Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 16

Devanagari script

व्याधिभिश्चाभिभूयेत सदाल्पायुः सुदुःखभाक् । त्याज्यं कर्म पराधीनं कार्यमात्मवशं सदा

Transliteration

vyādhibhiścābhibhūyeta sadālpāyuḥ suduḥkhabhāk | tyājyaṃ karma parādhīnaṃ kāryamātmavaśaṃ sadā

Translation

पराधीन कर्म करणारा रोगांनी ग्रस्त होतो, आयुष्य अल्प होते आणि मोठ्या दुःखाचा भागी होतो. म्हणून पराधीन काम टाकून देऊन सदा आत्मवश असलेले कार्य करावे.

Word by Word

• व्याधिभिः: by diseases
• व्याधिभिः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: व्याधि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), बहुवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक-निपात (conjunction)

• अभिभूयेत: should be overpowered
• अभिभूयेत: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: भू (धातु) उपसर्गः अभि-
• Form: विधिलिङ् (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘अभिभू’ = overpower

• सदाल्पायुः: always short-lived
• सदाल्पायुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सदा + अल्पायु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—कर्मधारय (सदा-अल्पायुः)

• सुदुःखभाक्: a great sufferer
• सुदुःखभाक्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सु + दुःख + भाज् (धातु) → भाक् (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; उपपद-तत्पुरुष (दुःखं भजते इति), ‘bhāk’ = partaker

• त्याज्यम्: to be abandoned
• त्याज्यम्: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्याज्य (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः—यत् (त्यज् धातोः), विधेय-विशेषणम्

• कर्म: work/action
• कर्म: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पराधीनम्: dependent on others
• पराधीनम्: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पर + अधीन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (परस्य अधीनम्)

• कार्यम्: a duty/what should be done
• कार्यम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कार्य (प्रातिपदिक; कृदन्त)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; कृदन्तः—यत् (कृ धातोः), ‘that which is to be done’

• आत्मवशम्: under one’s own control
• आत्मवशम्: Predicate (Vidheyaviśeṣaṇa/विधेयविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: आत्मन् + वश (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (आत्मनः वशम् = under one’s own control)

• सदा: always
• सदा: Kriya-vishesana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: सदा (अव्यय)
• Form: कालवाचक-अव्यय (adverb of time)

Speaker

Unspecified (Dharmāraṇyakhaṇḍa narrative voice)

Visual Art Cues

Scene: A moral allegory: a frail, disease-stricken man bound by ropes labeled 'parādhīna', contrasted with a steady yogic worker holding tools and a japa-mālā labeled 'ātmavaśa'.

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

A dharmic life favors self-mastery; dependence that compromises integrity leads to suffering and decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is named; the verse offers practical dharma counsel.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual; it prescribes avoiding parādhīna (others-controlled) work and choosing ātmavaśa (self-governed) duties.