Adhyaya 11
या अध्यायात सूत मुनी जिज्ञासू ऋषींना सीतासर/सीताकुंडाचे तीर्थ-माहात्म्य सांगतात. प्रथम पापनाश तीर्थात स्नान करून, नियमपालनासह यात्रेकरूने सीतासरात येऊन स्नान करावे; त्यामुळे पूर्ण शुद्धी होते. येथे सर्व प्रमुख तीर्थांचे पुण्य एकवटलेले आहे, म्हणून सीतासराला संक्षिप्त पावित्र्याचे केंद्र मानले आहे. पुढे इंद्र (पुरंदर) याला ब्रह्महत्या-दोष कसा लागला व तो कसा निवळला, ही कथा येते. वरदानांनी संरक्षित बलाढ्य राक्षस कपालाभरण अमरावतीवर चाल करून येतो; दीर्घ युद्धानंतर इंद्र वज्राने त्याचा वध करतो. “राक्षसवधाने ब्रह्महत्या कशी?”—याचे उत्तर असे की कपालाभरणाचा जन्म ब्राह्मणबीजाशी जोडलेला होता: ऋषी शुचीचा सुसिला (राक्षस त्रिवक्राची पत्नी) हिच्याशी झालेल्या अपराधातून तो उत्पन्न झाला; म्हणून त्याचा वध केल्याने ब्रह्महत्या इंद्राचा पाठलाग करते. इंद्र ब्रह्मदेवाच्या शरण जातो. ब्रह्मा गंधमादन पर्वतावरील सीताकुंडात सदाशिवपूजा व कुंडस्नान करण्याचा विधी सांगतो; त्याने इंद्र शुद्ध होऊन पुन्हा आपल्या लोकात प्रतिष्ठित होतो. शेवटी सीतेच्या सान्निध्यामुळे तीर्थाचे नाव व अधिकार स्पष्ट होतात आणि फलश्रुती—येथे स्नान, दान व विधी केल्यास इष्टसिद्धी व शुभ परलोकगती मिळते; तसेच ही कथा ऐकणे-पठण करणे इह-पर कल्याणकारक ठरते.
Shlokas
Verse 1
श्रीसूत उवाच । पापनाशे नरः स्नात्वा सर्वपापनिबर्हणे । ततः सीतासरो गच्छेत्स्नातुं नियमपूर्वकम्
श्रीसूत म्हणाले—सर्व पापांचा नाश करणाऱ्या पापनाश तीर्थात स्नान करून मनुष्याने नंतर नियमपूर्वक, विधिनिष्ठेने, सीतासरात स्नानास जावे।
Verse 2
यानि कानि च पुण्यानि ब्रह्मांडांतर्गतानि वै । तानि गंगादितीर्थानि स्वपापपरिशुद्धये
ब्रह्मांडात जे जे पुण्य व तीर्थ आहेत, ती गंगा इत्यादी तीर्थे येथेच स्वतःच्या पापांची पूर्ण शुद्धी व्हावी म्हणून उपस्थित आहेत।
Verse 3
सीतासरसि वर्तंते महापातकनाशने । क्षेत्राण्यपि महार्हाणि काश्यादीनि दिवानिशम्
महापातकांचा नाश करणाऱ्या सीतासरात काशी इत्यादी अत्यंत पूज्य क्षेत्रेही दिवस-रात्र वास करीत असतात।
Verse 4
सीतासरोत्र सेवंते स्वस्वकल्मषशांतये । तस्याः सरसि संगीतगुणेनाकृष्य बालिशः
आपापल्या कल्मषाची शांती व्हावी म्हणून लोक सीतासराचे सेवन करतात; पण मूर्ख मनुष्य सरोवराच्या गीतासारख्या मधुर गुणाने आकृष्ट होऊन केवळ बाह्यतःच तेथे वागतो।
Verse 5
पंचाननोऽपि वसते पंचपातकनाशनः । तदेतत्तीर्थमागत्य स्नात्वा वै श्रद्धया सह । पुरंदरः पुरा विप्रा मुमुचे ब्रह्महत्यया
पंच महापातकांचा नाश करणारे पंचाननही येथे वास करतात। हे विप्रहो, या तीर्थात येऊन श्रद्धेसह स्नान केल्याने पुरंदर (इंद्र) पूर्वी ब्रह्महत्येच्या पापातून मुक्त झाला।
Verse 6
ऋषय ऊचुः । ब्रह्महत्या कथमभूद्वासवस्य पुरा मुने । सीतासरसि स्नानात्कथं मुक्तोऽभवत्तया
ऋषी म्हणाले—हे मुने! पूर्वकाळी वासव (इंद्र) याला ब्रह्महत्या कशी लागली? आणि सीता-सरसमध्ये स्नान केल्याने तो त्या पापातून कसा मुक्त झाला?
Verse 7
श्रीसूत उवाच । कपालाभरणोनाम राक्षसोऽभूत्पुरा द्विजाः
श्रीसूत म्हणाले—हे द्विजांनो! पूर्वी ‘कपालाभरण’ नावाचा एक राक्षस होता.
Verse 8
अवध्यः सर्वदेवानां सोऽभवद्ब्रह्मणो वरात् । शवभक्षणनामा तु तस्यासीन्मंत्रिसत्तमः
ब्रह्मदेवाच्या वराने तो सर्व देवांना अवध्य झाला. आणि त्याचा ‘शवभक्षण’ नावाचा एक श्रेष्ठ मंत्री होता.
Verse 9
अक्षौहिणीशतं तस्य हयेभरथसंकुलम् । अस्ति तस्य पुरं चापि वैजयंतमिति श्रुतम्
त्याच्याकडे घोडे, हत्ती व रथांनी गजबजलेली शंभर अक्षौहिणी सेना होती. आणि त्याचे नगर ‘वैजयंत’ म्हणून प्रसिद्ध असल्याचे ऐकिवात आहे.
Verse 10
वसत्यस्मिन्पुरे सोऽयं कपालाभरणो बली । शवभक्षं समाहूय बभाषे मंत्रिणं द्विजाः
त्या नगरात तो बलवान कपालाभरण राहात होता. हे द्विजांनो! ‘शवभक्ष’ याला बोलावून तो आपल्या मंत्र्याशी बोलला.
Verse 11
शवभक्ष महावीर्य मंत्रशास्त्रेषु कोविद । वयं देवपुरीं गत्वा विनिर्जित्य सुरान्रणे
हे शवभक्ष! तू महावीर्यवान व मंत्रशास्त्रात निपुण आहेस. चला, आपण देवपुरीस जाऊ; तेथे पोहोचून रणात देवांना जिंकू।
Verse 12
शक्रस्य भवने रम्ये स्थास्यामस्सैनिकैः सह । रमावो नंदने तस्य रंभाद्यप्सरसां गणैः
आपल्या सैन्यासह आपण शक्राच्या रम्य भवनात राहू; आणि त्याच्या नंदनवनात रंभा आदी अप्सरागणांसह क्रीडा-रमण करू।
Verse 13
कपालाभरणस्येदं निशम्य वचनं तदा । शवभक्षोऽब्रवीद्विप्रा वचस्तत्र तथास्त्विति
कपालाभरणाचे हे वचन ऐकून तेव्हा शवभक्ष—हे विप्रहो—म्हणाला, “तथास्तु; तसेच होवो.”
Verse 14
ततः कपालाभरणः पुत्रं दुर्मेधसं बली । प्रतिष्ठाप्य पुरे शूरं सेनया परिवारितः
त्यानंतर बलवान कपालाभरणाने आपल्या दुर्मेधस पुत्राला नगरात अधिपती म्हणून प्रतिष्ठित केले; आणि शूर होऊन सेनेने वेढलेला निघून गेला।
Verse 15
युयुत्सुरमरैः साकं प्रययावमरावतीम् । गजाश्वरथपादातैरुद्धतै रेणुसंचयैः
देवांशी युद्ध करण्यास उत्सुक तो राक्षसांसह अमरावतीकडे निघाला; हत्ती-घोडे-रथ व पायदळ यांच्या उधळलेल्या वेगाने धुळीचे ढग उठले।
Verse 16
शोषयञ्जलधीन्सिंधूंश्चूर्णयन्पर्वतानपि । निःसाणध्वनिना विप्रा नादयन्रोदसी तथा
समुद्र-नद्या शोषून, पर्वतांनाही चूर्ण करून—हे विप्रांनो—त्याच्या सैन्याच्या प्रस्थान-कोलाहलाने आकाश व पृथ्वी दोन्ही दुमदुमून गेली।
Verse 17
अश्वानां हेषितरवैर्गजानामपि बृंहितैः । रथनेमिस्वनैरुग्रैः सिंहनादैः पदातिनाम्
घोड्यांच्या हेषारवांनी, हत्तींच्या गर्जनांनी, रथचाकांच्या उग्र घणघणाटांनी आणि पायदळांच्या सिंहनादांनी—
Verse 18
श्रोत्राणि दिग्गजानां च वितन्वन्बधिराणि सः । अगमद्देवनगरीं युयुत्सुरमरैः सह
दिशांच्या दिग्गजांचे कानही बधिर होतील असा गजर करीत, देवांशी युद्धाची इच्छा बाळगून, तो आपल्या सैन्यासह देवनगरीस पोहोचला।
Verse 19
तत इन्द्रादयो देवाः सेनाकलकलध्वनिम् । श्रुत्वाभिनिर्य्ययुः पुर्या युद्धाभिमनसो द्विजाः
मग इंद्रादी देवांनी सैन्याचा कलकलध्वनी ऐकून—हे द्विजा—युद्धाभिमुख होऊन नगरीतून बाहेर धाव घेतली।
Verse 20
ततो युद्धं समभवद्देवानां राक्षसैः सह । अदृष्टपूर्वं जगति तथैवाश्रुतपूर्वकम्
त्यानंतर देव आणि राक्षस यांच्यात असे युद्ध माजले की, जगात ते न कधी पाहिले गेले होते, न कधी ऐकले गेले होते।
Verse 21
तत इन्द्रादयो देवा राक्षसाञ्जघ्नुराहवे । राक्षसाश्च सुराञ्जघ्नुः समरे विजिगीषवः
तेव्हा इंद्रादि देवांनी रणांगणात राक्षसांचा संहार केला. आणि विजयाची इच्छा धरून राक्षसांनीही घनघोर समरात देवांना ठार केले.
Verse 22
द्वन्द्वयुद्धं च समभूदन्योन्यं सुररक्षसाम् । कपालाभरणेनाजौ युयुधे बलवृत्रहा
मग देव आणि राक्षस यांच्यात परस्पर द्वंद्वयुद्ध सुरू झाले. रणांगणात बलवान वृत्रहा (इंद्र) कपालाभरणाशी लढला.
Verse 23
यमेन शवभक्षश्च वरुणेन च कौशिकः । कुबेरो रुधिराक्षेण युयुधे ब्राह्मणोत्तमाः
शवभक्ष यमाशी, आणि कौशिक वरुणाशी युद्ध करू लागला. कुबेर रुधिराक्षाशी लढला—अशा रीतीने संग्राम घडला.
Verse 24
मांसप्रियो मद्यसेवी क्रूरदृष्टिर्भयावहः । चत्वार एते विक्रांताः कपालाभरणानुजाः
मांसप्रिय, मद्यसेवी, क्रूरदृष्टीचा व भयावह—हे चारही पराक्रमी कपालाभरणाचे धाकटे भाऊ होते.
Verse 25
अश्विभ्यामग्निवायुभ्यां युद्धे युयुधिरे मिथः । ततो यमो महावीर्यः कालदण्डेन वेगवान्
युद्धात ते अश्विनीकुमारांशी तसेच अग्नी व वायूशी परस्पर झुंजले. तेव्हा महावीर्यवान यम कालदंड घेऊन वेगाने पुढे सरसावला.
Verse 26
शवभक्षं निहत्याजावनयद्यमसादनम् । तस्य चाक्षौहिणीस्त्रिंशन्निजघ्ने समरे यमः
रणभूमीत शवभक्षाचा वध करून यमाने त्याला यमसदनी पाठविले. त्याच संग्रामात यमाने त्याच्या सैन्याच्या तीस अक्षौहिणीही नष्ट केल्या.
Verse 27
वरुणः कौशिकस्याजौ प्रासेन प्राहरच्छिरः । कुबेरो रुधिराक्षस्य कुन्तेनाभ्यहरच्छिरः
युद्धात वरुणाने प्रासाने कौशिकाचे शिर छेदिले. कुबेरानेही कुन्ताने रुधिराक्षाचे शिर उडविले.
Verse 28
अश्विभ्यामग्निवायुभ्यां कपालाभरणानुजाः । निहताः समरे विप्राः प्रययुर्यमसादनम्
अश्विनीकुमार तसेच अग्नी व वायू यांनी कपालाभरणाचे धाकटे भाऊ रणात मारले. हे विप्रांनो, ते यमसदनी गेले.
Verse 29
अक्षौहिणीशतं चापि देवेन्द्रेण मृधे द्विजाः । यामार्द्धेन हतं युद्धे प्रययौ यमसादनम्
हे द्विजांनो, युद्धात देवेन्द्राने शंभर अक्षौहिणी नष्ट केल्या. त्या महाबलवानाने रणात मारलेले यमसदनी गेले.
Verse 30
ततः कपालाभरणः प्रेक्ष्य सेनां निजां हताम् । चापमादाय निशिताञ्छरांश्चापि महाजवान्
तेव्हा कपालाभरणाने आपली सेना हत झालेली पाहून धनुष्य उचलले आणि तीक्ष्ण, महावेगवान बाणही घेतले.
Verse 31
अभ्ययात्समरे शक्रं तिष्ठतिष्ठेति चाब्रवीत् । ततः शक्रस्य शिरसि व्यधमच्छरपंचकैः
तो रणांगणात शक्र (इंद्र) याच्याकडे धावला व म्हणाला— “थांब, थांब!” मग त्याने इंद्राच्या मस्तकावर पाच बाणांनी प्रहार केला।
Verse 32
तानप्राप्तान्प्रचिच्छेद शरैर्युद्धे स वृत्रहा । ततः शूलं समादाय कपालाभरणो मृधे
ते शस्त्र त्याच्यावर येताच वृत्रहा (इंद्र) ने युद्धात आपल्या बाणांनी त्यांना छेदून टाकले. मग रणात कपालाभरणाने त्रिशूळ उचलला.
Verse 33
देवेंद्राय प्रचिक्षेप तं शक्त्या निजघान सः । ततः कपालाभरणः शतहस्तायतां गदाम्
त्याने तो त्रिशूळ देवेन्द्र (इंद्र) याच्यावर फेकला; पण शक्राने आपल्या शक्तीने (भाल्याने) तो पाडून टाकला. मग कपालाभरणाने शंभर हात लांबीची गदा उचलली.
Verse 34
आयसीं पंचसाहस्रतुलाभारेणनिर्मिताम् । आददे समरे शक्रं वक्षोदेशे जघान च
पाच हजार तुला भाराने बनवलेली लोखंडी गदा त्याने उचलली आणि समरात शक्र (इंद्र) याच्या वक्षस्थळी प्रहार केला.
Verse 35
ततः स मूर्च्छितः शक्रो रथोपस्थ उपाविशत् । मृतसंजीविनीं विद्यां जपित्वाथ बृहस्पतिः
तेव्हा मूर्च्छित शक्र (इंद्र) रथाच्या आसनावर बसला. मग बृहस्पतींनी ‘मृतसंजीविनी’ नावाची जीवनदायिनी विद्या जपली.
Verse 36
पुलोमजापतिं युद्धे समजीवयदद्भुतम् । ऐरावतं तदारुह्य कपालाभरणांतिकम्
युद्धात त्याने पुलोमजेच्या पतीला (इंद्राला) अद्भुत रीतीने पुन्हा जीवदान दिले. मग ऐरावतावर आरूढ होऊन तो कपालाभरणाच्या निकट गेला.
Verse 37
आजगाम शचीभर्ता प्रहर्तुं कुलिशेन तम् । एकप्रहारेण तदा महेंद्रः पाकशासनः
मग शचीचा पती त्याला वज्राने प्रहार करण्यासाठी पुढे आला. तेव्हा पाकशासन महेंद्राने एका प्रहाराने—
Verse 38
कपालाभरणं युद्धे वज्रेण सरथाश्वकम् । सचापं सध्वजं चैव सतूणीरं सवर्मकम्
युद्धात त्याने वज्राने कपालाभरणाला रथ-घोड्यांसह चिरडले—धनुष्य, ध्वज, तूणीर आणि कवचासह.
Verse 39
चूर्णयामास कुपितस्तिलशः कणशस्तथा । हते तस्मिन्महावीरे कपालाभरणे रणे
क्रोधाने त्याने त्याला तिळतिळ, कणकण करून चूर्ण केले. त्या रणात तो महावीर कपालाभरण मारला गेल्यावर,
Verse 40
सुखं सर्वस्य लोकस्य बभूव चिरदुःखिनः । राक्षसस्य वधोत्पन्ना ब्रह्महत्या पुरंदरम् । अन्वधावत्तदा भीमा नादयंती दिशो दश
दीर्घकाळ दुःखी असलेल्या सर्व लोकांना सुख लाभले. पण त्या राक्षसवधातून उत्पन्न झालेली ब्रह्महत्या पुरंदर (इंद्र) याच्या मागे लागली—भीषण, गर्जत दहा दिशांना निनादित करीत.
Verse 41
ऋषय ऊचुः । न विप्रो राक्षसः सूत कपालाभरणो मुने । तत्कथं ब्रह्महत्येंद्रं तद्वधात्समुपाद्रवत्
ऋषी म्हणाले—हे सूत, हे मुने! कपालाभरण धारण करूनही तो ना ब्राह्मण होता, ना राक्षस। मग त्याचा वध केल्याने ब्रह्महत्येचे पाप इंद्रावर कसे धावून आले?
Verse 42
श्रीसूत उवाच । वक्ष्यामि परमं गुह्यं मुनींद्राः परमाद्भुतम्
श्रीसूत म्हणाले—हे मुनींद्रांनो! मी परम गुह्य, अत्यंत अद्भुत असे रहस्य सांगतो।
Verse 43
शृणुत श्रद्धया यूयं समाधाय स्वमानसम् । पुरा विंध्यप्रदेशेषु त्रिवक्रो नाम राक्षसः
श्रद्धेने ऐका, मन एकाग्र करा। पूर्वी विंध्यप्रदेशात त्रिवक्र नावाचा एक राक्षस होता.
Verse 44
तस्य भार्या गुणोपेता सौंदर्यगुणशालिनी । सुशीला नाम सुश्रोणी सर्वलक्षणलक्षिता
त्याची पत्नी गुणसंपन्न, सौंदर्य व सद्गुणांनी शोभणारी होती. तिचे नाव सुशीला; ती सुश्रोणी व सर्व शुभ लक्षणांनी युक्त होती.
Verse 45
सा कदाचिन्मनोज्ञांगी सुवेषा चारुहासिनी । विंध्यपादवनोद्देशे विचचार विलासिनी
एकदा ती मनोहरांगी, सुंदर वेशातील, मधुर हास्य करणारी रमणी विंध्यपर्वताच्या पायथ्याच्या वनप्रदेशात क्रीडेत विचरत होती.
Verse 46
तस्मिन्वने शुचिर्नाम वर्ततेस्म महामुनिः । तपसमाधिसंयुक्तो वेदाध्ययनतत्परः
त्याच वनात ‘शुचि’ नावाचे महामुनी निवास करीत होते। ते तप व समाधीने युक्त आणि वेदाध्ययनात तत्पर होते।
Verse 47
तस्याश्रमसमीपं तु सा ययौ वरवर्णिनी । तां दृष्ट्वा स मुनिर्धैर्यं मुमोचानंगपीडितः । तामासाद्य वरारोहां बभाषे मुनिसत्तमः
त्याच्या आश्रमाजवळ ती सुंदरवर्णी स्त्री आली. तिला पाहून कामपीडित मुनिने धैर्य सोडले; त्या वरारोहिणीजवळ जाऊन मुनिसत्तम बोलला.
Verse 48
शुचिरुवाच । ललने स्वागतं तेऽस्तु कस्य भार्या शुचिस्मिते
शुचि म्हणाले—हे ललने, तुझे स्वागत असो। हे शुचिस्मिते, तू कोणाची भार्या आहेस?
Verse 49
किमागमनकृत्यं ते वनेऽस्मिन्नतिभीषणे । श्रांतासि त्वं वरारोहे वसास्मिन्नुटजे मम
या अतिभीषण वनात तुझ्या येण्याचे प्रयोजन काय? हे वरारोहिणी, तू थकली आहेस—माझ्या या कुटीत राहा.
Verse 51
पुष्पावचयकामेन वनमेतत्समागता । अपुत्राहं मुने भर्त्रा प्रेरिता पुत्रमिच्छता
फुले वेचण्याच्या इच्छेने मी या वनात आले आहे. हे मुने, मी अपुत्रा आहे; पुत्राची इच्छा असलेल्या माझ्या पतीने मला पाठविले आहे.
Verse 52
शुचिं मुनिं समाराध्य तस्मात्पुत्रमवाप्नुहि । इति प्रतिसमादिष्टा पतिना त्वां समागता
“मुनी शुचीची आराधना कर आणि त्यांच्याकडून पुत्र प्राप्त कर.” पतीने वारंवार असे सांगितल्यामुळे ती तुमच्याकडे (मुनीकडे) येऊन पोहोचली.
Verse 53
पुत्रमुत्पादय त्वं मे कृपां कुरु मुने मयि । एवमुक्तः स तु शुचिः सुशीलां तामभाषत
“माझ्यासाठी पुत्र उत्पन्न करा; हे मुने, माझ्यावर कृपा करा.” असे म्हटल्यावर मुनी शुची त्या सद्गुणी सुशीलेशी बोलले.
Verse 54
शुचिरुवाच । त्वां दृष्ट्वा मम च प्रीतिः सुशीले विद्यतेऽधुना । मनोरथमहांभोधिं त्वमापूरय मामकम्
शुची म्हणाले—“हे सुशीले, तुला पाहून आता माझ्या अंतःकरणात प्रीती उत्पन्न झाली आहे. माझ्या मनोरथरूपी महासागरास तू पूर्ण कर (माझी इच्छा पूर्ण कर).”
Verse 55
इत्युक्त्वा स मुनिस्तत्र तया रेमे दिनत्रयम् । तामुवाच मुनिः प्रीतः सुशालां सुन्दराकृतिम्
असे बोलून तो मुनी तेथे तिच्यासह तीन दिवस रमला. नंतर प्रसन्न होऊन मुनीने सुंदर रूप असलेल्या त्या सुशालेला सांगितले.
Verse 56
तवोदरे महावीर्यः कपालाभरणाभिधः । भविष्यति चिरं राज्यं पालयिष्यति मेदिनीम्
“तुझ्या उदरातून महापराक्रमी पुत्र जन्मेल; त्याचे नाव कपालाभरण असेल. तो दीर्घकाळ राज्य करील आणि पृथ्वीचे रक्षण करील.”
Verse 57
सहस्रं वत्सरान्वत्सस्तपसा प्रीणयन्विधिम् । पुरंदरं विनान्येभ्यो देवेभ्यो नास्य वध्यता
हजार वर्षे त्याने तपश्चर्येने विधाता ब्रह्मदेवांना प्रसन्न केले. म्हणून पुरंदर (इंद्र) याच्यावाचून इतर देवांना त्याचा वध करता येत नव्हता.
Verse 58
ईदृशस्ते सुतो भूयादिंद्रतुल्यपराक्रमः । इत्युक्त्वा स मुनिर्नारीं काशीं शिवपुरीं ययौ
“तुला असा पुत्र होवो, जो पराक्रमाने इंद्रासमान असेल.” असे सांगून तो मुनि त्या स्त्रीला म्हणाला आणि शिवपुरी काशीला निघून गेला.
Verse 59
सुशीला सापि सुषुवे कपालाभरणं सुतम् । तं जघान मृधे शक्रो वज्रेण मुनिपुंगवाः
सुशीलानेही कपालाभरण नावाचा पुत्र प्रसवला. हे मुनिश्रेष्ठा! युद्धात शक्र (इंद्र) ने वज्राने त्याचा वध केला.
Verse 60
शुचेर्बीजसमुद्भूतं तमिंद्रो न्यवधीद्यतः । ततः पुरंदरः शक्रो जगृहे ब्रह्महत्यया
शुचीच्या बीजातून उत्पन्न झालेल्या त्या पुत्राचा इंद्राने वध केला; म्हणून पुरंदर शक्र ब्रह्महत्येच्या पापाने ग्रस्त झाला.
Verse 61
धावति स्म तदा शक्रः सर्वांल्लोकान्भयाकुलः । धावंतमनुधावंती ब्रह्महत्या तमन्वगात्
तेव्हा भयाने व्याकुळ झालेला शक्र (इंद्र) सर्व लोकांत धावू लागला. तो धावत असता ब्रह्महत्या त्याच्या मागोमाग धावत त्याला चिकटून राहिली.
Verse 62
अनुद्रुतो हि विप्रेंद्राः शक्रोऽयं ब्रह्महत्यया । पितामहसदः प्राप संतप्तहृदयो भृशम्
हे विप्रश्रेष्ठांनो! ब्रह्महत्येच्या पापाने अत्यंत छळला गेलेला शक्र (इंद्र) अतिशय संतप्त हृदयाने पितामह ब्रह्माच्या सभेत आला.
Verse 63
न्यवेदयद्ब्रह्महत्यां ब्रह्मणे स पुरंदरः । भगवंल्लोकनाथेयं ब्रह्महत्याति भीषणा
त्या पुरंदराने (इंद्राने) ब्रह्माला ब्रह्महत्येचे पाप निवेदिले आणि म्हणाला—“हे भगवन्, हे लोकनाथ! ही ब्रह्महत्या अत्यंत भीषण आहे.”
Verse 64
बाधते मां प्रजानाथ तस्या नाशं ब्रवीहि मे । पुरंदरेणैवमुक्तो ब्रह्मा प्राह दिवस्पतिम्
“हे प्रजानाथ! हे मला छळते; हिचा नाश कसा होईल ते मला सांगा।” असे पुरंदराने म्हटल्यावर ब्रह्माने देवपती इंद्राला सांगितले.
Verse 65
ब्रह्मोवाच । सीताकुण्डं प्रयाहींद्र गंधमादनपर्वते । सीताकुण्डस्य तीरे त्वं इष्ट्वा यागैः सदाशिवम्
ब्रह्मा म्हणाले—“हे इंद्रा! गंधमादन पर्वतावरील सीताकुंडास जा. सीताकुंडाच्या तीरावर यागयज्ञांनी सदाशिवाची उपासना कर.”
Verse 66
तस्मिन्सरसि च स्नायाः सर्वपापहरे शुभे । ततः पूतो भवेश्शक्र बह्महत्याविमोचितः
“आणि त्या शुभ सरोवरात स्नान कर, जो सर्व पापांचे हरण करतो. मग, हे शक्रा! तू पवित्र होऊन ब्रह्महत्येच्या कलंकातून मुक्त होशील.”
Verse 67
देवलोकं पुनर्यायाः सर्वदुःखविवर्जितः । सर्वपापहरं पुण्यं सीताकुण्डं विमुक्तिदम्
तू सर्व दुःखांपासून मुक्त होऊन पुन्हा देवलोकास जाशील. पुण्यदायक सीताकुंड सर्व पापांचा नाश करणारे व मोक्ष देणारे आहे.
Verse 69
महापातकसंघानां नाशकं परमामृतम् । सर्वदुःखप्रशमनं सर्वदारिद्र्यनाशनम्
हे महापातकांच्या समूहाचा नाश करणारे, परम अमृतस्वरूप आहे. हे सर्व दुःख शमवते आणि सर्व दारिद्र्याचा नाश करते.
Verse 70
इत्युक्तः सुरराजोऽसौ प्रययौ गंधमादनम् । प्राप्य सीतासरो विप्राः स्नात्वेष्ट्वा च तदंतिके
असे सांगितल्यावर तो सुरराज गंधमादनास निघून गेला. हे विप्रहो! सीतासरोवरास पोहोचून त्याने स्नान केले व तटावर पूजन केले.
Verse 71
प्रययौ स्वपुरीं भूयो ब्रह्महत्याविमोचितः । एवं प्रभावं तत्तीर्थं सीतायाः कुण्डमुत्तमम्
तो ब्रह्महत्येपासून मुक्त होऊन पुन्हा आपल्या पुरीस गेला. असा आहे त्या तीर्थाचा प्रभाव—सीतेचे उत्तम कुंड.
Verse 72
राघवप्रत्ययार्थं हि प्रविश्य हुतवाहनम् । संनिधौ सर्वदेवानां मैथिली जनकात्मजा
राघवाला पूर्ण प्रत्यय यावा म्हणून जनकनंदिनी मैथिली सीता सर्व देवांच्या सन्निधीत अग्नीत प्रविष्ट झाली.
Verse 73
विनिर्गता पुनर्वह्नेः स्थिता सर्वांगशोभना । निर्ममे लोकरक्षार्थं स्वनाम्ना तीर्थमुत्तमम्
अग्नीतून पुन्हा बाहेर येऊन सीता सर्वांगाने तेजस्वी होऊन उभी राहिली. लोकांच्या रक्षण व कल्याणासाठी तिने आपल्या नावाने एक उत्तम तीर्थ निर्माण केले.
Verse 74
तत्र सस्नौ स्वयं सीता तेन सीतासरः स्मृतम् । तत्र यो मानवः स्नाति सर्वान्कामांल्लभेत सः
तेथे सीतेने स्वतः स्नान केले; म्हणून ते ‘सीतासर’ म्हणून स्मरणात आहे. जो मनुष्य तेथे स्नान करतो, तो सर्व इच्छित फल प्राप्त करतो.
Verse 75
तस्मिन्नुपस्पृश्य नरो द्विजेंद्रा दत्त्वा च दानानि पृथग्विधानि । कृत्वा च यज्ञान्बहुदक्षिणाभिर्लोकं प्रयायात्परमेश्वरस्य
हे द्विजश्रेष्ठांनो, जो पुरुष त्या तीर्थात स्नान करून विविध दाने देतो आणि भरपूर दक्षिणांसह यज्ञ करतो, तो परमेश्वराच्या लोकास प्राप्त होतो.
Verse 76
युष्माकमेवं प्रथितं मुनींद्राः सीतासरो वैभवमेतदुक्तम् । शृण्वन्पठन्वै तदिहैव भोगान्भुक्त्वा परत्रापि सुखं लभेत
हे मुनींद्रांनो, अशा प्रकारे तुम्हांला सीतासराची प्रसिद्ध महिमा सांगितली आहे. जो हे ऐकतो किंवा पठण करतो, तो इहलोकी भोग भोगून परलोकीही सुख प्राप्त करतो.