Adhyaya 35

Verse 1

नारद उवाच । भगवन्देवदेवेश सृष्टिसंहारकारक । गुणातीतो गुणैर्युक्तो मुक्तीनां साधनं परम्

नारद म्हणाले— हे भगवन्, हे देवदेवेश, सृष्टी-संहारकर्ता! आपण गुणातीत असूनही गुणांनी युक्त भासता; आपणच मुक्तीचे परम साधन आहात.

Verse 2

संस्थाप्य वेदभवनं विधिवद्द्विज सत्तमान् । किं चक्रे रघुनाथस्तु भूयोऽयोध्यां गतस्तदा

विधिपूर्वक वेदभवनाची स्थापना करून आणि श्रेष्ठ द्विजांना यथास्थानी नेमून, तेव्हा रघुनाथ पुन्हा अयोध्येस जाऊन पुढे काय केले?

Verse 3

स्वस्थाने ब्राह्मणास्तत्र कानि कर्माणि चक्रिरे । ब्रह्मोवाच । इष्टापूर्तरताः शांताः प्रतिग्रहपराङ्मुखाः

तेथे ते ब्राह्मण आपापल्या स्थानी स्थिर राहून आपापली योग्य कर्मे करीत होते. ब्रह्मदेव म्हणाले—ते शांत स्वभावाचे, इष्ट-पूर्त (यज्ञ व लोकहित) यांत रत आणि प्रतिग्रह स्वीकारण्यास पराङ्मुख होते.

Verse 4

राज्यं चक्रुर्वनस्यास्य पुरोधा द्विजसत्तमः । उवाच रामपुरतस्तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम्

त्या वनप्रदेशासाठी पुरोहित असलेल्या त्या श्रेष्ठ द्विजाने राज्यासारखी सुव्यवस्था प्रस्थापित केली. आणि रामपुराहून त्या तीर्थाचे उत्तम माहात्म्य सांगितले.

Verse 5

प्रयागस्य च माहात्म्यं त्रिवेणीफलमुत्तमम् । प्रयागतीर्थमहिमा शुक्लतीर्थस्य चैव हि

त्याने प्रयागाचे माहात्म्य आणि त्रिवेणीचे अनुपम फल सांगितले. तसेच प्रयागतीर्थाची व शुक्लतीर्थाचीही महिमा वर्णिली.

Verse 6

सिद्धक्षेत्रस्य काश्याश्च गंगाया महिमा तथा । वसिष्ठः कथया मास तीर्थान्यन्यानि नारद

त्याने सिद्धक्षेत्र, काशी आणि गंगेची महिमाही सांगितली. हे नारद, वसिष्ठांनी एका महिनाभर इतर अनेक तीर्थांचेही कथन केले.

Verse 7

धर्मारण्यसुवर्णाया हरिक्षेत्रस्य तस्य च । स्नानदानादिकं सर्वं वाराणस्या यवाधिकम्

सुवर्णमयी धर्मारण्यात आणि त्या हरिक्षेत्रात स्नान, दान इत्यादी सर्व कर्मे वाराणसीपेक्षाही यवभर अधिक पुण्य देतात.

Verse 8

एतच्छ्रुत्वा रामदेवः स चमत्कृतमानसः । धर्मारण्ये पुनर्यात्रां कर्त्तुकामः समभ्यगात्

हे ऐकून श्रीरामांचे मन विस्मयाने भरले; धर्मारण्यात पुन्हा नवी तीर्थयात्रा करावयाची इच्छा धरून ते तेथे आले।

Verse 9

सीतया सह धर्मज्ञो गुरुसैन्यपुरःसरः । लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भरतेन सहायवान्

धर्मज्ञ श्रीराम सीतेसह निघाले; पुढे गुरु व सैन्य होते; सोबत भाऊ लक्ष्मण आणि सहाय्यक भरतही होते।

Verse 10

शत्रुघ्नेन परिवृतो गतो मोहेरके पुरे । तत्र गत्वा वसिष्ठं तु पृच्छतेऽसौ महामनाः

शत्रुघ्नाने वेढलेले ते मोहेरक नगरी गेले; तेथे पोहोचून त्या महामनाने वसिष्ठांना प्रश्न विचारला।

Verse 11

राम उवाच । धर्मारण्ये महाक्षेत्रे किं कर्त्तव्यं द्विजोत्तम । दानं वा नियमो वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

राम म्हणाले—हे द्विजोत्तम! धर्मारण्याच्या महाक्षेत्री काय करावे—दान, नियम, स्नान, की उत्तम तप?

Verse 12

ध्यानं वाथ क्रतुं वाथ होमं वा जपमुत्तमम् । दानं वा नियमं वाथ स्नानं वा तप उत्तमम्

की ध्यान, यज्ञकर्म, होम, अथवा उत्तम जप करावा? की दान, नियम, स्नान, किंवा सर्वोत्तम तप?

Verse 13

येन वै क्रियमाणेन तीर्थेऽस्मिन्द्विजसत्तम । ब्रह्महत्यादिपापेभ्यो मुच्यते तद्ब्रवीहि मे

हे द्विजश्रेष्ठ! या तीर्थस्थानी कोणते कर्म केल्यास ब्रह्महत्या इत्यादी पापांपासून मुक्ती मिळते, ते मला सांगावे।

Verse 14

वसिष्ठ उवाच । यज्ञं कुरु महाभाग धर्मारण्ये त्वमुत्तमम् । दिनेदिने कोटिगुणं यावद्वर्षशतं भवेत्

वसिष्ठ म्हणाले—हे महाभाग! धर्मारण्यात तू उत्तम यज्ञ कर; त्याचे पुण्य दिवसेंदिवस कोटीगुणे वाढत जाईल, असे शंभर वर्षेपर्यंत होईल।

Verse 15

तच्छ्रुत्वा चैव गुरुतो यज्ञारंभं चकार सः । तस्मिन्नवसरे सीता रामं व्यज्ञापयन्मुदा

गुरूंकडून हे ऐकून त्याने यज्ञाचा आरंभ केला; त्याच वेळी सीतेने आनंदाने रामांना निवेदन केले।

Verse 16

स्वामिन्पूर्वं त्वया विप्रा वृता ये वेदपारगाः । ब्रह्मविष्णुमहेशेन निर्मिता ये पुरा द्विजाः

हे स्वामी! पूर्वी तुम्ही वेदपारंगत विप्रांना वरण केले होते—जे द्विज प्राचीनकाळी ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांनी निर्मिले असे म्हणतात।

Verse 17

कृते त्रेतायुगे चैव धर्मारण्यनिवासिनः । विप्रांस्तान्वै वृणुष्व त्वं तैरेव साधकोऽध्वरः

कृत व त्रेता युगात धर्मारण्यात राहणारे ते विप्र प्रसिद्ध होते; त्यांनाच तुम्ही वरा, कारण त्यांच्याच द्वारे हा अध्वर विधिपूर्वक सिद्ध होईल।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा रामदेवेन आहूता ब्राह्मणास्तदा । स्थापिताश्च यथापूर्वमस्मिन्मोहे रके पुरे

हे ऐकून तेव्हा रामदेवांनी ब्राह्मणांना बोलाविले आणि पूर्वीप्रमाणेच त्याच स्थानी व त्याच नगरी त्यांना यथोचितरीत्या प्रतिष्ठित केले।

Verse 19

तैस्त्वष्टादशसंख्याकैस्त्रैविद्यैर्मेहिवाडवैः । यज्ञं चकार विधिवत्तैरेवायतबुद्धिभिः

त्रैविद्येत निपुण, अठरा संख्येच्या त्या ब्राह्मणांच्या साहाय्याने—ज्यांची बुद्धी स्थिर व दूरदृष्टीची होती—रामांनी विधिपूर्वक यज्ञ केला।

Verse 20

कुशिकः कौशिको वत्स उपमन्युश्च काश्यपः । कृष्णात्रेयो भरद्वाजो धारिणः शौनको वरः

कुशिक, कौशिक, वत्स, उपमन्यु व काश्यप; कृष्णात्रेय, भरद्वाज, धारिण आणि श्रेष्ठ शौनक—हे यज्ञकर्मातील प्रमुख ऋत्विज होते।

Verse 21

मांडव्यो भार्गवः पैंग्यो वात्स्यो लौगाक्ष एव च । गांगायनोथ गांगेयः शुनकः शौनकस्तथा

मांडव्य, भार्गव, पैंग्य, वात्स्य आणि लौगाक्ष; तसेच गांगायन, गांगेय, शुनक व शौनक—हेही त्या ऋत्विजांमध्ये होते।

Verse 22

ब्रह्मोवाच । एभिर्विप्रैः क्रतुं रामः समाप्य विधिवन्नृपः । चकारावभृथं रामो विप्रान्संपूज्य भक्तितः

ब्रह्मदेव म्हणाले—या ब्राह्मणांसह नृप रामांनी विधिपूर्वक क्रतू पूर्ण केला; आणि भक्तिभावाने विप्रांचा सत्कार करून रामांनी अवभृथ-स्नान केले।

Verse 23

यज्ञांते सीतया रामो विज्ञप्तः सुविनीतया । अस्याध्वरस्य संपत्ती दक्षिणां देहि सुव्रत

यज्ञाच्या समाप्तीला सुविनीत सीतेने रामास नम्रतेने विनंती केली— “हे सुव्रत! या अध्वराची सर्व संपत्ती सहित यथोचित दक्षिणा द्या।”

Verse 24

मन्नाम्ना च पुरं तत्र स्थाप्यतां शीघ्रमेव च । सीताया वचनं श्रुत्वा तथा चक्रे नृपोत्तमः

“आणि तेथे माझ्या नावाने लवकरच एक नगर स्थापावे।” सीतेचे वचन ऐकून नृपोत्तमाने तसेच केले।

Verse 25

तेषां च ब्राह्मणानां च स्थानमेकं सुनिर्भयम् । दत्तं रामेण सीतायाः संतोषाय महीभृता

त्या ब्राह्मणांसाठी एक सुरक्षित व निर्भय निवासस्थान राजा रामांनी सीतेच्या संतोषासाठी दिले।

Verse 26

सीतापुरमिति ख्यातं नाम चक्रे तदा किल । तस्याधिदेव्यौ वर्त्तेते शांता चैव सुमंगला

तेव्हा त्याने त्या नगराचे प्रसिद्ध नाव “सीतापूर” असे ठेवले. आणि त्या स्थळाच्या अधिदेव्या शांता व सुमंगला तेथे वास करतात.

Verse 27

मोहेरकस्य पुरतो ग्रामद्वादशकं पुरः । ददौ विप्राय विदुषे समुत्थाय प्रहर्षितः

मोहेरेक-पुरासमोर तो आनंदाने उठून उभा राहिला आणि एका विद्वान ब्राह्मणाला बारा गावे दान दिली.

Verse 28

तीर्थांतरं जगामाशु काश्यपीसरितस्तटे । वाडवाः केऽपि नीतास्ते रामेण सह धर्मवित्

तो शीघ्र काश्यपी नदीच्या तीरावरील दुसऱ्या तीर्थस्थानी गेला. धर्मज्ञ रामासह काही घोडीही तेथे आणल्या गेल्या.

Verse 29

धर्मालये गतः सद्यो यत्र माला कमंडलुः । पुरा धर्मेण सुमहत्कृतं यत्र तपो मुने

मग तो त्वरित धर्मालयास गेला—जिथे माळ व कमंडलू पूज्य मानले जातात; आणि हे मुने, जिथे प्राचीनकाळी स्वयं धर्माने महान तप केले होते.

Verse 30

तदारभ्य सुविख्यातं धर्मालयमिति । श्रुतम् ददौ दाशरथिस्तत्र महादानानि षोडश

त्या वेळेपासून ते ‘धर्मालय’ या नावाने सुप्रसिद्ध झाले. तेथे दाशरथीने, परंपरेने ऐकिवात आहे तसे, सोळा महादाने दिली.

Verse 31

पंचाशत्तदा ग्रामाः सीतापुरसमन्विताः । सत्यमंदिरपर्यंता रघुना थेन वै तदा

त्या काळी रघुवंशी (राम) यांनी सीतापूरासह पन्नास गावे जोडली; ती सत्य-मंदिराच्या परिसरापर्यंत पसरलेली होती.

Verse 32

सीताया वचनात्तत्र गुरुवाक्येन चैव हि । आत्मनो वंशवृद्ध्यर्थं द्विजेभ्योऽदाद्रघूत्तमः

तेथे सीतेच्या वचनाने आणि गुरुवाक्याचे पालन करून, आपल्या वंशवृद्धी व सातत्यासाठी रघुकुलश्रेष्ठ (राम) यांनी द्विजांना दान दिले.

Verse 33

अष्टादशसहस्राणां द्विजानामभवत्कुलम् । वात्स्यायन उपमन्युर्जातूकर्ण्योऽथ पिंगलः

अठरा हजार द्विजांमध्ये निरनिराळ्या कुलपरंपरा उत्पन्न झाल्या—वात्स्यायन, उपमन्यु, जातूकर्ण्य आणि मग पिंगल।

Verse 34

भारद्वाजस्तथा वत्सः कौशिकः कुश एव च । शांडिल्यः कश्यपश्चैव गौतमश्छांधनस्तथा

तसेच भारद्वाज व वत्स; कौशिक व कुशही; शांडिल्य, कश्यप, गौतम आणि तसेच छांधन—हेही वंश होते।

Verse 35

कृष्णात्रेयस्तथा वत्सो वसिष्ठो धारणस्तथा । भांडिलश्चैव विज्ञेयो यौवनाश्वस्ततः परम्

तसेच कृष्णात्रेय व वत्स; वसिष्ठ व धारण; भांडिलही जाणावा—आणि यानंतर यौवनाश्व।

Verse 36

कृष्णायनोपमन्यू च गार्ग्यमुद्गलमौखकाः । पुशिः पराशरश्चैव कौंडिन्यश्च ततः परम्

आणि कृष्णायन व उपमन्यु; गार्ग्य, मुद्गल व मौखक; पुशि व पराशरही—त्यानंतर कौंडिन्य।

Verse 37

पंचपंचाशद्ग्रामाणां नामान्येवं यथाक्रमम् । सीतापुरं श्रीक्षेत्रं च मुशली मुद्गली तथा

अशा रीतीने क्रमाने पंचावन्न गावांची नावे सांगितली जातात—सीतापूर, श्रीक्षेत्र, तसेच मुशली व मुद्गली।

Verse 38

ज्येष्ठला श्रेयस्थानं च दंताली वटपत्रका । राज्ञः पुरं कृष्णवाटं देहं लोहं चनस्थनम्

ज्येष्ठला, श्रेयस्थान, दंताली, वटपत्रका; राज्ञःपुर, कृष्णवाट, देह, लोह आणि चनस्थन—ही पवित्र स्थाने आहेत.

Verse 39

कोहेचं चंदनक्षेत्रं थलं च हस्तिनापुरम् । कर्पटं कंनजह्नवी वनोडफनफावली

कोहेच, चंदनक्षेत्र, थल व हस्तिनापुर; कर्पट, कंनजह्नवी आणि वनोडफनफावली—ही पुण्यनामे आहेत.

Verse 40

मोहोधं शमोहोरली गोविंदणं थलत्यजम् । चारणसिद्धं सोद्गीत्राभाज्यजं वटमालिका

मोहोध, शमोहोरली, गोविंदण व थलत्यज; चारणसिद्ध, सोद्गीत्राभाज्यज आणि वटमालिका—हीही पवित्र स्थळनावे आहेत.

Verse 41

गोधरं मारणजं चैव मात्रमध्यं च मातरम् । बलवती गंधवती ईआम्ली च राज्यजम्

गोधर, मारणज, मात्रमध्य व मातर; बलवती, गंधवती, ईआम्ली आणि राज्यज—ही अन्य पुण्यनामे आहेत.

Verse 42

रूपावली बहुधनं छत्रीटं वंशंजं तथा । जायासंरणं गोतिकी च चित्रलेखं तथैव च

रूपावली, बहुधन, छत्रीट व वंशंज; जायासंरण, गोतिकी आणि चित्रलेख—हीही पवित्र स्थळनावे आहेत.

Verse 43

दुग्धावली हंसावली च वैहोलं चैल्लजं तथा । नालावली आसावली सुहाली कामतः परम्

दुग्धावली, हंसावली, वैहोल, चैल्लज, नालावली, आसावली आणि सुहाली—या सर्व वसाहती इच्छेप्रमाणे पूर्णत्वाने स्थापन करण्यात आल्या।

Verse 44

रामेण पंचपंचाशद्ग्रामाणि वसनाय च । स्वयं निर्माय दत्तानि द्विजेभ्यस्तेभ्य एव च

निवासासाठी रामाने स्वतः पंचावन्न गावे निर्माण करून ती त्याच द्विजांना (ब्राह्मणांना) दान दिली।

Verse 45

तेषां शुश्रूषणार्थाय वैश्यान्रामो न्यवे दयत् । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि शूद्रास्तेभ्यश्चतुर्गुणान्

त्यांच्या सेवा-परिचर्येसाठी रामाने वैश्य नेमले; आणि छत्तीस हजार शूद्र—त्यांच्या चौपट संख्येने—त्यांच्या अधीन केले।

Verse 46

तेभ्यो दत्तानि दानानि गवाश्ववसनानि च । हिरण्यं रजतं ताम्रं श्रद्धया परया मुदा

त्यांना दानरूपाने गायी, घोडे व वस्त्रे दिली; तसेच सुवर्ण, रौप्य व तांबेही—परम श्रद्धा व आनंदाने अर्पण केले।

Verse 47

नारद उवाच । अष्टादशसहस्रास्ते ब्राह्मणा वेदपारगाः । कथं ते व्यभजन्ग्रामान्द्रामो त्पन्नं तथा वसु । वस्त्राद्यं भूषणाद्यं च तन्मे कथय सुव्र तम्

नारद म्हणाले—ते अठरा हजार ब्राह्मण वेदपारंगत होते. त्यांनी गावे आणि रामापासून उत्पन्न झालेले धन कसे विभागले? तसेच वस्त्रादी व भूषणादीचे वाटप कसे झाले? हे सुव्रत, ते मला सांगा।

Verse 48

ब्रह्मोवाच । यज्ञांते दक्षिणा यावत्सर्त्विग्भिः स्वीकृता सुत । महादानादिकं सर्वं तेभ्य एव समर्पितम्

ब्रह्मा म्हणाले—हे पुत्रा! यज्ञाच्या समाप्तीला ऋत्विजांनी जी जी दक्षिणा स्वीकारली, तसेच महादान इत्यादी सर्व काही त्यांनाच अर्पण करण्यात आले।

Verse 49

ग्रामाः साधारणा दत्ता महास्थानानि वै तदा । ये वसंति च यत्रैव तानि तेषां भवंत्विति

तेव्हा गावे व महास्थाने सामायिक हक्काने दिली गेली आणि अशी घोषणा झाली—‘ते जिथे राहतील, ती ठिकाणे त्यांचीच असोत।’

Verse 50

वशिष्ठवचनात्तत्र ग्रामास्ते विप्रसात्कृताः । रघूद्वहेन धीरेण नोद्व संति यथा द्विजाः

तेथे वशिष्ठांच्या वचनाने ती गावे ब्राह्मणांच्या अधिकारात दिली गेली; आणि धीर रघूद्वह (राम) यांनी द्विजांना कोणताही उपद्रव होऊ दिला नाही।

Verse 51

धान्यं तेषां प्रदत्तं हि विप्राणां चामितं वसु । कृतांजलिस्ततो रामो ब्राह्मणानिदमब्रवीत्

त्यांना धान्य देण्यात आले आणि ब्राह्मणांना अमाप धनही दिले गेले. मग रामांनी हात जोडून ब्राह्मणांना हे वचन सांगितले।

Verse 52

यथा कृतयुगे विप्रास्त्रेतायां च यथा पुरा । तथा चाद्यैव वर्त्तव्यं मम राज्ये न संशयः

राम म्हणाले—कृतयुगात जसे ब्राह्मण वागत होते आणि पूर्वी त्रेतायुगात जसे होते, तसेच आजही माझ्या राज्यात वागले पाहिजे—यात संशय नाही।

Verse 53

यत्किंचिद्धनधान्यं वा यानं वा वसनानि वा । मणयः कांचनादींश्च हेमादींश्च तथा वसु

जे काही धन वा धान्य, वाहने वा वस्त्रे; मणी, कांचनादी, तसेच हेमादी व इतर सर्व वैभव—

Verse 54

ताम्राद्यं रजतादींश्च प्रार्थयध्वं ममाधुना । अधुना वा भविष्ये वाभ्यर्थनीयं यथोचितम्

ताम्रादी व रजतादी जे काही असेल ते आता माझ्याकडे मागा; आता वा पुढे—यथोचित जे मागण्यास योग्य ते।

Verse 55

प्रेषणीयं वाचिकं मे सर्वदा द्विजसत्तमाः । यंयं कामं प्रार्थयध्वं तं तं दास्याम्यहं विभो

हे द्विजश्रेष्ठांनो, माझे वचन सदैव तुमच्या आज्ञेत आहे; तुम्ही जी जी इच्छा मागाल, ती ती मी नक्की देईन।

Verse 56

ततो रामः सेवकादीनादरात्प्रत्यभाषत । विप्राज्ञा नोल्लंघनीया सेव नीया प्रयत्नतः

मग रामाने सेवकादिंना आदराने सांगितले—‘ब्राह्मणाची आज्ञा उल्लंघू नये; ती प्रयत्नपूर्वक पाळावी.’

Verse 57

यंयं कामं प्रार्थयंते कारयध्वं ततस्ततः । एवं नत्वा च विप्राणां सेवनं कुरुते तु यः

ते जी जी इच्छा मागतील, ती ती तदनुसार करून द्या. आणि जो अशा रीतीने विप्रांना नमस्कार करून त्यांची सेवा करतो—

Verse 58

स शूद्रः स्वर्गमाप्नोति धनवान्पुत्रवान्भवेत् । अन्यथा निर्धनत्वं हि लभते नात्र संशयः

असा शूद्र स्वर्ग प्राप्त करतो आणि धनवान व पुत्रवान होतो. अन्यथा तो निश्चयाने दारिद्र्याला प्राप्त होतो—यात संशय नाही.

Verse 59

यवनो म्लेच्छजातीयो दैत्यो वा राक्षसोपि वा । योत्र विघ्नं करोत्येव भस्मीभवति तत्क्षणात्

यवन असो वा म्लेच्छजातीय असो, दैत्य असो वा राक्षस—जो येथे विघ्न करतो तो तत्क्षणी भस्म होतो.

Verse 60

ब्रह्मोवाच । ततः प्रदक्षिणीकृत्य द्विजान्रामोऽतिहर्षितः । प्रस्थानाभिमुखो विप्रैराशीर्भिरभिनंदितः

ब्रह्मा म्हणाले—त्यानंतर अतिहर्षित रामाने द्विजांची प्रदक्षिणा केली आणि प्रस्थानास उन्मुख झाला; विप्रांच्या आशीर्वादांनी तो अभिनंदित झाला.

Verse 61

आसीमांतमनुव्रज्य स्नेहव्याकुललोचनाः । द्विजाः सर्वे विनिर्वृत्ता धर्मारण्ये विमोहिताः

सीमेपर्यंत अनुव्रज्य, स्नेहाने व्याकुळ नेत्रांचे ते सर्व द्विज तृप्त झाले; धर्मारण्यात ते मोहित व भावविवश राहिले.

Verse 62

एवं कृत्वा ततो रामः प्रतस्थे स्वां पुरीं प्रति । काश्यपाश्चैव गर्गाश्च कृतकृत्या दृढव्रताः

असे करून मग राम आपल्या पुरीकडे निघाला. आणि काश्यप व गर्ग हे दृढव्रती, आपले कार्य पूर्ण झाले असे मानून कृतकृत्य झाले.

Verse 63

गुर्वासनसमाविष्टाः सभार्या ससुहृत्सुताः । राजधानीं तदा प्राप रामोऽयोध्यां गुणान्विताम्

गुरु-आसनावर विराजमान, राणीसमवेत, सुहृद व पुत्रांसह राम तेव्हा गुणसमृद्ध राजधानी अयोध्येस पोहोचला।

Verse 64

दृष्ट्वा प्रमुदिताः सर्वे लोकाः श्रीरघुनन्दनम् । ततो रामः स धर्मात्मा प्रजापालनतत्परः

श्री रघुनंदनास पाहून सर्व लोक आनंदित झाले. त्यानंतर धर्मात्मा राम प्रजापालनात पूर्णतः तत्पर झाला.

Verse 65

सीतया सह धर्मात्मा राज्यं कुर्वंस्तदा सुधीः । जानक्या गर्भमाधत्त रविवंशोद्भवाय च

सीतेसह धर्मात्मा व सुधी राम राज्य करीत असता, रविवंशवृद्धीसाठी जानकीला गर्भवती केले.