Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 32

Devanagari script

धर्मं ज्ञानं च वैराग्यमैश्वर्यं च नमोंऽतकैः । स्वरैरीशादिकोणेषु पीठपादाननुक्रमात् । आभ्यां बिंदुविसर्गाभ्यामधर्मादीन्प्रपूजयेत्

Transliteration

dharmaṃ jñānaṃ ca vairāgyamaiśvaryaṃ ca namoṃ'takaiḥ | svarairīśādikoṇeṣu pīṭhapādānanukramāt | ābhyāṃ biṃduvisargābhyāmadharmādīnprapūjayet

Translation

‘नमो’च्या अंत्याक्षरांनी व स्वरांनी धर्म, ज्ञान, वैराग्य व ऐश्वर्य यांचे पूजन करावे—पीठ व त्याच्या पादांच्या क्रमाने ईशानादी कोपऱ्यांत स्थापन करून. बिंदू व विसर्ग या दोन चिन्हांनी अधर्मादी (विपरीत तत्त्वे) यांचेही विधिपूर्वक पूजन करावे.

Word by Word

• धर्मम्: dharma
• धर्मम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: धर्म (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• ज्ञानम्: knowledge
• ज्ञानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ज्ञान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• वैराग्यम्: dispassion
• वैराग्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वैराग्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• ऐश्वर्यम्: lordship, prosperity
• ऐश्वर्यम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऐश्वर्य (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयार्थक

• नमः: salutation
• नमः: Kriya (Salutation/क्रिया)
• Type: Indeclinable
• Root: नमः (अव्यय)
• Form: अव्यय; नमस्कारार्थक (salutatory particle)

• अन्तकैः: by the (syllables/terms) ending with 'anta'
• अन्तकैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: अन्तक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• स्वरैः: by vowels/tones
• स्वरैः: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: स्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया विभक्ति, बहुवचन

• ईश-आदि-कोणेषु: in the corners beginning with Īśa (NE etc.)
• ईश-आदि-कोणेषु: Adhikarana (Locus/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: ईश (प्रातिपदिक) + आदि (अव्यय/प्रातिपदिक) + कोण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी विभक्ति, बहुवचन; अधिकरणम्

• पीठ-पादान्: the seats and feet (pedestals/quarters)
• पीठ-पादान्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पीठ (प्रातिपदिक) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (द्वन्द्वे), द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• अनुक्रमात्: in order, successively
• अनुक्रमात्: Kriya-visheshana (Adverbial/क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: अनुक्रम (प्रातिपदिक)
• Form: अव्ययभावे तसिल्-प्रत्ययान्त; क्रियाविशेषण (in sequence)

• आभ्याम्: by these two
• आभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम; तृतीया विभक्ति, द्विवचन

• बिन्दु-विसर्गाभ्याम्: by (the signs) bindu and visarga
• बिन्दु-विसर्गाभ्याम्: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: बिन्दु (प्रातिपदिक) + विसर्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग (द्वन्द्वे), तृतीया विभक्ति, द्विवचन

• अधर्म-आदीन्: adharma and the rest
• अधर्म-आदीन्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अधर्म (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया विभक्ति, बहुवचन

• प्रपूजयेत्: should worship duly
• प्रपूजयेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-√पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ्-लकार (optative), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्

Speaker

Narratorial/Instructional voice (tantric-ritual mapping within the text)

Tirtha Mahatmya

Type: kshetra (internal maṇḍala-kṣetra)

Visual Art Cues

Scene: A sacred diagram with corners labeled; luminous Sanskrit vowels orbit the maṇḍala; ‘namo’ syllables appear as golden glyphs; personified Dharma, Jñāna, Vairāgya, Aiśvarya stand in respective corners; bindu and visarga symbols seal the opposite forces (Adharma etc.) beneath protective lines.

Characters & Entities

• Dharma
• Jñāna
• Vairāgya
• Aiśvarya
• Adharma

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Inner virtues (dharma, jñāna, vairāgya, aiśvarya) are to be ritually installed, while their negations are acknowledged and ritually pacified.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No tīrtha is specified; the emphasis is on maṇḍala-nyāsa and mantric symbolism used across sacred sites.

What ritualistic prescription is mentioned?

Use vowels and ‘namo’ mantric elements to place/worship virtues in corners; use bindu (ṃ) and visarga (ḥ) to worship adharma and related counterparts.