Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 30

Devanagari script

अथ सा राजमहिषी पिपासाभिहता भृशम् । सरोऽवतीर्णा चार्वंगी ग्रस्ता ग्राहेण भूयसा

Transliteration

atha sā rājamahiṣī pipāsābhihatā bhṛśam | saro'vatīrṇā cārvaṃgī grastā grāheṇa bhūyasā

Translation

मग ती राजमहिषी तीव्र तहाने अत्यंत व्याकुळ होऊन सरोवरात उतरली; त्या सडपातळ अंगांची स्त्रीला बलवान ग्राहाने घट्ट पकडले।

Word by Word

• अथ: then
• अथ: Sambandha (सम्बन्ध/वाक्योपक्रम)
• Type: Indeclinable
• Root: अथ (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमसूचक (then)

• सा: she
• सा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम

• राज-महिषी: the king’s chief queen
• राज-महिषी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक) + महिषी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (राज्ञः महिषी)

• पिपासा-अभिहता: struck by thirst
• पिपासा-अभिहता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: पिपासा (प्रातिपदिक) + अभि + हन् (धातु) → अभिहत (कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; तृतीया-तत्पुरुषः (पिपासया अभिहता)

• भृशम्: exceedingly
• भृशम्: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: भृशम् (अव्यय)
• Form: परिमाणवाचक-अव्यय (excessively)

• सरः: into the lake
• सरः: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: सरस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म/गत्यर्थे), एकवचन; ‘सरोऽवतीर्णा’ इत्यत्र गन्तव्य-स्थानम्

• अवतीर्णा: having entered (descended into)
• अवतीर्णा: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: अव + तॄ (धातु) → अवतीर्ण (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘having descended/entered’

• चारु-अङ्गी: she of beautiful limbs
• चारु-अङ्गी: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: चारु (प्रातिपदिक) + अङ्गी (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; बहुव्रीहिः (चारवः अङ्गानि यस्याः)

• ग्रस्ता: seized, swallowed
• ग्रस्ता: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: ग्रस् (धातु) → ग्रस्त (कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: भूतकृदन्त (क्त), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; कर्मणि-भावः (seized)

• ग्राहेण: by a crocodile
• ग्राहेण: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: ग्राह (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• भूयसा: greatly
• भूयसा: Kriya-visheshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: भूयस् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग/पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; क्रियाविशेषणवत् (greatly, more)

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration; specific speaker not explicit in the given snippet)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Vimala-saras

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: The queen steps into the clear lake to drink and cool herself; suddenly a crocodile erupts, clamping onto her limb, water splashing as she struggles in terror and pain.

Characters & Entities

• rāja-mahiṣī (queen)
• grāha (crocodile)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Need and vulnerability can lead into peril; Purāṇic narratives often use such moments to reveal destiny’s turning points and the need for protection through dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

A lake is central, but it is not named as a specific tīrtha in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

None; the verse narrates an event at the lake.