
मार्कण्डेय राजश्रोत्याला सांगतात की अगस्त्येश्वराजवळ, नर्मदा-तटावर वसलेले प्रसिद्ध कुमारेश्वर तीर्थ गाठावे. पूर्वकाळी षण्मुख (स्कंद) यांनी तेथे तीव्र भक्तीने उपासना करून सिद्धी प्राप्त केली, देवसेनांचे नायक झाले आणि शत्रूंना दमन करणारे सामर्थ्य मिळवले; म्हणून नर्मदेवरील हे स्थान अत्यंत प्रभावी तीर्थ मानले गेले आहे. यात्रेचा नियम असा—एकाग्र मन व इंद्रियनिग्रह ठेवून तेथे जावे; विशेषतः कार्तिक चतुर्दशी व अष्टमीला विशेष व्रत-पालन करावे. गिरिजानाथ (शिव) यांचा दही, दूध व तूप यांनी अभिषेक, भक्तिगीतगान, तसेच शास्त्रोक्त पिंडदान करावे—विशेषतः वेदविद्या व नित्यकर्मात तत्पर विद्वान ब्राह्मणांच्या सान्निध्यात। फलश्रुतीत सांगितले आहे की तेथे दिलेले दान अक्षय होते; हे तीर्थ सर्वतीर्थमय आहे आणि कुमारदर्शनाने पुण्य प्राप्त होते. शेवटी, या पवित्र कर्मपरंपरेशी संलग्न होऊन जो तेथे देहत्याग करतो तो स्वर्गप्राप्त होतो—हे प्रभूचे सत्य वचन आहे।
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र कुमारेश्वरमुत्तमम् । प्रसिद्धं सर्वतीर्थानामगस्त्येश्वरसन्निधौ
श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर, हे राजेन्द्रा, सर्व तीर्थांत प्रसिद्ध असे उत्तम कुमारेश्वरास जावे; तो अगस्त्येश्वराच्या सान्निध्यात स्थित आहे।
Verse 2
षण्मुखेन पुरा तात सर्वपातकनाशनम् । आराध्य परया भक्त्या सिद्धिः प्राप्ता नराधिप
हे ताता, पूर्वी सर्व पातकांचा नाश करणाऱ्या षण्मुखाची परा भक्तीने आराधना करून, हे नराधिपा, सिद्धी प्राप्त झाली।
Verse 3
देवसैन्याधिपो जातः सर्वशत्रुनिबर्हणः । उग्रतेजा महात्मासौ संजातस्तीर्थसेवनात्
तीर्थसेवनामुळे तो उग्र तेजस्वी महात्मा देवसेनेचा अधिपती झाला आणि सर्व शत्रूंचा निबर्हणकर्ता ठरला।
Verse 4
तदाप्रभृति तत्तीर्थं संजातंनर्मदातटे । तत्र तीर्थे तु यो गत्वा एकचित्तो जितेन्द्रियः
त्या वेळेपासून ते तीर्थ नर्मदातटी प्रकट झाले. जो त्या तीर्थास जाऊन एकचित्त व जितेन्द्रिय होऊन…
Verse 5
कार्त्तिकस्य चतुर्दश्यामष्टम्यां च विशेषतः । स्नापयेद्गिरिजानाथं दधिदुग्धेन सर्पिषा
कार्तिकातील चतुर्दशी व विशेषतः अष्टमीला दही, दूध व तूप यांनी गिरिजानाथ (शिव) यांचे अभिषेक-स्नान करावे.
Verse 6
गीतं तत्र प्रकर्तव्यं पिण्डदानं यथाविधि । ब्राह्मणैः श्रोत्रियैः पार्थ षट्कर्मनिरतैः शुभैः
तेथे भजन-कीर्तन करावे आणि विधिप्रमाणे पिंडदान करावे—शुभ, श्रोत्रिय, षट्कर्मनिरत ब्राह्मणांच्या द्वारा, हे पांडुनंदना.
Verse 7
यत्किंचिद्दीयते तत्र अक्षयं पाण्डुनन्दन । सर्वतीर्थमयं तीर्थ निर्मितं शिखिना नृप
तेथे जे काही दान दिले जाते ते अक्षय होते, हे पांडुनंदना। ते तीर्थ सर्वतीर्थमय आहे—शिखी (कुमार/स्कंद) यांनी निर्मिलेले, हे नृपा.
Verse 8
एतत्ते सर्वमाख्यातं कुमारेश्वरजं फलम् । कुमारदर्शनात्पुण्यं प्राप्यते पाण्डुनन्दन
हे सर्व तुला सांगितले—कुमारेश्वरापासून उत्पन्न होणारे फळ. कुमाराचे दर्शन होताच पुण्य प्राप्त होते, हे पांडुनंदना.
Verse 9
मृतः स्वर्गमवाप्नोति सत्यमीश्वरभाषितम्
जो (तेथे) मृत्यू पावतो तो स्वर्ग प्राप्त करतो—हे सत्य आहे, ईश्वराने सांगितलेले.
Verse 63
। अध्याय
॥ अध्याय ॥