Adhyaya 91
मार्कंडेय ऋषी राजाला चण्डादित्य-तीर्थाचे परम पावन माहात्म्य सांगतात. नर्मदेच्या शुभ तीरावर उग्र दैत्य चण्ड व मुण्ड दीर्घ तप करून त्रैलोक्याचा अंधकार-नाशक सूर्य (भास्कर) याचे ध्यान करतात. सहस्रांशु प्रसन्न होऊन वर देतो; ते सर्व देवांवर अजेयत्व आणि सर्वकाळ रोगरहितता मागतात. सूर्य तो वर देऊन त्यांच्या भक्तिपूर्वक स्थापनेमुळे त्या स्थानीच चण्डादित्यरूपाने प्रतिष्ठित होतो आणि ते तीर्थ प्रसिद्ध होते. पुढे यात्राविधी व फलश्रुती येते—आत्मसिद्धीसाठी तेथे जावे, देव-मनुष्य-पितरांचे तर्पण करावे, आणि तुपाचा दीप अर्पावा, विशेषतः षष्ठी तिथीस. चण्डभानु/चण्डादित्याची उत्पत्तिकथा ऐकली असता पापक्षय होतो, सूर्यलोक प्राप्त होतो, तसेच दीर्घकाळ विजय व रोगमुक्ती लाभते.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल तीर्थपरमपावनम् । चण्डादित्यं नृपश्रेष्ठ स्थापितं चण्डमुण्डयोः
श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर, हे महीपाल! परम पावन तीर्थाकडे जा, हे नृपश्रेष्ठ! तेथे चण्ड व मुण्ड यांनी स्थापित केलेला चण्डादित्य (सूर्यदेव) आहे।
Verse 2
आस्तां पुरा महादैत्यौ चण्डमुण्डौ सुदारुणौ । नर्मदातीरमाश्रित्य चेरतुर्विपुलं तपः
प्राचीन काळी चण्ड व मुण्ड असे दोन महादैत्य अत्यंत भयंकर होते. त्यांनी नर्मदा-तीराचा आश्रय घेऊन विपुल तपश्चर्या केली।
Verse 3
ध्यायन्तौ भास्करं देवं तमोनाशं जगत्त्रये । तुष्टस्तत्तपसा देवः सहस्रांशुरुवाच ह
ते दोघे त्रैलोक्याचा तमोनाशक देव भास्कर याचे ध्यान करून तपाने त्याची आराधना करू लागले. त्या तपाने प्रसन्न होऊन सहस्रकिरण सूर्यदेव बोलला.
Verse 4
साधु साध्विति तौ पार्थ नर्मदायाः शुभे तटे । वरं प्रार्थयतं वीरौ यथेष्टं चेतसेच्छितम्
हे पार्थ! नर्मदेच्या शुभ तीरावर त्या दोन्ही वीरांना देव म्हणाला—“साधु, साधु! वर मागा; जे तुम्हाला इष्ट, जे मनास अभिप्रेत.”
Verse 5
चण्डमुण्डावूचतुः । अजेयौ सर्वदेवानां भूयास्वावां समाहितौ । सर्वरोगैः परित्यक्तौ सर्वकालं दिवाकर
चण्ड व मुण्ड म्हणाले—“हे दिवाकर! आम्ही दोघे एकाग्र होऊन सर्व देवांनाही अजेय होऊ. हे सूर्यदेवा, आम्ही सर्वकाळ सर्व रोगांपासून मुक्त राहू.”
Verse 6
एवमस्त्विति तौ प्राह भास्करो वारितस्करः । इत्युक्त्वान्तर्दधे भानुर्दैत्याभ्यां तत्र भास्करः
चोरांना आवरणारा भास्कर त्यांना म्हणाला—“एवमस्तु.” असे बोलून तो भानु तेथे त्या दोन्ही दैत्यांच्या समोरून अंतर्धान पावला.
Verse 7
स्थापितः परया भक्त्या तं गच्छेदात्मसिद्धये । गीर्वाणांश्च मनुष्यांश्च पित्ःंस्तत्रापि तर्पयेत्
परम भक्तीने (देवतेची) स्थापना करून आत्मसिद्धीसाठी तेथे जावे; आणि तेथेच देव, मनुष्य व पितर यांना तर्पण देऊन तृप्त करावे.
Verse 8
स वसेद्भास्करे लोके विरिञ्चिदिवसं नृप । घृतेन बोधयेद्दीपं षष्ठ्यां स च नरेश्वर । मुच्यते सर्वपापैस्तु प्रतियाति पुरं रवेः
हे नृपा! तो भास्कर-लोकी विरिञ्चीच्या एका दिवसाइतका दीर्घ काळ वास करतो. हे नरेश्वर! षष्ठी तिथीस तुपाचा दीप प्रज्वलित केल्यास तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन रविच्या पुरीस प्राप्त होतो.
Verse 9
उत्पत्तिं चण्डभानोर्यः शृणोति भरतर्षभ । विजयी स सदा नूनमाधिव्याधिविवर्जितः
हे भरतश्रेष्ठ! जो चण्डभानूची उत्पत्ती ऐकतो, तो निश्चयच सदैव विजयी होतो आणि मानसिक क्लेश व शारीरिक व्याधी यांपासून मुक्त राहतो.
Verse 91
। अध्याय
अध्याय—हे अध्यायचिन्ह आहे.