Adhyaya 61
मार्कंडेय नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर असलेल्या अत्यंत पुण्यदायी शक्रतीर्थाचे वर्णन करतात; ते संचित पापांचा नाश करणारे मानले आहे. या तीर्थाची प्रतिष्ठा कारणकथेतून सांगितली आहे—पूर्वी इंद्र (शक्र) यांनी येथे महेश्वर शिवांवर तीव्र भक्तीने कठोर तप केले; प्रसन्न झालेल्या उमापतींनी त्यांना देवेन्द्रत्व, राज्यसमृद्धी आणि दानवांवर विजय मिळविण्याची शक्ती अशी वरदाने दिली। यानंतर आचारविधी सांगितला आहे—कार्तिक कृष्ण त्रयोदशीला भक्तिभावाने उपवास-व्रत केल्यास पापमुक्ती होते, तसेच दुःस्वप्न, अपशकुन आणि ग्रह-शाकिनी इत्यादी उपद्रव शांत होतात। शक्रेश्वराचे दर्शन जन्मार्जित दोष नष्ट करते असे म्हटले असून, विविध निषिद्ध कर्मांसाठीही येथे शुद्धीचा आश्वास दिला आहे। शेवटी स्वर्गप्राप्ती इच्छिणाऱ्यास दानविधान—विशेषतः सत्पात्र ब्राह्मणास गोदान (किंवा योग्य वहनपशू) श्रद्धेने करावे; आणि तीर्थफळे संक्षेपाने सांगून अध्याय पूर्ण होतो।
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्परं पुण्यं नर्मदादक्षिणे तटे । शक्रतीर्थं सुविख्यातमशेषाघविनाशनम्
श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर असलेल्या परम पुण्य शक्रतीर्थास जावे; ते सर्वत्र प्रसिद्ध असून सर्व पापांचा नाश करणारे आहे।
Verse 2
पुरा शक्रेण तत्रैव तपो वै दुरतिक्रमम् । प्रारब्धं परया भक्त्या देवं प्रति महेश्वरम्
पूर्वी शक्राने तेथेच महेश्वर देवाप्रती परम भक्तीने अत्यंत कठीण व दुस्तर तप आरंभ केले होते।
Verse 3
ततः संतोषितो देव उमापतिर्नराधिप । देवेन्द्रत्वं वरं राज्यं दानवानां वधं ददौ
हे नृप! त्या तपाने संतुष्ट होऊन उमापती देवांनी शक्राला देवेन्द्रत्वाचा वर, राज्यसत्ता आणि दानववधाची शक्ती प्रदान केली।
Verse 4
लब्धं शक्रेण नृपते नर्मदातीर्थभावतः । ततः पुण्यतमं तीर्थं संजातं वसुधातले
हे नृपते! नर्मदा-तीर्थाच्या पवित्र प्रभावामुळे शक्राने हे सर्व प्राप्त केले; म्हणून पृथ्वीवर ते स्थान परम पुण्य तीर्थ झाले।
Verse 5
कार्त्तिकस्य तु मासस्य कृष्णपक्षे त्रयोदशीम् । उपोष्य वै नरो भक्त्या सर्वपापैः प्रमुच्यते
कार्तिक मासाच्या कृष्णपक्षातील त्रयोदशीला जो नर भक्तिभावाने उपवास करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो।
Verse 6
दुःस्वप्नसम्भवैः पापैर्दुर्निमित्तसमुद्भवैः । ग्रहशाकिनिसम्भूतैर्मुच्यते पाण्डुनन्दन
हे पांडुनंदना! दुःस्वप्नांपासून, दुर्निमित्तांपासून तसेच ग्रह व शाकिनीजन्य पापांपासून मनुष्य मुक्त होतो।
Verse 7
शक्रेश्वरं नृपश्रेष्ठ ये प्रपश्यन्ति भक्तितः । तेषां जन्मकृतं पापं नश्यते नात्र संशयः
हे नृपश्रेष्ठ! जे भक्तिभावाने शक्रेश्वराचे दर्शन करतात, त्यांचे जन्मोजन्मीचे पाप नष्ट होते; यात संशय नाही।
Verse 8
अगम्यागमने चैव अवाह्ये चैव वाहिते । स्वामिमित्रविघाते यन्नश्यते नात्र संशयः
अगम्याजवळ जाणे, अवाह्य वस्तू वाहणे तसेच स्वामी वा मित्राचा विघात करणे—यामुळे जे पाप होते, तेही नष्ट होते; यात संशय नाही।
Verse 9
गोप्रदानं प्रकर्तव्यं शुभं ब्राह्मणपुंगवे । धुर्यं वा दापयेत्तस्मिन् सर्वाङ्गरुचिरं नृप
हे नृपा! श्रेष्ठ ब्राह्मणपुंगवाला शुभ गोदान करावे; किंवा सर्वांगसुंदर, जुव्यात जुंपलेला धुर्य बैल त्यास दान द्यावा।
Verse 10
दातव्यं परया भक्त्या स्वर्गे वासमभीप्सता । एतत्ते सर्वमाख्यातं शक्रेश्वरफलं नृप
ज्याला स्वर्गवासाची इच्छा आहे त्याने परम भक्तीने दान करावे। हे नृपा, शक्रेश्वराचे सर्व फल तुला सांगितले आहे।
Verse 61
। अध्याय
“अध्याय” — हस्तलिखित परंपरेतील अध्याय/प्रकरण-सीमेचे सूचक चिन्ह।