Adhyaya 88
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 88

Adhyaya 88

अध्याय ८८ मध्ये कापिलतीर्थातील पूजाविधी व फलश्रुती सांगितली आहे. हे तीर्थ कपिल मुनींनी प्रतिष्ठित केलेले व सर्वपातकनाशक मानले आहे. मार्कंडेय राजाला उपदेश करतात—शुक्लपक्षातील विशेषतः अष्टमी व चतुर्दशीला स्नान करून देवसेवा करावी; कपिला गायीच्या दुधाने व तुपाने कपिलेश्वराचा अभिषेक करावा, श्रीखंड-चंदनाचा लेप लावावा आणि सुगंधी पांढऱ्या फुलांनी, क्रोध जिंकून, पूजा करावी। फलश्रुतीत म्हटले आहे की कपिलेश्वरभक्त यमाच्या दंडप्रदेशांपासून वाचतात; या उपासनेमुळे विद्वानांना यातनांचे भयावह दर्शन होत नाही. पुढे तीर्थधर्माला सामाजिक कर्तव्याशी जोडून सांगितले आहे—रेवेच्या पुण्य जलात स्नानानंतर शुभ ब्राह्मणांना भोजन द्यावे आणि गाय, वस्त्र, तीळ, छत्र व शय्या यांचे दान करावे; यामुळे राजा धार्मिक होतो. शेवटी तेज, बल, जीवंत पुत्र, मधुर वाणी आणि शत्रुपक्षाचा अभाव अशी फळे सांगितली आहेत।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं पार्थ कापिलं तीर्थमाश्रयेत् । स्थापितं कपिलेनैव सर्वपातकनाशनम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे पार्थ! त्यानंतर लगेच कापिल तीर्थाचा आश्रय घ्यावा; ते स्वयं कपिलांनी स्थापित केले असून सर्व पातकांचा नाश करणारे आहे।

Verse 2

अष्टम्यां च सिते पक्षे चतुर्दश्यां नरेश्वर । स्नापयेत्परया भक्त्या कपिलाक्षीरसर्पिषा

हे नरेश्वर! शुक्ल पक्षातील अष्टमी व चतुर्दशीला परम भक्तीने कपिला गायीच्या दूध-तुपाने (देवतेचा) अभिषेक करावा।

Verse 3

श्रीखण्डेन सुगन्धेन गुण्ठयेत महेश्वरम् । ततः सुगन्धपुष्पैश्च श्वेतैश्च नृपसत्तम

हे नृपश्रेष्ठा! सुगंधित श्रीखंडचंदनाने महेश्वरास लेपन करावे; नंतर सुगंधी श्वेत पुष्पांनीही त्यांची पूजा करावी।

Verse 4

येऽर्चयन्ति जितक्रोधा न ते यान्ति यमालयम् । असिपत्त्रवनं घोरं यमचुल्ही सुदारुणा

जे क्रोध जिंकून येथे अर्चना करतात ते यमालयास जात नाहीत; न घोर असिपत्रवनात, न अतिदारुण ‘यमचुल्ही’त पडतात।

Verse 5

दृश्यते नैव विद्वद्भिः कपिलेश्वरपूजनात् । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये भोजयेद्ब्राह्मणाञ्छुभान्

विद्वान सांगतात की कपिलेश्वरपूजनाने असे पुण्य प्रत्यक्ष दिसते. पुण्य रेवाजलात स्नान करून शुभ ब्राह्मणांना भोजन घालावे।

Verse 6

गोप्रदानेन वस्त्रेण तिलदानेन भारत । छत्रशय्याप्रदानेन राजा भवति धार्मिकः

हे भारत! गोदान, वस्त्रदान, तिलदान तसेच छत्र व शय्यादान यांमुळे राजा खरा धार्मिक होतो।

Verse 7

तीव्रतेजा विघोरश्च जीवत्पुत्रः प्रियंवदः । शत्रुवर्गो न तस्य स्यात्कदाचित्पाण्डुनन्दन

हे पांडुनंदना! तो तीव्र तेजस्वी होतो व विरोधकांस भयप्रद ठरतो; त्याचे पुत्र जीवंत राहतात, वाणी प्रिय होते, आणि कधीही त्याचा शत्रुवर्ग उभा राहत नाही।

Verse 88

। अध्याय

अशा प्रकारे अध्याय समाप्त झाला।