Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 90

Devanagari script

पादधौतोदकं मूत्रमुच्छिष्टान्युदकानि च । निष्ठीवनं च श्लेष्माणं दूराद्दूरं विनिः क्षिपेत

Transliteration

pādadhautodakaṃ mūtramucchiṣṭānyudakāni ca | niṣṭhīvanaṃ ca śleṣmāṇaṃ dūrāddūraṃ viniḥ kṣipeta

Translation

पाय धुतल्याचे पाणी, मूत्र, उच्छिष्ट पाणी, थुंकी व कफ—हे सर्व फार दूर, दूरच टाकावे.

Word by Word

• पाद: of the foot
• पाद: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन (समासाङ्ग)

• धौत: washed
• धौत: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: धाव् (धातु) → धौत (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; समासाङ्ग

• उदकम्: water used for washing the feet
• उदकम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (पादस्य धौतस्य उदकम्)

• मूत्रम्: urine
• मूत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मूत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• उच्छिष्टानि: leftovers, refuse
• उच्छिष्टानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उच्छिष्ट (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• उदकानि: waters (waste waters)
• उदकानि: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: उदक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• निष्ठीवनम्: spittle
• निष्ठीवनम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: निष्ठीवन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Relation/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चय-अव्यय (conjunction)

• श्लेष्माणम्: phlegm
• श्लेष्माणम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: श्लेष्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• दूरात्: from far away
• दूरात्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययीभाव-प्रयोगवत्; पञ्चमी-अर्थे अव्यय (from afar)

• दूरम्: far away
• दूरम्: Adhikarana (Location/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: दूर (प्रातिपदिक)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (to a distance)

• विनिःक्षिपेत्: should throw away
• विनिःक्षिपेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: क्षिप् (धातु) + वि, निः (उपसर्गौ)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim camp near a river: separate zones for worship and for disposal; a person carefully carrying a small vessel away from the camp to discard impure water, emphasizing cleanliness and distance.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Respect for purity and environment is part of dharma; careful disposal prevents impurity from spreading.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No holy site is named; the verse teaches general śauca conduct.

What ritualistic prescription is mentioned?

It prescribes proper disposal of impure liquids and bodily discharges away from living and ritual spaces.