Adhyaya 27
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 27

Adhyaya 27

या अध्यायात नारदांचे वचन ऐकून राणी त्यांना सुवर्ण, रत्ने, उत्तम वस्त्रे व दुर्मिळ वस्तू देण्यास उद्युक्त होते. परंतु नारद वैयक्तिक लाभ नाकारून दानाचा विवेक सांगतात—ऋषी-संत संचयाने नव्हे, भक्तीने पोसले जातात; म्हणून दान क्षीणवृत्ती, गरिब ब्राह्मणांना द्यावे. मग राणी वेद-वेदांगात निपुण अशा निर्धन ब्राह्मणांना बोलावून नारदांनी सांगितलेल्या रीतीने दान करते आणि हे हरि व शंकर यांच्या प्रीत्यर्थ आहे असे स्पष्ट करते. त्यानंतर ती पतिधर्माची प्रतिज्ञा दृढ करते—बाण हाच तिचा एकमेव देव; त्याचे दीर्घायुष्य व जन्मोजन्मी सहवास तिला अभिप्रेत, तरीही नारदांच्या आज्ञेप्रमाणे दान केले असे सांगते. नारद अनुमती देऊन निघून जातात; त्यांच्या प्रस्थानानंतर स्त्रिया फिकट व तेजहीन, जणू नारदवचनांनी मोहग्रस्त, असे वर्णन येते—ऋषिसंवाद मनोवृत्ती व सामाजिक परिणाम बदलतो याचा संकेत येथे दिसतो.

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । नारदस्य वचः श्रुत्वा राज्ञी वचनमब्रवीत् । प्रसादं कुरु विप्रेन्द्र गृह्ण दानं यथेप्सितम्

श्री मार्कंडेय म्हणाले—नारदाचे वचन ऐकून राणी म्हणाली: “हे विप्रश्रेष्ठ, प्रसन्न व्हा; इच्छेप्रमाणे दान स्वीकारा.”

Verse 2

सुवर्णमणिरत्नानि वस्त्राणि विविधानि च । तत्ते दारयामि विप्रेन्द्र यच्चान्यदपि दुर्लभम्

“सुवर्ण, मणी-रत्ने आणि विविध वस्त्रे—हे विप्रश्रेष्ठ, हे मी तुम्हाला अर्पण करते; तसेच जे काही दुर्मिळ आहे तेही.”

Verse 3

राज्ञ्यास्तु वचनं श्रुत्वा नारदो वाक्यमब्रवीत् । अन्येषां दीयतां भद्रे ये द्विजाः क्षीणवृत्तयः

राणीचे वचन ऐकून नारद म्हणाले— “भद्रे, हे दान इतरांना द्या; ज्यांची उपजीविका क्षीण झाली आहे अशा द्विजांना द्या।”

Verse 4

वयं तु सर्वसम्पन्ना भक्तिग्राह्याः सदैव हि । इत्युक्ता सा तदा राज्ञी वेदवेदाङ्गपारगान्

“आम्ही तर सर्वसम्पन्न आहोत; आम्हांला सदैव केवळ भक्तीनेच स्वीकारावे।” असे ऐकून राणी तेव्हा वेद-वेदाङ्गपारंगतांकडे वळली।

Verse 5

आहूय ब्राह्मणान्निःस्वान्दातुं समुपचक्रमे । यत्किंचिन्नारदेनोक्तं दानसौभाग्यवर्धनम्

तिने निर्धन ब्राह्मणांना बोलावून दान देण्यास सुरुवात केली; नारदाने जे काही सांगितले— सौभाग्य वाढविणारे ते दान— तिने सर्व तसेच केले।

Verse 6

तेन दानेन मे नित्यं प्रीयेतां हरिशङ्करौ । ततो राज्ञी च सा प्राह नारदं मुनिपुंगवम्

“त्या दानाने हरि-शंकर माझ्यावर नित्य प्रसन्न राहोत।” असे म्हणून ती राणी मुनिश्रेष्ठ नारदांना म्हणाली।

Verse 7

राज्ञ्युवाच । दानं दत्तं त्वयोक्तं यद्भर्तृकर्मपरं हि तत् । आजन्मजन्म मे भर्ता भवेद्बाणो द्विजोत्तम

राणी म्हणाली— “तुम्ही सांगितल्याप्रमाणे मी जे दान दिले, ते माझ्या पतीच्या कल्याण-धर्मासाठीच आहे. हे द्विजोत्तम, जन्मोजन्मी बाणच माझा पती होवो।”

Verse 8

नान्यो हि दैवतं तात मुक्त्वा बाणं द्विजोत्तम । तेन सत्येन मे भर्ता जीवेच्च शरदां शतम्

हे तात, हे द्विजोत्तम! बाणावाचून माझा दुसरा कोणताही देव नाही. त्या सत्याच्या बळावर माझा पती शंभर शरद् (शंभर वर्षे) जगो.

Verse 9

नान्यो धर्मो भवेत्स्त्रीणां दैवतं हि पतिर्यथा । तथापि तव वाक्येन दानं दत्तं यथाविधि

स्त्रियांसाठी पतीला देव मानण्यासारखा दुसरा धर्म नाही. तरीही तुमच्या वचनाने मी विधिपूर्वक दान दिले आहे.

Verse 10

स्वकं कर्म करिष्यामो भर्तारं प्रति मानद । ब्रह्मर्षे गच्छ चेदानीं त्वमाशीर्वादः प्रदीयताम्

हे मानद! आता आम्ही पतीप्रती आपले कर्तव्य करू. हे ब्रह्मर्षे, आता तुम्ही जा आणि आम्हाला आशीर्वाद द्या.

Verse 11

तथेति तामनुज्ञाप्य नारदो नृपसत्तम । सर्वासां मानसं हृत्वा अन्यतः कृतमानसः

‘तथे’ असे म्हणत नारदांनी तिला अनुमती दिली, हे नृपसत्तम. सर्वांचे मन वेधून त्यांनी आपले चित्त अन्यत्र वळविले.

Verse 12

जगामादर्शनं विप्रः पूज्यमानस्तु खेचरैः । ततो गतमनस्कास्ता भर्तारं प्रति भारत

विप्र (नारद) खेचरांकडून पूजिला जाऊन अदृश्य झाला. मग चित्त विचलित झालेल्या त्या स्त्रिया पतीकडे वळल्या, हे भारत.

Verse 13

विवर्णा निष्प्रभा जाता नारदेन विमोहिताः

नारदाच्या मोहाने भ्रमित होऊन ते सर्व विवर्ण व तेजहीन झाले।

Verse 27

। अध्याय

अध्याय—हे विभाग/खंड दर्शविणारे पद आहे।