Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 55

Devanagari script

भार्गवच्यावनाप्नवानौर्वजमदग्निरेव हि । वचार्द्दशेषाबुटला गोत्रदेव्यः प्रकीर्तिताः

Transliteration

bhārgavacyāvanāpnavānaurvajamadagnireva hi | vacārddaśeṣābuṭalā gotradevyaḥ prakīrtitāḥ

Translation

भार्गव, च्यावन, आप्नवान, और्व आणि जमदग्नि हे घोषित केले आहेत. त्यांच्यासह गोत्रदेव्या—वाक्, अर्द्धशेषा आणि अबुटला—यांचीही नामकीर्ती केली आहे.

Word by Word

• भार्गव: Bhārgava
• भार्गव: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भार्गव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper)

• च्यावन: Cyāvana
• च्यावन: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: च्यावन (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• आप्नवान: Āpnavān
• आप्नवान: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: आप्नवान (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• और्व: Aurva
• और्व: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: और्व (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• जमदग्निः: Jamadagni
• जमदग्निः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जमदग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम; समासः (जमत्/जमद् + अग्नि)

• एव: indeed
• एव: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: एव (अव्यय)
• Form: निपात/particle (emphasis)

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha/Discourse particle
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात/particle (reason/emphasis)

• वचा: Vacā (name)
• वचा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वचा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम (proper)

• अर्द्धशेषा: Arddhaśeṣā (name)
• अर्द्धशेषा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अर्द्धशेषा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम; कर्मधारय (अर्द्धा शेषा इव/अर्द्ध-शेषा)

• अबुटला: Abuṭalā (name)
• अबुटला: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अबुटला (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; नाम

• गोत्रदेव्यः: clan-deities
• गोत्रदेव्यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: गोत्रदेवी (प्रातिपदिक); गोत्र + देवी (समास-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), बहुवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (गोत्रस्य देव्यः)

• प्रकीर्तिताः: were proclaimed
• प्रकीर्तिताः: Kriyā (verbal predicate)
• Type: Verb
• Root: प्र-√कीर्त् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; ‘proclaimed/mentioned’

Speaker

Narrator (contextual; listing ṛṣi-lines and associated gotra-deities)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharmāraṇyaka (contextual)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A lineage-tree motif: five ṛṣi-names as branches (Bhārgava to Jamadagni) with three feminine guardian figures labeled Vāc, Arddhaśeṣā, Abuṭalā, standing as protective śaktis beside the tree.

Characters & Entities

• Bhārgava
• Cyāvana
• Āpnavāna
• Aurva
• Jamadagni
• Vāc

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Lineage is not merely social: it is sacralized through ṛṣis and protective deities, linking family identity to dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse contributes to Dharmāraṇya’s mahatmya by preserving its sacred lineages; it does not specify a distinct bathing-place or shrine.

What ritualistic prescription is mentioned?

No explicit rite is stated; the verse functions as a traditional register of ṛṣi-lines and gotra-deities.