Skanda Purana — Brahma Khanda, Shloka 18

Devanagari script

ऊरुद्वयं पातु कुबेरमित्रो जानुद्वयं मे जगदीश्वरोऽव्यात् । जंघायुगं पुंगवकेतुरव्यात्पादौ ममाव्या त्सुरवंद्यपादः

Transliteration

ūrudvayaṃ pātu kuberamitro jānudvayaṃ me jagadīśvaro'vyāt | jaṃghāyugaṃ puṃgavaketuravyātpādau mamāvyā tsuravaṃdyapādaḥ

Translation

माझ्या दोन्ही मांड्यांचे रक्षण कुबेरमित्र करो; माझ्या दोन्ही गुडघ्यांचे रक्षण जगदीश्वर करो. माझ्या दोन्ही पिंडऱ्यांचे रक्षण पुंगवकेतु करो; आणि देवांनी वंदिलेले चरण ज्यांचे आहेत ते माझ्या पायांचे रक्षण करो.

Word by Word

• ऊरुद्वयम्: the pair of thighs
• ऊरुद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ऊरु (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वौ ऊरू)

• पातु: may (he) protect
• पातु: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)
• Form: लोट् (आज्ञार्थ), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• कुबेरमित्रः: Kubera’s friend
• कुबेरमित्रः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: कुबेर (प्रातिपदिक) + मित्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (कुबेरस्य मित्रः)

• जानुद्वयम्: the pair of knees
• जानुद्वयम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जानु (प्रातिपदिक) + द्वय (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; द्विगुसमासः (द्वे जानुनी)

• मे: my
• मे: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• जगदीश्वरः: Lord of the world
• जगदीश्वरः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (जगतः ईश्वरः)

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (सम्भावना/आशीः), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• जंघायुगम्: the pair of shanks
• जंघायुगम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: जङ्घा (प्रातिपदिक) + युग (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया (1/2), एकवचन; तत्पुरुषः (जङ्घयोः युगम् = pair)

• पुंगवकेतुः: he whose banner is the bull
• पुंगवकेतुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: पुंगव (प्रातिपदिक) + केतु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; तत्पुरुषः (पुंगवस्य केतुः)

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• पादौ: (my) two feet
• पादौ: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2), द्विवचन

• मम: of me / my
• मम: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी (6), एकवचन; सर्वनाम

• अव्यात्: may (he) protect
• अव्यात्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अव् (धातु)
• Form: विधिलिङ्, परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• सुरवंद्यपादः: he whose feet are worshipped by the gods
• सुरवंद्यपादः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सुर (प्रातिपदिक) + वन्द्य (कृदन्त-प्रातिपदिक, √वन्द्) + पाद (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1), एकवचन; बहुव्रीहिः (सुरैः वन्द्यौ पादौ यस्य सः)

Speaker

Unknown (Śiva-kavaca voice)

Visual Art Cues

Scene: A devotee in prayerful posture visualizing Śiva’s epithets as luminous guardians stationed at thighs, knees, shanks, and feet; subtle aura-figures bearing Śaiva emblems.

Characters & Entities

• Śiva
• Kubera
• Suras (Devas)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Divine refuge extends to every step of life; honoring Śiva’s feet symbolizes surrender and right movement in dharma.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific sacred place is stated; the verse is a universal protection prayer.

What ritualistic prescription is mentioned?

None explicit; it is meant for recitation as protective invocation over the lower limbs and one’s path.