Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 42

Devanagari script

एकचित्ताभवत्सा तु शूलिकर्मविमोहिता । ततः सा मोहमापन्ना तत्तद्वाक्यपरायणा

Transliteration

ekacittābhavatsā tu śūlikarmavimohitā | tataḥ sā mohamāpannā tattadvākyaparāyaṇā

Translation

त्या क्रियेच्या मोहाने ती एकचित्त झाली; नंतर ती आसक्त झाली आणि त्याच्या प्रत्येक वचनाला परायण राहिली।

Word by Word

• एकचित्ता: single-minded
• एकचित्ता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: एक + चित्त (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—एकं चित्तं यस्याः सा (single-minded)

• अभवत्: became
• अभवत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: लङ्-लकारः (Imperfect/Past), प्रथमपुरुषः, एकवचनम्; परस्मैपदम्

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तु: but
• तु: Sambandha (Particle/अन्वय)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: विरोध/अन्वय-अव्ययम् (particle: but/indeed)

• शूलिकर्मविमोहिता: deluded by the śūli-rite/action
• शूलिकर्मविमोहिता: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: शूलि + कर्म + वि + √मुह् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः ‘विमोहित’; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—शूलिकर्मणा विमोहिता (deluded by the act/rite of the śūlin/impaler)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Sequence/क्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रम/हेतु-वाचक-अव्ययम् (then/thereupon)

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• मोहम्: delusion
• मोहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मोह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्गे, द्वितीया-विभक्तिः, एकवचनम्

• आपन्ना: fell into / attained
• आपन्ना: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ + √पद् (धातु) + क्त (कृदन्त)
• Form: भूतकर्मणि कृदन्तः (past participle) ‘attained/fallen into’; स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्त-समुच्चयार्थे (in repetition: ‘that and that’)

• तत्: that
• तत्: Sambandha (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; पुनरुक्तम्

• वाक्यपरायणा: devoted to (his) words
• वाक्यपरायणा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: वाक्य + परायण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्गे, प्रथमा-विभक्तिः, एकवचनम्; समासः—वाक्ये परायणा (devoted to words/instructions)

Speaker

Sūta (Lomaharṣaṇa) to the sages (deduced)

Visual Art Cues

Scene: The princess shown with intense, narrowed focus—eyes fixed, posture rigid—symbolizing ekacittatā turned into bondage; Indrasūri’s words visually represented as a spell-like thread; shadows suggest inner confusion.

Characters & Entities

• Ratnagaṅgā
• Indrasūri

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Loss of viveka (discernment) leads to moha; devotion to a person’s words without dhārmic examination becomes a cause of downfall.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharmāraṇya is the setting, but the verse itself is a moral-psychological description rather than tīrtha-praise.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; it describes the mental state produced by misleading practice.