Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 23

पूर्वजास्तस्य तुष्येरंस्तर्प्यमाणा दिनेदिने । तथेत्युक्त्वा तु तां धर्मो मौनमाचष्ट संस्थितः । त्रिःपरिक्रम्य तं धर्मं नमस्कृत्य दिवं ययौ

pūrvajāstasya tuṣyeraṃstarpyamāṇā dinedine | tathetyuktvā tu tāṃ dharmo maunamācaṣṭa saṃsthitaḥ | triḥparikramya taṃ dharmaṃ namaskṛtya divaṃ yayau

त्याचे पूर्वज दररोज तर्पणाने तृप्त होतील. “तथास्तु” असे म्हणत धर्म मौन धारण करून स्थिर राहिला. मग तिने त्या धर्माची तीनदा प्रदक्षिणा करून, नमस्कार करून, स्वर्गास प्रस्थान केले.

पूर्वजाःancestors, forefathers
पूर्वजाः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootपूर्वज (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन
तस्यof him/of that (place/person)
तस्य:
Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी (6th), एकवचन
तुष्येरन्may be satisfied
तुष्येरन्:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootतुष् (धातु)
Formविधिलिङ् (Optative), प्रथमपुरुष, बहुवचन
तर्प्यमाणाःbeing gratified (by offerings)
तर्प्यमाणाः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootतृप् (धातु)
Formशानच्-प्रत्ययान्त कृदन्त (present passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), बहुवचन; (पूर्वजाः) इति विशेषणम्
दिनेon a day
दिने:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन
दिनेon a day
दिने:
Adhikarana (Time/कालाधिकरण)
TypeNoun
Rootदिन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; पुनरुक्ति (day by day)
तथाso, thus
तथा:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootतथा (अव्यय)
Formप्रकारवाचक-अव्यय (thus/so)
इतिthus
इति:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरणसूचक-अव्यय (quotative)
उक्त्वाhaving said
उक्त्वा:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त कृदन्त (absolutive/gerund)
तुthen, indeed
तु:
Nipata (Particle/निपात)
TypeIndeclinable
Rootतु (अव्यय)
Formविरोध/अनुक्रमसूचक-अव्यय (particle: but/then)
ताम्to her
ताम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
धर्मःDharma (personified)
धर्मः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन
मौनम्silence
मौनम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootमौन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
आचष्टdeclared/indicated
आचष्ट:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ-चक्ष् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन
संस्थितःstanding, remaining
संस्थितः:
Karta (Subject complement/कर्ता-विशेषण)
TypeVerb
Rootसम्-स्था (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त कृदन्त (PPP), पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; (धर्मः) इति विशेषणम्
त्रिःthree times
त्रिः:
Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootत्रिः (अव्यय)
Formसंख्यावाचक-अव्यय (adverb: thrice)
परिक्रम्यhaving circumambulated
परिक्रम्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootपरि-क्रम् (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त कृदन्त (absolutive/gerund)
तम्that (him)
तम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
धर्मम्Dharma
धर्मम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootधर्म (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
नमस्कृत्यhaving saluted
नमस्कृत्य:
Purvakala (Prior action/पूर्वकाल)
TypeVerb
Rootनमस्-√कृ (धातु)
Formल्यप्-प्रत्ययान्त कृदन्त (absolutive/gerund); नमस्करोति इति
दिवम्to heaven
दिवम्:
Gati-Karma (Goal/गतिकर्म)
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन
ययौwent
ययौ:
Kriya (Action/क्रिया)
TypeVerb
Rootया (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन

Narrative voice (continuation of the episode)

Tirtha: Varddhamāna Sarovara / Varddhanī-tīrtha (contextual)

Type: kund

Scene: Daily libations satisfy ancestors; Dharma stands in solemn silence after granting assent. Varddhanī circumambulates Dharma three times, bows, and departs to heaven.

D
Dharma (personified)
A
Ancestors (pūrvajāḥ)
T
Tarpaṇa
H
Heaven (diva)

FAQs

Dharma includes honoring ancestors through regular tarpaṇa, and reverence (parikramā, namaskāra) seals one’s auspicious passage.

The verse continues the Dharmāraṇya tirtha narrative; the ritual fruits (including pitṛ-satisfaction) are tied to that sacred setting.

Tarpaṇa for ancestors (day by day), and the act of circumambulating three times and bowing in reverence.