Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 12

Devanagari script

तोयेन नाशमायाति कोटिजन्मकृतं त्व घम् । सहस्रमुरुशृंगीणां धेनूनां कुरुजांगले । दत्त्वा सूर्यग्रहे पुण्यं धर्मवाप्यां च तर्पणाम्

Transliteration

toyena nāśamāyāti koṭijanmakṛtaṃ tva gham | sahasramuruśṛṃgīṇāṃ dhenūnāṃ kurujāṃgale | dattvā sūryagrahe puṇyaṃ dharmavāpyāṃ ca tarpaṇām

Translation

केवळ जलानेच कोटी जन्मांचे पाप नष्ट होते. कुरुजांगलात सहस्र उरुशृंगी धेनू दानाचे जे पुण्य आणि सूर्यग्रहणकाळचे जे पुण्य—ते धर्मवापीत तर्पण केल्यानेही मिळते.

Word by Word

• तोयेन: by water
• तोयेन: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: तोय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, तृतीया (3rd), एकवचन

• नाशम्: destruction
• नाशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: नाश (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन

• आयाति: goes/comes to, reaches
• आयाति: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ-√या (धातु)
• Form: लट् (present), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन, परस्मैपद

• कोटि: crore (ten million)
• कोटि: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कोटि (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जन्म: birth
• जन्म: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: जन्मन्/जन्म (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• कृतम्: done/committed
• कृतम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: √कृ (धातु) > कृत (कृदन्त)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; कोटि+जन्म+कृत (तत्पुरुष: 'done over crores of births')

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• अघम्: sin, evil
• अघम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अघ (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• सहस्रम्: a thousand
• सहस्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सहस्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (संख्यावाचक)

• उरु: large, broad
• उरु: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)
• Form: प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• शृङ्गीणाम्: of (cows) with large horns
• शृङ्गीणाम्: Sambandha (Genitive qualifier/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: शृङ्गिन् (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन; उरु+शृङ्गिन् (कर्मधारय: 'having large horns')

• धेनूनाम्: of cows
• धेनूनाम्: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: धेनु (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, षष्ठी (6th), बहुवचन

• कुरु: Kuru (region/people)
• कुरु: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: कुरु (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• जाङ्गले: in Kurujāṅgala
• जाङ्गले: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: जाङ्गल (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; कुरु+जाङ्गल (तत्पुरुष: 'in Kurujāṅgala')

• दत्त्वा: having given
• दत्त्वा: Kriya (Prior action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: √दा (धातु) > दत्त्वा (क्त्वान्त)
• Form: क्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (gerund), पूर्वकालिक क्रिया

• सूर्य: sun
• सूर्य: Sambandha (Compound member/समासाङ्ग)
• Type: Noun
• Root: सूर्य (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, प्रातिपदिक (समासाङ्ग)

• ग्रहे: at (the time of) a solar eclipse
• ग्रहे: Adhikarana (Temporal locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ग्रह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन; सूर्य+ग्रह (तत्पुरुष: 'at a solar eclipse')

• पुण्यम्: merit
• पुण्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पुण्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन

• धर्मवाप्याम्: in the Dharmavāpī
• धर्मवाप्याम्: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: धर्म + वापी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, सप्तमी (7th), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)

• तर्पणाम्: tarpana (libation/oblatory offering)
• तर्पणाम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: तर्पण (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन (कर्मरूपेण)

Speaker

Sūta (deduced)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Dharma-vāpī

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: At a luminous stepwell, a devotee offers water for tarpaṇa; above, a stylized solar eclipse disc; to the side, symbolic cows with broad horns and a Kuru-jāṅgala landscape vignette, all visually ‘merging’ into the single act at Dharma-vāpī.

Characters & Entities

• Dharma-vāpī
• Tarpaṇa
• Kuru-jāṅgala
• Solar eclipse (sūrya-graha)
• Cows (dhenū)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The sanctity of a tīrtha can magnify simple acts—water-offerings can erase vast karmic burdens and equal major gifts and eclipse-merits.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Dharma-vāpī, presented as a water-tīrtha of extraordinary purificatory power.

What ritualistic prescription is mentioned?

Tarpaṇa at Dharma-vāpī using water; the verse also references go-dāna and solar-eclipse merit as comparisons.