Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 6

Devanagari script

अप्सरा पक्षिणी वाथ अथवा वनदेवता । राक्षसी वा खेचरी वा कस्य भार्या च तद्वद

Transliteration

apsarā pakṣiṇī vātha athavā vanadevatā | rākṣasī vā khecarī vā kasya bhāryā ca tadvada

Translation

तू अप्सरा आहेस का, की पक्षिणी, अथवा वनदेवता? की राक्षसी, की खेचरी? तसेच मला सांग—तू कोणाची भार्या आहेस?

Word by Word

• अप्सरा: an apsaras
• अप्सरा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अप्सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• पक्षिणी: a bird (female)
• पक्षिणी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पक्षिणी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक निपात

• अथ: then/else
• अथ: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: समुच्चय/अनन्तरार्थक अव्यय

• अथवा: or else
• अथवा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: अथवा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (alternative marker)

• वनदेवता: forest goddess
• वनदेवता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वन + देवता (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः वनस्य देवता इति षष्ठी-तत्पुरुष

• राक्षसी: a demoness
• राक्षसी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राक्षसी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक निपात

• खेचरी: a sky-goer (celestial being)
• खेचरी: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: खेचरी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक निपात

• कस्य: of whom
• कस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; प्रश्नार्थक

• भार्या: wife
• भार्या: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्या (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयार्थक अव्यय (conjunction)

• तद्वद: likewise, similarly
• तद्वद: Sambandha (Adverbial/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तद्वद् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (manner adverb)

Speaker

Dharmarāja (Yama)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇya

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Dharmarāja lists possibilities—apsaras, bird-maiden, forest-deity, rākṣasī, sky-roamer—his face steady but alert; the woman stands poised, her nature still unrevealed, forest shadows deepening behind her.

Characters & Entities

• Dharmarāja (Yama)
• Apsaras
• Vanadevatā
• Rākṣasī
• Khecarī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Dharma requires clarity about intentions and identity; appearances may conceal divine, natural, or harmful forces.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.