सततं कुर्वन्धर्माननुत्तमान्

अशा प्रकारे राजाने पुत्रप्राप्तीसाठी अनेक धर्मानुष्ठाने केली. पुत्राला उद्देशून तो सदैव उत्तम व अनुपम धर्मांचे निरंतर आचरण करीत राहिला.

Verse 18

राजा दीर्घेण कालेन वृद्धतां प्रत्यपद्यत । कदाचित्तस्य वृद्धस्य यतमानस्य भूपतेः

दीर्घ काळानंतर राजा वृद्धत्वास प्राप्त झाला. मग एकदा, तो वृद्ध भूपती उद्दिष्टासाठी सतत प्रयत्न करीत असताना…

Verse 19

पुत्रस्सुचंद्रनामाभूज्ज्येष्ठपत्न्यां मनोरमः । जातं पुत्रं जनन्यस्ताः सर्वा वैषम्यवर्जिताः

ज्येष्ठ राणीपासून ‘सुचंद्र’ नावाचा मनोहर पुत्र झाला. पुत्र जन्मताच सर्व माता (राण्या) ईर्ष्या व पक्षपात यांपासून मुक्त झाल्या.

Verse 20

समं संवर्द्धयामासुः क्षीरादिभिरनुत्तमाः । राज्ञश्च सर्वमातॄणां पौराणाम्मंत्रिणां तथा

त्या उत्तम स्त्रियांनी त्याला समभावाने वाढविले, दूध इत्यादींनी पोषण केले. तसेच राजा, सर्व माता, नगरवासी आणि मंत्रीही त्याची काळजी घेत होते.

Verse 21

मनोनयनसंतोषजनकोऽयं सुतोऽभवत् । लालयानः सुतं राजा मुदं लेभे परात्पराम्

हा पुत्र मन व नेत्र यांना संतोष देणारा ठरला. पुत्राला प्रेमाने लाड करताना राजाला अपार, परम आनंद प्राप्त झाला.

Verse 22

आंदोलिकाशयानस्य सूनोस्तस्य कदाचन । वृश्चिकोऽकुट्टयत्पादे पुच्छेनोद्यद्विषाग्निना

एकदा झुल्याच्या शय्येवर निजलेल्या त्याच्या लहान पुत्राच्या पायाला विंचवाने डंख केला; त्याची शेपटी उंच, विष अग्नीप्रमाणे प्रज्वलित होते।

Verse 23

कुट्टनाद्वृश्चिकस्यासावरुदत्तनयो भृशम् । ततस्तन्मातरः सर्वाः प्रारुदञ्च्छोककातराः

विंचवाच्या डंखाने वरुदत्ताचा तो पुत्र फार आक्रोशाने रडू लागला; तेव्हा शोकाकुल सर्व माता व परिचारिका विलाप करू लागल्या।

Verse 24

परिवार्यात्मजं विप्राः सध्वनिः संकुलोऽभवत् । आर्तध्वनिं स शुश्राव राजा धर्मसखस्तदा

हे विप्रहो, मुलाला वेढून घेताच सर्वत्र गोंधळाचा आर्तध्वनी भरून राहिला; तेव्हा धर्मसख राजा तो दुःखध्वनी ऐकू लागला।

Verse 25

उपविष्टः सभामध्ये सहामात्यपुरोहितः । अथ प्रातिष्ठिपद्राजा सौविदल्लं स वेदितुम्

राजा सभामध्ये मंत्री व पुरोहितांसह बसला होता; तेव्हा काय घडले ते जाणण्यासाठी त्याने सौविदल्लाला पाठविले।

Verse 26

अन्तःपुरबहिर्द्वारं सौविदल्लः समेत्य सः । षंढवृद्धान्समाहूय वाक्यमेतदभाषत

सौविदल्ल अंतःपुराच्या बाहेरील द्वारी आला; वृद्ध षंढ पहारेकऱ्यांना बोलावून तो हे वचन म्हणाला।

Verse 27

षंढाः किमर्थमधुना रुदत्यन्तःपुर स्त्रियः । तत्परिज्ञायतां तत्र गत्वा रोदनकारणम्

हे सेवकांनो, आत्ता अंतःपुरातील स्त्रिया का रडत आहेत? तिथे जाऊन या रडण्याचे कारण नीट जाणून या।

Verse 28

एतदर्थं हि मां राजा प्रेरयामास संसदि । इत्युक्तास्तु परिज्ञाय निदानं रोदनस्य ते

याच कारणासाठी राजाने मला सभेतून पाठविले आहे. असे ऐकून ते गेले आणि रडण्याचे मूळ कारण जाणून आले।

Verse 29

निर्गम्यांतःपुरात्तस्मै यथावृत्तं न्यवेदयत् । स षंढकवचः श्रुत्वा सौविदल्लः सभां गतः

ते अंतःपुरातून बाहेर येऊन जे घडले ते तसेच त्याला सांगून गेले. सेवकांचे वृत्तांत ऐकून सौविदल्ल सभेत गेला।

Verse 30

राज्ञे निवेदयामास पुत्रं वृश्चिकपीडितम् । ततो धर्मसखो राजा श्रुत्वा वृत्तांतमीदृशम्

त्याने राजाला निवेदन केले—राजपुत्राला विंचवाने दंश केला आहे. तेव्हा धर्मसख राजा असा वृत्तांत ऐकून,

Verse 31

त्वरमाणः समुत्थाय सामात्यः सपुरोहितः । प्रविश्यांतःपुरं सार्द्धं मांत्रिकैर्विषहा रिभिः

तो घाईघाईने उठला—मंत्र्यांसह व पुरोहितासह—आणि मंत्रज्ञ व विष-निवारक वैद्यांसह अंतःपुरात प्रविष्ट झाला।

Verse 32

चिकित्सयामास सुतमौषधाद्यैरनेकशः । जातस्वास्थ्यं ततः पुत्रं लालयित्वा स भूपतिः

राजाने पुत्रावर पुन्हा पुन्हा औषधे व इतर उपायांनी उपचार केला. नंतर मुलगा निरोगी झाल्यावर नृपतीने स्नेहाने त्याचे लाड करून पालनपोषण केले.

Verse 33

मानयित्वा च मंत्रज्ञान्रत्नकां चनमौक्तिकैः । निष्क्रम्यांतःपुराद्राजा भृशं चिंतासमाकुलः

मंत्रज्ञांना रत्ने, सुवर्ण व मोत्यांनी सन्मान करून राजा अंतःपुरातून बाहेर पडला आणि तीव्र चिंतेने व्याकुळ झाला.

Verse 34

ऋत्विक्पुरोहितामात्यैस्तां सभां सनुपाविशत् । तत्र धर्मसखो राजा समासीनो वरासने । उवाचेदं वचो युक्तमृत्विजः सपुरोहितान्

ऋत्विक, पुरोहित व अमात्यांसह राजा त्या सभेत प्रवेशला. तेथे उत्तम आसनावर बसलेला धर्मसख राजा ऋत्विज व पुरोहितांना योग्य असे वचन बोलला.

Verse 35

धर्मसख उवाच । दुःखायैवैकपुत्रत्वं भवति ब्राह्मणो त्तमाः

धर्मसख म्हणाला—हे ब्राह्मणोत्तमांनो, एकच पुत्र असणे खरोखर दुःखाचे कारण ठरते.

Verse 36

एकपुत्रत्वतो तृणां वरा चैव ह्यपुत्रता । नित्यं व्यपाययुक्तत्वाद्वरमेव ह्यपुत्रता । अहं भार्याशतं विप्रा उदवोढ विचिंत्य तु

एकपुत्र असण्यापेक्षा तृणासारखीही अपुत्रता श्रेष्ठ; कारण एकमेव वारस नेहमी नाशाच्या धोक्याने युक्त असतो, म्हणून अपुत्रताच बरी. हे विप्रांनो, हे विचारून मी शंभर पत्नी स्वीकारल्या आहेत.

Verse 37

वयश्च समतिक्रांतं सपत्नीकस्य मे द्विजाः । प्राणा मम च भार्याणामस्मिन्पुत्रे व्यवस्थिताः

हे द्विजांनो! माझे वय आणि माझ्या राण्यांचेही वय पुढे गेले आहे; माझे व माझ्या पत्नींचे प्राण या पुत्रातच गुंतलेले आहेत।

Verse 38

तन्नाशे मम भार्याणां सर्वासां च मृतिर्ध्रुवा । ममापि प्राणनाशः स्यादेकपुत्रस्य मारणे

तो नष्ट झाला तर माझ्या सर्व पत्नींचा मृत्यू अटळ आहे; एकमेव पुत्र मारला गेला तर माझाही प्राणनाश होईल।

Verse 39

अतो मे बहुपुत्रत्वं केनोपायेन वै भवेत् । तमुपायं मम ब्रूत ब्राह्मणा वेदवि त्तमाः

म्हणून कोणत्या उपायाने मला खरोखर बहुपुत्रत्व प्राप्त होईल? हे वेदविद्येत श्रेष्ठ ब्राह्मणांनो, तो उपाय मला सांगा।

Verse 40

एकैकः शतभार्यासु पुत्रो मे स्याद्यथा गुणी । तत्कर्म व्रत यूयं तु शास्त्रमालोक्य धर्मतः

माझ्या शंभर पत्नींपैकी प्रत्येकेत माझ्यासाठी एकेक गुणवान पुत्र व्हावा—तुम्ही शास्त्र पाहून धर्मानुसार ते कर्म व व्रत ठरवा।

Verse 41

महता लघुना वापि कर्मणा दुष्करेण वा । फलं यद्यपि तत्साध्यं करिष्येऽहं न संशयः

मोठ्या कर्माने असो वा लहान कर्माने, किंवा कठीण साधनेने—जर त्या मार्गाने ते फळ साध्य होत असेल, तर मी निःसंशय ते करीन।

Verse 42

युष्माभिरुदितं कर्म करिष्यामि न संशयः । कृतमेव हि तद्वित्त शपेऽहं सुकृतैर्मम

तुम्ही सांगितलेले कर्म मी निःसंशय करीन। हे पूर्ण झालेच असे समजा; माझ्या स्वतःच्या पुण्यबळाची शपथ घेऊन मी सांगतो।

Verse 43

अस्ति चेदीदृशं कर्म येन पुत्रशतं भवेत् । तत्कर्म कुत्र कर्तव्यं मयेति वदताधुना

जर असे कोणते कर्म असेल की ज्याने शंभर पुत्र प्राप्त होतील, तर आता सांगा—ते कर्म मला कुठे करावे?

Verse 44

इति पृष्टास्तदा राज्ञा ऋत्विजः सपुरोहिताः । संभूय सर्वे राजानमिदमूचुः सुनिश्चितम्

राजाने असे विचारताच, ऋत्विज व पुरोहित सर्वजण एकत्र जमले आणि निश्चयाने राजाला हे म्हणाले।

Verse 45

ऋत्विज ऊचुः । अस्ति राजन्प्रवक्ष्यामो येन पुत्रशतं तव । भवेद्धर्मेण महता शतभार्यासु कैकय

ऋत्विज म्हणाले—हे राजन्, आम्ही असा उपाय सांगतो की महान् धर्माने तुला शंभर पुत्र होतील—हे कैकय, तुझ्या शंभर राण्यांमध्ये (प्रत्येकी एक).

Verse 46

अस्ति कश्चिन्महापुण्यो गन्धमादनपर्वतः । दक्षिणांबुधिमध्ये यः सेतुरूपेण वर्तते

दक्षिण समुद्राच्या मध्यभागी गंधमादन नावाचा एक महापुण्य पर्वत आहे, जो सेतुरूपाने स्थित आहे।

Verse 47

सिद्धचारणगंधर्वदेवर्षिगणसंकुलः । दर्शनात्स्पर्शनान्नृणां महापातकनाशनः

ते क्षेत्र सिद्ध, चारण, गंधर्व व देवर्षिगणांनी गजबजलेले आहे; त्याचे केवळ दर्शन किंवा स्पर्श केल्यानेही मनुष्यांचे महापातक नष्ट होतात।

Verse 48

तत्रास्ति हनुमत्कुंडमिति लोकेषु विश्रुतम् । महादुःखप्रशमनं स्वर्गमोक्षफलप्रदम्

तेथे ‘हनुमत्कुंड’ नावाचे सरोवर लोकी प्रसिद्ध आहे; ते महादुःख शमवते आणि स्वर्ग व मोक्षाचे फल प्रदान करते।

Verse 49

नरकक्लेशशमनं तथा दारिद्र्यमोचनम् । पुत्रप्रदमपुत्राणामस्त्रीणां स्त्रीपदं नृणाम्

हे नरकक्लेश शमवते आणि दारिद्र्यापासूनही मुक्त करते; अपुत्रांना पुत्र देते, आणि ज्यांना पत्नी नाही त्यांना पत्नीप्राप्ती घडवते।

Verse 50

तत्र त्वं प्रयतः स्नात्वा सर्वाभीष्टप्रदायिनीम् । पुत्रीयेष्टिं च तत्तीरे कुरुष्व सुसमाहितः

तेथे तू शुद्धभावाने जाऊन सर्वाभीष्ट देणाऱ्या त्या पवित्र जलात स्नान कर; मग त्या तीरावर चित्त एकाग्र करून पुत्रीयेष्टि यज्ञ कर।

Verse 51

तेन ते शतभार्यासु प्रत्येकं तनयो नृप । एकैकस्तु भवेच्छीघ्रं मा कुरु ष्वात्र संशयम्

त्या अनुष्ठानाने, हे नृपा, तुझ्या शंभर राण्यांपैकी प्रत्येकेस पुत्र होईल; एकेक पुत्र लवकरच जन्मेल—यात मुळीच संशय करू नकोस।

Verse 52

तथोक्तो नृपतिर्विप्रैऋत्विक्भिः सपुरोहितैः । तत्क्षणेनैव ऋत्विक्भिर्भार्याभिश्च पुरोधसा

ब्राह्मणांनी—ऋत्विज व कुलपुरोहितांसह—असे सांगितल्यावर राजा त्या क्षणीच ऋत्विज, त्यांच्या पत्नी आणि पुरोहित यांसह प्रस्थानास निघाला।

Verse 53

वृतोमात्यैश्च भृत्यैश्च यज्ञसंभारसंयुतः । प्रययौ दक्षिणांभोधौ गन्धमादनपर्वतम्

अमात्य व सेवकांनी वेढलेला, यज्ञसामग्रीसह तो दक्षिण समुद्राकडे—गंधमादन पर्वताच्या दिशेने—निघून गेला।

Verse 54

हनुमत्कुंडमासाद्य तत्र सस्नौ ससैनिकः । मासमात्रं स तत्तीरे न्यवस त्स्नानमाचरन्

हनुमत्कुंडास पोहोचून त्याने सैन्यासह तेथे स्नान केले; आणि पूर्ण एक महिना त्या तीरावर राहून तो नित्य पवित्र स्नान करीत राहिला।

Verse 55

ततो वसंते संप्राप्ते चैत्रमासि नृपोत्तमः । इष्टिमारब्धवांस्तत्र पुत्रीयां सपुरोहितः

नंतर वसंत ऋतू येताच, चैत्र महिन्यात, श्रेष्ठ राजाने पुरोहितासह तेथे पुत्रप्राप्तीसाठी ‘पुत्रीयेष्टि’ यज्ञ आरंभ केला।

Verse 56

सम्यक्कर्माणि चक्रुस्ते ऋत्विजः सपुरोधसः । सपत्नीकस्य राजर्षेस्तथाधर्मसखस्य तु

त्या ऋत्विजांनी पुरोहितासह, पत्नीसह त्या राजर्षीसाठी तसेच धर्मसखासाठीही सर्व विधी सम्यक रीतीने पार पाडले।

Verse 57

इष्टौ तस्य समाप्तायां हनूमत्कुंडतीरतः । पुरोहितो हुतोच्छिष्टं प्राश यद्राजयोषितः

हनूमत्कुंडाच्या तीरावर त्याचा यज्ञ समाप्त होताच पुरोहिताने राजयोषितांना हवनाचे पवित्र उच्छिष्ट (प्रसाद-शेष) प्राशन करविले।

Verse 58

ततो धर्मसखो राजा हनूमत्कुंडवारिषु । सम्यक्चकारावभृथस्नानं भार्याशतान्वितः

त्यानंतर धर्मसख राजाने शंभर राण्यांसह हनूमत्कुंडाच्या जलात विधिपूर्वक अवभृथ-स्नान केले।

Verse 59

ऋत्विक्भ्यो दक्षिणाः प्रादादसंख्यातास्तु भूरिशः । ग्रामांश्च प्रददौ राजा बाह्मणेभ्यो द्विजोत्तमाः

त्याने ऋत्विजांना विपुल व असंख्य दक्षिणा दिल्या; तसेच राजाने द्विजोत्तम ब्राह्मणांना ग्रामदानही केले।

Verse 60

सामात्यः सपरीवारः सपत्नीकः स धार्म्मिकः । राजा ततो निववृते पुरीं स्वां प्रति नंदितः

मग तो तो धर्मात्मा राजा मंत्र्यांसह, परिवारासह व राण्यांसह आनंदित होऊन आपल्या नगरीकडे परतला।

Verse 61

ततः कतिपये काले गते दशममामि वै । शतं भार्याः शतं पुत्रान्सुषुवुर्गुणवत्तरान्

नंतर काही काळ गेल्यावर—खरोखर दहाव्या महिन्यात—त्याच्या शंभर राण्यांनी उत्तम गुणांनी युक्त शंभर पुत्रांना जन्म दिला।

Verse 62

अथ प्रीतमना राजा वीरो धर्मसखो महान् । स्नातः शुद्धश्च संकल्प्य जातकर्माकरोत्तदा

तेव्हा आनंदित मनाचा वीर व महान राजा धर्मसख स्नान करून शुद्ध झाला; दृढ संकल्प करून त्याने तेव्हा जातकर्म संस्कार केला।

Verse 63

गोभूतिलहिरण्यादि ब्राह्मणेभ्यो ददौ बहु । द्वौ पुत्रौ ज्येष्ठभार्यायाः पूर्वजोऽवरजस्तदा

त्याने ब्राह्मणांना गाई, भूमी, सुवर्ण इत्यादी पुष्कळ दान दिले. तेव्हा त्याच्या ज्येष्ठ राणीला दोन पुत्र झाले—एक ज्येष्ठ, एक कनिष्ठ।

Verse 64

सर्वे ववृधिरे पुत्रा एकाधिकशतं द्विजाः । प्रौढेषु तेषु राजासौ तेभ्यो राज्यं विभज्य तु

हे द्विजांनो, त्याचे सर्व पुत्र वाढून शंभराहून अधिक झाले. ते प्रौढ झाल्यावर त्या राजाने त्यांना राज्याचे विभाजन करून दिले।

Verse 65

दत्त्वा च प्रययौ सेतुं सभार्यो गन्धमादनम् । हनुमत्कुंडमासाद्य तपोऽतप्यत तत्तटे

दान देऊन तो पत्नीसमवेत सेतु व गंधमादनाकडे निघाला. हनुमत्कुंडास पोहोचून त्याने त्या तीरावर तप केले।

Verse 66

महान्कालो व्यतीयाय राज्ञ स्तस्य तपस्यतः । राज्ञो धर्मसखस्यास्य ध्यायमानस्य शूलिनम्

त्या राजाच्या तपस्येत मोठा काळ निघून गेला. राजा धर्मसख त्रिशूलधारी शूलिनाचे ध्यान करीत राहिला।

Verse 67

ततो बहुतिथे काले गते धर्मसखो नृपः । कालधर्मं ययौ तत्र धार्म्मिकश्शांतमानसः

त्यानंतर बराच काळ लोटल्यावर धर्मसख हा धर्मनिष्ठ, शांतचित्त राजा तेथेच काळधर्मास प्राप्त झाला, म्हणजे देहत्याग केला।

Verse 68

पत्न्योपि तस्य राजर्षेरनुजग्मुः पतिं तदा । ज्येष्ठपुत्रः सुचन्द्रोपि संस्कृत्य पितरं ततः

तेव्हा त्या राजर्षीच्या पत्नीही पतीच्या मागोमाग गेल्या। त्यानंतर ज्येष्ठ पुत्र सुचंद्राने पित्याचे विधिपूर्वक संस्कार केले।

Verse 69

अकरोच्छ्राद्ध पर्यंतं कर्माणि श्रद्धया सह । राजा सभार्यो वैकुंठं मरणादत्र जग्मिवान्

त्याने श्रद्धेने श्राद्धापर्यंत सर्व कर्मे केली. येथे मृत्यूनंतर तो राजा पत्नीसमवेत वैकुंठास गेला।

Verse 70

सुचन्द्रमुख्यास्ते सर्वे राजपुत्रा महौजसः । स्वस्वराज्यं बुभुजिरे भ्रातरस्त्यक्तमत्सराः

सुचंद्राच्या नेतृत्वाखाली ते सर्व महाबलवान राजपुत्र, मत्सर त्यागून, बंधू म्हणून आपापली राज्ये भोगू लागले।

Verse 71

एवं वः कथितं विप्रा हनूमत्कुंडवैभवम् । राज्ञो धर्मसखस्यापि चरित्रं परमाद्भुतम्

हे विप्रहो! अशा प्रकारे तुम्हांला हनूमत्कुंडाचे वैभव आणि राजा धर्मसखाचे परम अद्भुत चरित्र कथन केले आहे।

Verse 72

तत्सर्वं कामसि द्ध्यर्थं स्नायात्कुंडे हनृमतः

सर्व कामनांची सिद्धी व्हावी म्हणून हनुमंताच्या पवित्र कुंडात स्नान करावे।

Verse 73

अध्यायमेनं पठते मनुष्यः शृणोति वा यः सुसमाहितो द्विजाः । सोऽनंतमाप्नोति सुखं परत्र क्रीडेत सार्द्धं दिवि देववृन्दैः

हे द्विजांनो! जो मनुष्य एकाग्रचित्ताने हा अध्याय वाचतो किंवा ऐकतो, तो परलोकात अनंत सुख प्राप्त करतो आणि स्वर्गात देवगणांसह क्रीडा करतो।