Adhyaya 16

Verse 1

युधिष्ठिर उवाच । रक्षसां चैव दैत्यानां यक्षणामथ पक्षिणाम् । भयनाशाय काजेशैर्धर्मारण्यनिवासिनाम्

युधिष्ठिर म्हणाला—राक्षस, दैत्य, यक्ष तसेच पक्ष्यांपासून उत्पन्न होणारा भय नष्ट करण्यासाठी धर्मारण्यात राहणाऱ्यांसाठी काजेश-स्वाम्यांनी जे उपाय स्थापिले आहेत ते मला सांगा.

Verse 2

शक्तीः संस्थापिता नृनं नानारूपा ह्यनेकशः । तासां स्थानानि नामा नि यथारूपाणि मे वद

लोकांच्या रक्षणासाठी नानारूप अशा अनेक शक्ती स्थापिल्या आहेत. त्यांच्या रूपानुसार त्यांची स्थाने व नावे मला सांगा.

Verse 3

व्यास उवाच । शृणु पार्थ महाबाहो धर्ममूर्ते नृपोत्तम । स्थाने वै स्थापिता शक्तिः काजेशैश्चैव गोत्रपा

व्यास म्हणाले—हे पार्थ, महाबाहो! हे धर्ममूर्ते, नृपोत्तमा! ऐक—काजेश-स्वाम्यांनी योग्य स्थानी शक्तीची स्थापना केली आहे; ती गोत्रांचे रक्षण करते.

Verse 4

श्रीमाता मदारिकायां शांता नंदापुरे वरे । रक्षार्थं द्विजमुख्यानां चतुर्दिक्षु स्थिताश्च ताः

मदारिकेत श्रीमाता विराजते आणि श्रेष्ठ नंदापुरी शांता विराजते. द्विजश्रेष्ठांच्या रक्षणासाठी त्या शक्ती चारही दिशांना स्थित आहेत.

Verse 5

युक्ताश्चैव सुरैः सर्वैः स्वस्वस्थाने नृपोत्तम । वनमध्ये स्थिताः सर्वा द्विजानां रक्षणाय वै

हे नृपश्रेष्ठा! सर्व देवांनी विधिपूर्वक नियुक्त केलेले ते सर्वजण वनामध्ये आपापल्या स्थानी उभे राहिले, खरोखरच द्विजांच्या रक्षणासाठी।

Verse 6

सा बभूव महाराज सावित्रीति प्रथा शिवा । असुराणां वधार्थाय ज्ञानजा स्थापिता सुरैः

हे महाराज! ती कल्याणी देवी ‘सावित्री’ या नावाने प्रसिद्ध झाली. पवित्र ज्ञानातून उत्पन्न झालेली ती देवी असुरवधासाठी देवांनी स्थापित केली.

Verse 7

गात्रायी पक्षिणी देवी छत्रजा द्वारवासिनी । शीहोरी चूटसंज्ञा या पिप्पलाशापुरी तथा । अन्याश्च बहवश्चैव स्थापिता भयरक्षणे

गात्रायी, पक्षिणी देवी, छत्रजा, द्वारवासिनी, शीहोरी, ‘चूटा’ या नावाने ओळखली जाणारी, तसेच पिप्पलाशापुरी—आणखीही अनेक देव्या भयापासून रक्षणासाठी स्थापित केल्या.

Verse 8

प्रतीच्योदीच्यां याम्यां वै विबुधैः स्थापिता हि सा । नानायुधधरा सा च नानाभरणभूषिता

पश्चिम, उत्तर आणि दक्षिण दिशांत ती देवी देवांनी स्थापित केली; ती अनेक प्रकारची शस्त्रे धारण करणारी व अनेक अलंकारांनी भूषित होती.

Verse 9

नानावाहनमारूढा नानारूपधरा च सा । नानाकोपसमायुक्ता नानाभयविना शिनी

ती देवी अनेक वाहनांवर आरूढ होत असे, तसेच अनेक रूपे धारण करी. अनेक प्रकारच्या कोपाने युक्त ती अनेक भयांचा नाश करणारी होती.

Verse 10

स्थाप्या मातर्यथास्थाने यथायोग्या दिशोदिश । गरुडेन समारूढा त्रिशूलवरधारिणी

मातेला तिच्या योग्य स्थानी, प्रत्येक दिशेत यथायोग्य रीतीने प्रतिष्ठापित करावे—गरुडावर आरूढ, त्रिशूल व वर धारण करणारी।

Verse 11

सिंहारूढा शुद्धरूपा वारुणी पानदर्पिता । खड्गखेटकबाणाढ्यैः करैर्भाति शुभानना

सिंहावर आरूढ, शुद्धरूपा—वारुणी, पानाच्या दर्पाने उन्मत्त—शुभमुखी देवी खड्ग, खेटक व बाणांनी सज्ज हातांनी शोभते।

Verse 12

रक्तवस्त्रावृता चैव पीनोन्नतपयोधरा । उद्यदादित्यबिंबाभा मदाघूर्णितलोचना

ती लाल वस्त्रांनी आच्छादित, पीन व उन्नत स्तनधारिणी; उगवत्या सूर्यबिंबासारखी तेजस्वी, आणि मदाने डोलणाऱ्या नेत्रांची।

Verse 13

एवमेषा महादिव्या काजेशैः स्थापिता तदा । रक्षार्थं सर्वजंतूनां सत्यमंदिरवासिनाम्

अशा रीतीने ती महादिव्य देवी तेव्हा काजेशांनी प्रतिष्ठापित केली—सर्व प्राण्यांच्या, विशेषतः सत्य-मंदिरात वसणाऱ्यांच्या रक्षणासाठी।

Verse 14

सा देवी नृपशार्दूल स्तुता संपूजिता सह । ददाति सकलान्कामान्वांछितान्नृपमत्तम

हे नृपशार्दूल! ती देवी स्तुती व सम्यक पूजेमुळे प्रसन्न होऊन, हे नृपमत्तम, सर्व वांछित कामना प्रदान करते।

Verse 15

धर्मारण्यात्पश्चिमतः स्थापिता छत्रजा शुभा । तत्रस्था रक्षते विप्रान्कियच्छक्तिसम न्विता

धर्मारण्याच्या पश्चिमेस शुभ ‘छत्रजा’ देवी प्रतिष्ठित आहे। ती तेथे वास करून, मित दिव्यशक्तीने युक्त होऊन, विप्रांचे रक्षण करते।

Verse 16

भैरवं रूपमास्थाय राक्षसानां वधाय च । धारयंत्यायुधानीत्थं विप्राणामभयाय च

राक्षसांचा वध करण्यासाठी ती भैरव-रूप धारण करते। अशा रीतीने आयुधे धारण करून ती विप्रांना अभय प्रदान करते।

Verse 17

सरश्चकार तस्याग्रे उत्तमं जल पूरितम् । सरस्यस्मिन्महाभाग कृत्वा स्नानादितर्पणम्

तिच्या समोर त्याने शुद्ध जलाने परिपूर्ण असे उत्तम सरोवर निर्माण केले। हे महाभाग! त्या सरोवरात स्नान व तर्पणादी करून,

Verse 18

पिंडदानादिकं सर्वमक्षयं चैव जायते । भूमौ क्षिप्तांजलीन्दिव्यान्धूपदीपादिकं सदा

पिंडदानादि सर्व कर्मांचे पुण्य अक्षय होते. भूमीवर अर्पिलेली दिव्य अंजली, धूप-दीपादी अर्पणही सदैव फलदायी ठरते.

Verse 19

तस्य नो बाधते व्याधिः शत्रूणां नाश एव च । बलिदानादिकं तत्र कुर्याद्भूयः स्वशक्तितः

त्याला व्याधी बाधत नाहीत आणि शत्रूंचा नाशच होतो. म्हणून तेथे आपल्या शक्तीनुसार पुन्हा पुन्हा बलिदानादी अर्पण करावे.

Verse 20

शत्रवो नाशमायांति धनं धान्यं विवर्धते । आनंदा स्थापिता राजञ्छक्त्यंशा च मनोरमा

शत्रू नाश पावतात आणि धन-धान्य वाढते। हे राजन्, शक्तीचा अंश व मनोहर अशी आनंदा तेथे प्रतिष्ठित आहे।

Verse 21

रक्षणार्थं द्विजातीनां माहात्म्यं शृणु भूपते । शुक्लांबरधरा दिव्या हेमभूषणभूषिता

हे भूपते, द्विजांच्या रक्षणासाठी याचे माहात्म्य ऐका। ती दिव्य देवी श्वेत वस्त्रे धारण करते व सुवर्णाभूषणांनी विभूषित आहे।

Verse 22

सिंहारूढा चतुर्हस्ता शशांककृतशेखरा । मुक्ताहारलतोपेता पीतोन्नतपयोधरा

ती सिंहावर आरूढ, चतुर्भुजा, मस्तकी चंद्रशेखर धारण करणारी आहे। मोत्यांच्या हारांनी शोभित, तिचे उन्नत पयोधर सुवर्णाभ आहेत।

Verse 23

अक्षमालासिहस्ता च गुण तोमरधारिणी । दिव्यगंधवराधारा दिव्यमालाविभूषिता

तिच्या हातात अक्षमाला व खड्ग आहेत; ती धनुष्याची दोरी व तोमर धारण करते। दिव्य सुगंधाची श्रेष्ठ धाराधारिणी, ती दिव्य माळांनी विभूषित आहे।

Verse 24

सात्त्विकी शक्तिरानंदा स्थिता तस्मिन्पुरे पुरा । पूजयेत्तां च वै राजन्कर्पूरारक्त चंदनैः

सात्त्विकी शक्ती आनंदा प्राचीन काळापासून त्या नगरीत स्थित आहे। हे राजन्, कपूर व रक्तचंदनाने तिची पूजा करावी।

Verse 25

भोजयेत्पायसैः शुभ्रैर्मध्वाज्यसितया सह । भवान्याः प्रीतये राजन्कुमार्याः पूजनं तथा

हे राजन्, भवानीच्या प्रीत्यर्थ शुद्ध शुभ्र पायस मधु, तूप व साखरेसह अतिथी/पूजकांना भोजन द्यावे; तसेच कुमारीदेवीचे पूजन करावे।

Verse 26

तत्र जप्तं हुतं दत्तं ध्यातं च नृपसत्तम । तत्सर्वं चाक्षयं तत्र जायते नात्र संशयः

हे नृपश्रेष्ठ, तेथे केलेला जप, हवनातील आहुती, दिलेले दान आणि केलेले ध्यान—हे सर्व तेथे अक्षय होते; यात संशय नाही।

Verse 27

त्रिगुणे त्रिगुणा वृद्धिस्तस्मिन्स्थाने नृपोत्तम । साधकस्य भवेन्नूनं धनदारादिसं पदः

हे नृपोत्तम, ज्या स्थानी पुण्य त्रिगुण आहे, तेथे वाढही निश्चयाने त्रिगुण होते; साधकास धन, पत्नी व इतर संपदा निश्चित प्राप्त होतात।

Verse 28

न हानिर्न च रोगश्च न शत्रुर्न च दुष्कृतम् । गावस्तस्य विवर्द्धंते धनधान्यादिसंकुलम्

त्याला ना हानी होते, ना रोग; ना शत्रू, ना दुष्कृत्य त्याला बाधू शकते। त्याच्या गायी वाढतात आणि त्याचे घर धन-धान्यादिने परिपूर्ण होते।

Verse 29

न शाकिन्या भयं तस्य न च राज्ञश्च वैरिणः । न च व्याधिभयं चैव सर्वत्र विजयी भवेत्

त्याला शाकिनीचे भय नाही, वैरी राजाचेही भय नाही; रोगभयही नाही. तो सर्वत्र विजयी होतो।

Verse 30

विद्याश्चतुर्द्दशास्यैव भासंते पठिता इव । सूर्यवद्द्योतते भूमावानंदमा श्रितो नरः

त्याच्यासाठी चौदा विद्या जणू आधीच पठित असाव्यात तसेच प्रकाशमान होतात। आणि जो पुरुष आनंदात प्रतिष्ठित होतो, तो पृथ्वीवर सूर्याप्रमाणे तेजाने दीप्त होतो।