Adhyaya 22

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । स्थानवासिन्यो योगिन्यः काजेशेन विनिर्मिताः । कस्मिन्स्थाने हि का देव्यः कीदृश्यस्ता वदस्व मे

युधिष्ठिर म्हणाला—पवित्र स्थानांत वसणाऱ्या योगिन्या काजेशाने निर्मिल्या असे म्हणतात. कोणती देवी कोणत्या स्थानी वास करते आणि तिचे स्वरूप कसे आहे, ते मला सांगा.

Verse 2

व्यास उवाच । सर्वज्ञोसि कुलीनोसि साधु पृष्टं त्वयानघ । कथयिष्याम्यहं सर्वमखिलेन युधिष्ठिर

व्यास म्हणाले—तू सर्वज्ञ, कुलीन आणि निष्पाप आहेस; तू योग्य प्रश्न विचारलास. हे युधिष्ठिर, मी तुला सर्व काही सविस्तर सांगतो.

Verse 3

नानाभरणभूषाढ्या नानारत्नोपशोभिताः । नानावसनसंवीता नानायुवसमन्विताः

त्या विविध अलंकारांनी भूषित, नानाविध रत्नांनी शोभित, अनेक वस्त्रांनी आवृत आणि निरनिराळ्या तरुण सेवक-परिचारकांनी युक्त होत्या.

Verse 4

नानावाहनसंयुक्ता नानास्वरनिनादिनीः । भयनाशाय विप्राणां काजेशेन विनिर्मिताः

त्या विविध वाहनांनी युक्त होत्या व नानाविध स्वरांनी निनाद करीत; विप्रांच्या भय-नाशासाठी काजेशाने त्यांची निर्मिती केली होती.

Verse 5

प्राच्यां याम्यामुदीच्यां च प्रतीच्यां स्थापिता हि ताः । आग्नेया नैरृते देशे वायव्येशानयोस्तथा

त्या पूर्व, दक्षिण, उत्तर व पश्चिम दिशांत स्थापिल्या होत्या; तसेच आग्नेय व नैऋत्य प्रदेशात, आणि त्याचप्रमाणे वायव्य व ईशान कोनांतही।

Verse 6

आशापुरी च गात्राई छत्राई ज्ञानजा तथा । पिप्पलांबा तथा शांता सिद्धा भट्टारिका तथा

त्या धर्मारण्यात आशापुरी, गात्राई, छत्राई व ज्ञानजा; तसेच पिप्पलांबा, शांता, सिद्धा आणि भट्टारिका या देव्या विराजमान आहेत।

Verse 7

कदंबा विकटा मीठा सुपर्णा वसुजा तथा । मातंगी च महादेवी वाराही मुकुटेश्वरी

तेथे कदंबा, विकटा, मीठा, सुपर्णा व वसुजा; तसेच मातंगी, महादेवी, वाराही आणि मुकुटेश्वरी या देव्याही आहेत।

Verse 8

भद्रा चैव महाशक्तिः सिंहारा च महाबला । एताश्चान्याश्च बहवः कथितुं नैव शक्यते

तेथे भद्रा, महाशक्ती आणि महाबला सिंहारा देखील आहेत। या व अशा अनेक देव्या आहेत—सर्वांचे वर्णन करणे शक्य नाही।

Verse 9

नानारूपधरा देव्यो नानावेषसमाश्रिताः । स्थानादुत्तरदिग्भागे आशापूर्णासमीपतः

त्या देव्या नानारूप धारण करतात व नानावेषांनी प्रकट होतात। त्या पवित्र स्थानाच्या उत्तरेकडे, आशापूर्णेच्या समीप त्या स्थित आहेत।

Verse 10

पूर्वे तु विद्यते देवी आनंदानंददायिनी । वसंती चोत्तरे देव्यो नानारूपधरा मुदा

पूर्व दिशेला आनंदा देवी विराजते, जी आनंद व परमानंद देणारी आहे। उत्तरेला वसंती वसते; आणि इतर देव्याही नानारूप धारण करून आनंदाने तेथे राहतात।

Verse 11

इष्टान्कामान्ददात्येता जलदानेन तर्पिताः । स्थाने नैरृतिदिग्भागे शांता शांतिप्रदायिनी

जलदानाने तृप्त झाल्यावर या देव्या इच्छित कामना प्रदान करतात. त्या पवित्र प्रदेशाच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशाभागी शान्ता ही शान्ति देणारी देवी विराजमान आहे.

Verse 12

सिंहोपरि समासीना चतुर्हस्ता वरप्रदा । भट्टारी च महाशक्तिः पुनस्तत्रैव तिष्ठति

सिंहावर आरूढ, चतुर्भुजा व वर देणारी—भट्टारी ही महाशक्ती पुन्हा तेथेच निवास करते.

Verse 13

संस्तुता पूजिता भक्त्या भक्तानां भयनाशिनी । स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे क्षेमलाभा व्यव स्थिता

भक्तिभावाने स्तुत व पूजिलेली ती भक्तांचे भय नष्ट करते. आणि त्या स्थानापासून सात क्रोश अंतरावर क्षेमलाभा प्रतिष्ठित आहे.

Verse 14

सा विलेपमयी पूज्या चिंतिता सिद्धिदायिनी । पूर्वस्यां दिशि लोकैस्तु बलिदानेन तर्पिता । परिवारेण संयुक्ता भुक्तिमुक्ति प्रदायिनी

ती विलेपनाने (चंदनादि लेपाने) पूज्य आहे; चिंतन केले असता सिद्धी देते. पूर्व दिशेत लोक बलिदानाने तिला तृप्त करतात. परिवारासह ती भुक्ती व मुक्ती दोन्ही प्रदान करते.

Verse 15

अचिंत्यरूपचरिता सर्वशत्रुविनाशनी । संध्यायास्त्रिषु कालेषु प्रत्यक्षैव हि दृश्यते

तिचे रूप व चरित्र अचिंत्य आहे; ती सर्व शत्रूंचा विनाश करते. दिवसाच्या तिन्ही संध्याकाळी ती जणू प्रत्यक्षच दर्शन देते.

Verse 16

स्थानात्तु सप्तमे क्रोशे दक्षिणा विन्ध्यवासिनी । सायुधा रूपसंपन्ना भक्तानां भयहारिणी

त्या पवित्र स्थानापासून दक्षिणेस सात क्रोशांवर विन्ध्यवासिनी देवी वास करते. त्या आयुधधारिणी, रूपसम्पन्न असून भक्तांचे भय हरिणारी आहेत.

Verse 17

पश्चिमे निंबजा देवी तावद्भूमिसमाश्रिता । महाबला सा दृष्टापि नयनानन्द दायिनी

पश्चिमेस त्याच भूमिभागावर निंबजा देवी विराजमान आहेत. त्या महाबला असून त्यांचे दर्शनही नेत्रांना आनंद देणारे आहे.

Verse 18

स्थानादुत्तरदिग्भागे तावद्भूमिसमाश्रिता । शक्तिर्बहुसुवर्णाक्षा पूजिता सासुवर्णदा

त्या स्थानाच्या उत्तरेकडे त्याच भूमिभागावर बहुसुवर्णाक्षा शक्तीदेवी वास करते. तिची पूजा केल्यास ती सुवर्ण (समृद्धी) प्रदान करते.

Verse 19

स्थानाद्वायव्यकोणे च क्रोशमात्र मिते श्रिता । क्षेत्रधरा महादेवी समये च्छागधारिणी

त्या स्थानाच्या वायव्य कोनात एक क्रोश अंतरावर महादेवी क्षेत्रधरा विराजते. नियत समयी ती छाग (बकरा) धारण करते.

Verse 20

पुरादुत्तरदिग्भागे क्रोशमात्रे तु कर्णिका । सर्वोपकारनिरता स्थानोपद्रवनाशनी

नगराच्या उत्तरेकडे एक क्रोश अंतरावर कर्णिका देवी आहेत. त्या सर्वोपकारात निरत असून पवित्र स्थानावरील उपद्रवांचा नाश करतात.

Verse 21

स्थानान्निरृतिदिग्भागे ब्रह्माणीप्रमुखास्तथा । नानारूपधरा देव्यो विद्यंते जलमातरः

त्या स्थानाच्या नैऋत्य (दक्षिण-पश्चिम) दिशाभागी ब्रह्माणीप्रमुख अनेक रूप धारण करणाऱ्या जलमाता देव्या विद्यमान आहेत।