Adhyaya 86

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महाराज पिङ्गलावर्तमुत्तमम् । सङ्गमस्य समीपस्थं रेवाया उत्तरे तटे । हव्यवाहेन राजेन्द्र स्थापितः पिङ्गलेश्वरः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर, हे महाराज, संगमाजवळ रेवेच्या उत्तरेकाठी असलेल्या उत्तम पिंगलावर्तास जावे. हे राजेंद्र, तेथे हव्यवाहन (अग्नी) यांनी पिंगलेश्वराची स्थापना केली.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । हव्यवाहेन भगवन्नीश्वरः स्थापितः कथम् । एतदाख्याहि मे सर्वं प्रसादाद्वक्तुमर्हसि

युधिष्ठिर म्हणाले—हे भगवन्, हव्यवाहन (अग्नी) यांनी ईश्वराची स्थापना कशी केली? कृपा करून हे सर्व मला सांगा; प्रसादाने आपण सांगावे.

Verse 3

मार्कण्डेय उवाच । शम्भुना रेतसा राजंस्तर्पितो हव्यवाहनः । प्राप्तसौख्येन रौद्रेण गौर्याक्रीडनचेतसा

मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजन्, शंभूच्या रेतसाने हव्यवाहन (अग्नी) तृप्त झाला. गौरीसह क्रीडेत रमलेल्या शंकराच्या त्या रौद्र तेजामुळे, सुखसंपन्न होऊन, त्याने अद्भुत सामर्थ्य प्राप्त केले.

Verse 4

हव्यवाहमुखे क्षिप्तं रुद्रेणामिततेजसा । रुद्रस्य रेतसा दग्धस्तीर्थयात्राकृतादरः

अमित तेजस्वी रुद्राने ते हव्यवाहनाच्या मुखात क्षेपिले. रुद्राच्या रेतसाने दग्ध होऊन (अग्नी) तीर्थयात्रा करण्यास श्रद्धेने प्रवृत्त झाला.

Verse 5

सागरांश्च नदीर्गत्वा क्रमाद्रेवां समागतः । चचार परया भक्त्या ध्यानमुग्रं हुताशनः

सागर व नद्यांकडे जाऊन, क्रमाने हुताशन (अग्नी) रेवा-तीरी आला. तेथे त्याने परम भक्तीने उग्र ध्यानसाधना केली.

Verse 6

वायुभक्षः शतं साग्रं यावत्तेपे हुताशनः । तावत्तुष्टो महादेवो वरदो जातवेदसः । संनिधौ समुपेत्याथ वचनं चेदमब्रवीत्

फक्त वायूचा आहार घेऊन हुताशन (अग्नी) ने शंभर वर्षांहून अधिक तप केले. तेव्हा प्रसन्न झालेले महादेव, जातवेदसाला वर देण्यासाठी, त्याच्या सन्निध येऊन हे वचन बोलले.

Verse 7

ईश्वर उवाच । वरं वृणीष्व हव्याश यस्ते मनसि वर्तते

ईश्वर म्हणाले— हे हव्याश (अग्नी), तुझ्या मनात जो वर आहे तो मागून घे.

Verse 8

वह्निरुवाच । नमस्ते सर्वलोकेश उग्रमूर्ते नमोऽस्तु ते । रेतसा तव संदग्धः कुष्ठी जातो महेश्वर । कृपां कुरु महादेव मम रोगं विनाशय

वह्नी म्हणाला— हे सर्वलोकेश, तुला नमस्कार; हे उग्रमूर्ती, तुला प्रणाम. हे महेश्वर, तुझ्या तेजाने दग्ध होऊन मी कुष्ठरोगी झालो आहे. हे महादेव, कृपा करून माझा रोग नष्ट कर.

Verse 9

ईश्वर उवाच । हव्यवाह भवारोगो मत्प्रसादाच्च सत्वरम् । अत्र तीर्थे कृतस्नानः स्वरूपं प्रतिपत्स्यसे

ईश्वर म्हणाले— हे हव्यवाह, माझ्या प्रसादाने तुझा रोग त्वरित नाहीसा होईल. या तीर्थात स्नान केल्यावर तू आपले दिव्य स्वरूप पुन्हा प्राप्त करशील.

Verse 10

इत्युक्त्वा च महादेवस्तत्रैवान्तरधीयत । अनन्तरं हव्यवाहः सस्नौ रेवाजले त्वरन्

असे बोलून महादेव तेथेच अंतर्धान पावले। त्यानंतर हव्यवाह (अग्नी) त्वरेने रेवा-जलात स्नानास गेला।

Verse 11

तदैव रोगनिर्मुक्तोऽभवद्दिव्यस्वरूपवान् । स्थापयामास देवेशं स वह्निः पिङ्गलेश्वरम्

त्याच क्षणी तो रोगमुक्त होऊन दिव्य तेजस्वी स्वरूपवान झाला. मग त्या वह्नीने देवेशाला ‘पिंगलेश्वर’ म्हणून स्थापिले.

Verse 12

नाम्ना संपूजयामास तुष्टाव स्तुतिभिर्मुदा । ततो जगाम देशं स्वं देवानां हव्यवाहनः

त्याने नामोच्चार करून विधिपूर्वक पूजन केले आणि आनंदाने स्तुतिगीतांनी प्रभूची स्तुती केली. मग देवांचा हव्यवाहन आपल्या धामास गेला.

Verse 13

हव्यवाहेन भूपैवं स्थापितः पिङ्गलेश्वरः । जितक्रोधो हि यस्तत्र उपवासं समाचरेत्

अशा रीतीने, हे राजन्, हव्यवाह (अग्नी) याने पिंगलेश्वराची स्थापना केली. जो तेथे क्रोध जिंकून विधिपूर्वक उपवास करतो—

Verse 14

अतिरान्त्रफलं तस्य अन्ते रुद्रत्वमाप्नुयात् । गुणान्विताय विप्राय कपिलां तत्र भारत

त्याचे फळ अत्यंत महान होते; शेवटी तो रुद्रत्व प्राप्त करतो. आणि तेथे, हे भारत, गुणवान ब्राह्मणास कपिला गाय दान करावी.

Verse 15

अलंकृत्य सवत्सां च शक्त्यालङ्कारभूषिताम् । यः प्रयच्छति राजेन्द्र स गच्छेत्परमां गतिम्

हे राजेंद्र! जो तेथे वासरासह गायीला यथाशक्ती अलंकारांनी भूषवून दान करतो, तो परम गतीस प्राप्त होतो.

Verse 86

। अध्याय

“अध्याय” — हस्तलिखित परंपरेत अध्यायाची सीमा/समाप्ती दर्शविणारे चिन्ह.