Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 67

Devanagari script

ऊढा न केनचिद्वापि चांडालेनातिदुर्भगा । अतीतबाल्ये सा काले विध्वस्तपितृमातृका

Transliteration

ūḍhā na kenacidvāpi cāṃḍālenātidurbhagā | atītabālye sā kāle vidhvastapitṛmātṛkā

Translation

अतिदुर्भाग्यवती ती कोणाकडूनही विवाहिता झाली नाही; केवळ एका चांडाळाने तिला स्वीकारले. बाल्य संपता संपता काळाने तिचे माता-पिता नष्ट (मृत) झाले.

Word by Word

• ऊढा: married
• ऊढा: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: वह् (धातु) → ऊढ (क्त-प्रत्यय, कृदन्त)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; भूतकर्मणि कृदन्त; ‘विवाहिता’ अर्थे; विशेषण (सा)

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: निषेध-निपात (negation)

• केनचित्: by anyone
• केनचित्: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: किम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) + चित् (अव्यय-प्रत्यय)
• Form: पुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; अनिश्चितवाचक सर्वनाम (indefinite)

• वा: or
• वा: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: वा (अव्यय)
• Form: विकल्पार्थक अव्यय (disjunctive particle)

• अपि: even
• अपि: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: अपि (अव्यय)
• Form: निपात (particle)

• चाण्डालेन: by a caṇḍāla (outcaste)
• चाण्डालेन: Karana (Agent-instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: चाण्डाल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन

• अतिदुर्भगा: extremely unfortunate
• अतिदुर्भगा: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: अति (अव्यय) + दुर्भगा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; ‘अति’ उपसर्गवत् अव्यय-पूर्वपद; विशेषण (सा)

• अतीतबाल्ये: when childhood had passed
• अतीतबाल्ये: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: अतीत+बाल्य (प्रातिपदिक)
• Form: तत्पुरुष-समास (अतीतं बाल्यं यस्मिन् काले); नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन

• सा: she
• सा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन

• काले: at a time
• काले: Adhikarana (Temporal/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: काल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन

• विध्वस्तपितृमातृका: one whose father and mother were lost/destroyed
• विध्वस्तपितृमातृका: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: विध्वस्त (कृदन्त; √ध्वंस्) + पितृ + मातृ + क (प्रातिपदिक)
• Form: बहुव्रीहि-समास: विध्वस्तौ पितरौ मातरौ च यस्याः सा; स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (सा)

Speaker

Narrator (context not specified in snippet; likely the Purāṇic narrator in Brahmakhaṇḍa)

Visual Art Cues

Scene: कन्या एकाकिनी; विवाह-निषेधः, चाण्डाल-गृह-छाया; पश्चात् माता-पितृ-मरणं—श्मशान/अन्त्येष्टि-धूम-प्रतीक; कन्यायाः शोक-भावः।

Characters & Entities

• Caṇḍāla

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

It portrays the compounding of misfortune and social vulnerability, setting the stage for later moral or tīrtha-related resolution.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

None is identified in this verse.

What ritualistic prescription is mentioned?

No ritual instruction appears in this verse.