Adhyaya 226

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पुण्यं तीर्थं तद्विमलेश्वरम् । यत्र स्नानेन दानेन जपहोमार्चनादिभिः

मार्कंडेय म्हणाले—त्यानंतर एक क्रोश अंतरावर ‘विमलेश्वर’ नावाचे ते पुण्य तीर्थ आहे, जिथे स्नान, दान तसेच जप, होम, अर्चन इत्यादींनी

Verse 2

विमलेश्वरमाराध्य यो यदिच्छेत्स तल्लभेत् । स्वर्गलाभादिकं वापि पार्थिवं वा यथेप्सितम्

विमलेश्वराची आराधना केल्यावर मनुष्य जे काही इच्छितो ते त्याला मिळते—स्वर्गलाभ इत्यादी असो वा इच्छित लौकिक फल असो.

Verse 3

पुरा त्रिशिरसं हत्वा त्वष्टुः पुत्रं शतक्रतुः । यस्य तीर्थस्य माहात्म्याद्वैमल्यं परमं गतः

पूर्वी त्वष्ट्याच्या पुत्र त्रिशिराचा वध करून शतक्रतु (इंद्र) या तीर्थाच्या माहात्म्याने परम निर्मळता प्राप्त झाला.

Verse 4

यत्र वेदनिधिर्विप्रो महत्तप्त्वा तपः पुरा । नानाकर्ममलैः क्षीणैर्विमलोऽभवदर्कवत्

जिथे वेदनिधी असा तो ब्राह्मण पूर्वी महान तप करीत असे। अनेक कर्ममल क्षीण झाल्यावर तो सूर्याप्रमाणे निर्मळ व तेजस्वी झाला.

Verse 5

महादेवप्रसादेन सोमवत्प्रियदर्शनः । पुरा भानुमतीं भानुः सुतां स्मरशरार्दितः

महादेवाच्या प्रसादाने तो चंद्रासारखा प्रियदर्शन झाला. पूर्वी कामदेवाच्या बाणांनी व्याकुळ झालेला भानु, भानुमती नावाच्या कन्येवर आसक्त झाला होता.

Verse 6

चकमे तेन दोषेण कुष्ठरोगार्दितोऽभवत् । स चाप्यत्र तपस्तप्त्वा विमलत्वमुपागतः

त्याच दोषामुळे तो कुष्ठरोगाने पीडित झाला. पण येथेच तप करून त्याने पुन्हा निर्मळता प्राप्त केली.

Verse 7

महादेवेन तुष्टेन स्वस्थानं मुदितोऽभजत् । तथैव च पुरा पार्थ विभाण्डकसुतो मुनिः

महादेव प्रसन्न झाल्यावर तो आनंदाने आपल्या स्थानी परत गेला. तसेच, हे पार्था, पूर्वी विभाण्डकपुत्र त्या मुनीलाही अशीच कृपा लाभली.

Verse 8

योगिसङ्गं वने प्राप्य पुरे च नृपतेस्तथा । राजसंसर्गदोषाद्वै मालिन्यं परमात्मनः

वनात त्याला योगींचा संग मिळाला आणि नगरात राजाचा संसर्गही झाला. पण राजसंसर्गाच्या दोषाने महात्म्यालाही मलिनता येते.

Verse 9

विचारयन्नभ्युपेत्य रेवासागरसङ्गमम् । शान्तया भार्यया सार्द्धं तप्त्वा द्वादशवत्सरान्

गंभीर विचार करून तो रेवा व सागर यांच्या संगमस्थळी गेला; आणि पत्नी शांता हिच्यासह बारा वर्षे तपश्चर्या केली।

Verse 10

कृच्छ्रचान्द्रायणैर्देवं तोषयंस्त्र्यम्बकं मुनिः । महादेवेन तुष्टेन सोऽपि वैमल्यमाप्तवान्

कृच्छ्र व चान्द्रायण अशा कठोर व्रतांनी मुनिने त्र्यम्बक देवाला संतुष्ट केले; महादेव प्रसन्न झाल्यावर त्यालाही पूर्ण वैमल्य प्राप्त झाले।

Verse 11

शर्वाण्या प्रेरितः शर्वः पुरा दारुवने नृप । मोहनान्मुनिपत्नीनां स्वं दीक्ष्य विमलं किल

हे नृपा, पूर्वी दारुवनात शर्वाणीच्या प्रेरणेने शर्वाने मुनींच्या पत्नींना मोहित केले; आणि मग स्वतःला दीक्षित करून निर्मळ केले, असे म्हणतात।

Verse 12

विचार्य परमस्थानं नर्मदोदधिसङ्गमम् । तत्र स्थित्वा महाराज तपस्तप्त्वा सहोमया

नर्मदा व समुद्र यांच्या संगमाला परम स्थान मानून, हे महाराजा, तो तेथे राहिला आणि होमेसह तपश्चर्या केली।

Verse 13

विमलोऽसौ यतो जातस्तेनासौ विमलेश्वरः । तेन नाम्ना स्वयं तस्थौ लोकानां हितकाम्यया

तो तेथे विमल झाला म्हणून तो ‘विमलेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध झाला; लोकांच्या हिताची इच्छा ठेवून तो त्या नावानेच स्वतः तेथे विराजमान आहे।

Verse 14

ततस्तिलोत्तमां सृष्ट्वा ब्रह्मा लोकपितामहः । प्रजानाथोऽपि तां सृष्ट्वा दृष्ट्वाग्रे सुमनोहराम्

त्यानंतर लोकपितामह ब्रह्मदेवांनी तिलोत्तमेची निर्मिती केली. तिला निर्माण करून प्रजापतीनेही समोर तिचे अत्यंत मनोहर सौंदर्य पाहिले.

Verse 15

भावियोगबलाक्रान्तः स तस्यामभिकोऽभवत् । तेन वीक्ष्य सदोषत्वं रेवातीरद्वयं श्रितः

भावी योगाच्या (नियती व कामनेच्या) वेगाने ग्रासला जाऊन तो तिच्यावर आसक्त झाला. त्या आसक्तीने आपला दोष जाणून शुद्धीसाठी त्याने रेवेच्या दोन्ही तीरांचा आश्रय घेतला.

Verse 16

तीर्थान्यनुसरन्मौनी त्रिस्नायी संस्मरञ्छिवम् । रेवार्णवसमायोगे स्नात्वा सम्पूज्य शङ्करम् । कालेनाल्पेन राजर्षे ब्रह्माप्यमलतां गतः

हे राजर्षे! तो मौन पाळून तीर्थांचा अनुगमन करीत, त्रिस्नान करीत आणि शिवाचे स्मरण करीत राहिला. रेवा-समुद्र संगमात स्नान करून व शंकराची विधिवत पूजा करून, अल्प काळात ब्रह्माही निर्मळ झाला.

Verse 17

एवमन्येऽपि बहुशो देवर्षिनृपसत्तमाः । त्यक्त्वा दोषमलं तत्र विमला बहवोऽभवन्

अशाच रीतीने अनेक वेळा इतर देवर्षी व श्रेष्ठ नरेशही तेथे दोषरूपी मल त्यागून अनेकजण निर्मळ झाले.

Verse 18

तथा त्वमपि राजेन्द्र तत्र स्नात्वा शिवार्चनात् । अमलोऽपि विशेषेण वैमल्यं प्राप्स्यसे परम्

तसेच, हे राजेंद्र! तेथे स्नान करून आणि शिवाची अर्चना केल्याने, तू निर्मळ असलास तरी विशेषतः परम वैमल्य प्राप्त करशील.

Verse 19

तत्र स्नात्वा नरो नारी पूजयित्वा महेश्वरम् । पापदोषविनिर्मुक्तो ब्रह्मलोके महीयते

तेथे स्नान करून नर वा नारी महेश्वराची पूजा केल्यास तो पाप-दोषांपासून मुक्त होऊन ब्रह्मलोकी मान पावतो।

Verse 20

तत्रोपवासं यः कृत्वा पश्येत विमलेश्वरम् । अष्टम्यां च चतुर्दश्यां सर्वपर्वसु पार्थिव

हे राजन्, जो तेथे उपवास करून विमलेश्वराचे दर्शन करील—अष्टमी, चतुर्दशी व सर्व पर्वकाळी—तो महान पुण्य प्राप्त करतो।

Verse 21

सप्तजन्मकृतं पापं हित्वा याति शिवालयम् । श्राद्धं कृत्वा विधानेन पित्ःणामनृणी भवेत् । ब्राह्मणान् भोजयेच्छक्त्या तेभ्यो दद्याच्च दक्षिणाम्

सात जन्मांचे संचित पाप टाकून मनुष्य शिवालयास जातो। विधिपूर्वक श्राद्ध केल्याने पितृऋणातून मुक्त होतो; शक्तीनुसार ब्राह्मणांना भोजन घालावे व त्यांना दक्षिणा द्यावी।

Verse 22

यद्यदिष्टतमं लोके यच्चैवात्महितं गृहे । तत्तद्गुणवते देयं तत्रैवाक्षयमिच्छता । स्वर्णधान्यानि वासांसि छत्रोपानत्कमण्डलुम्

जगात जे अत्यंत प्रिय आणि घरी जे आत्महितकारी, ते अक्षय पुण्य इच्छिणाऱ्याने तेथे गुणवानास दान द्यावे. उदा.—सुवर्ण, धान्य, वस्त्रे, छत्र, पादुका व कमंडलू।

Verse 23

गृहं देवस्य वै शक्त्या कृत्वा स्याद्भुवि भूपतिः । गीतनृत्यकथाभिश्च तोषयेत्परमेश्वरम्

शक्तीनुसार देवासाठी गृह (मंदिर) बांधल्यास मनुष्य पृथ्वीवर राजासारखा होतो; आणि गीत, नृत्य व पवित्र कथांनी परमेश्वरास संतुष्ट करावे।