Adhyaya 224

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततः क्रोशान्तरे पार्थ तीर्थं कोटीश्वरं परम् । यत्र स्नानं च दानं च जपहोमार्चनादिकम् । भक्त्या कृतं नरैस्तत्र सर्वं कोटिगुणं भवेत्

मार्कण्डेय म्हणाले—हे पार्थ! त्यानंतर एक क्रोश अंतरावर परम तीर्थ कोटीश्वर आहे. तेथे स्नान, दान तसेच जप, होम, अर्चन इत्यादी जे काही भक्तीने केले जाते, ते सर्व कोटीगुण फलदायी होते.

Verse 2

तत्र देवाः सगन्धर्वा ऋषयः सिद्धचारणाः । जलधिं प्रतिगच्छन्ति नर्मदां वीक्षितुं किल

तेथे देव, गंधर्वांसह, ऋषी तसेच सिद्ध-चारण—असे म्हणतात—नर्मदेचे दर्शन घेण्यासाठी समुद्रापर्यंतही जातात.

Verse 3

मिलिताः कोटिशो राजन्रेवासागरसङ्गमे । विनोदमतुलं दृष्ट्वा रेवार्णवसमागमे

हे राजन्, रेवा व सागर यांच्या संगमस्थानी कोट्यवधी जन एकत्र येतात; रेवेचा समुद्राशी संगम पाहून ते अतुल अद्भुत दृश्याचे दर्शन घेतात।

Verse 4

स्नात्वा शिवं च संस्थाप्य पूजयित्वा महेश्वरम् । कोटीश्वराभिधानं तु स्वस्वभक्त्या विधानतः

स्नान करून शिवाची स्थापना करून महेश्वराची पूजा केल्यावर—प्रत्येकाच्या भक्तीनुसार विधिपूर्वक—तोच प्रभू ‘कोटीश्वर’ या नावाने प्रसिद्ध व पूज्य होतो।

Verse 5

कोटीतीर्थे परां सिद्धिं सम्प्राप्ताः सर्वतोषणात् । तेन तत्पुण्यमतुलं सर्वतीर्थेषु चोत्तमम्

कोटीतीर्थात सर्वतोष करणाऱ्या उपासनेने त्यांनी परम सिद्धी प्राप्त केली; म्हणून त्या स्थानाचे पुण्य अतुल असून सर्व तीर्थांमध्ये श्रेष्ठ आहे।

Verse 6

तत्र तीर्थे तु यत्किंचिच्छुभं वा यदि वाशुभम् । क्रियते नृपशार्दूल सर्वं कोटिगुणं भवेत्

हे नृपशार्दूल, त्या तीर्थात जे काही केले जाते—शुभ असो वा अशुभ—ते सर्व कोटिगुणे होऊन फलित होते।

Verse 7

तत्र तीर्थे तु मार्गस्था ये केचिदृषिसत्तमाः । सिद्धामृतपदं यान्ति पितृलोकं तथोत्तमम्

त्या तीर्थात मार्गस्थ असलेले श्रेष्ठ ऋषीही सिद्धांचे अमृतपद प्राप्त करतात, तसेच उत्तम पितृलोकालाही पोहोचतात।

Verse 8

उत्तरे नर्मदातीरे दक्षिणे चाश्रिताश्च ये । देवलोकं गतास्तत्र इति मे निश्चिता मतिः

जे नर्मदेच्या उत्तरेकाठी वास करतात आणि जे दक्षिण तीराचा आश्रय घेतात—ते सर्व देवलोकास जातात; अशी माझी दृढ निश्चित मती आहे।

Verse 9

बिल्वार्कपुष्पैर्धत्तूरकुशकाशप्रसूनकैः । ऋतूद्भवैस्तथान्यैश्च पूजयित्वा महेश्वरम्

बिल्व व अर्काच्या पुष्पांनी, धतुरा, कुश व काश यांच्या फुलांनी, तसेच ऋतूतून उत्पन्न इतर अर्पणांनीही महेश्वराची पूजा करून—

Verse 10

नानोपचारैर्विधिवन्मन्त्रपूर्वं युधिष्ठिर । धूपदीपार्धनैवेद्यैस्तोषयित्वा च धूर्जटिम्

हे युधिष्ठिर! मंत्रपूर्वक व विधिपूर्वक नानाविध उपचारांनी, धूप-दीप, अर्घ्य व नैवेद्य अर्पून धूर्जटी (शिव) यांना संतुष्ट करून—

Verse 11

शिवलोकमवाप्नोति यावदिन्द्राश्चतुर्दश । पौषकृष्णाष्टमीयोगे विशेषः पूजने स्मृतः

तो चौदा इंद्रांच्या कालापर्यंत शिवलोक प्राप्त करतो; आणि पौष महिन्याच्या कृष्णपक्ष अष्टमीच्या योगात केलेली पूजा विशेष फलदायी असे सांगितले आहे।

Verse 12

नित्यं च नृपतिश्रेष्ठ चतुर्दश्यष्टमीषु च । शिवमभ्यर्च्य विप्रांश्च भोजयेद्भक्तितो वरान्

आणि नित्य, हे नृपश्रेष्ठ—विशेषतः चतुर्दशी व अष्टमी तिथींमध्ये—शिवाची अर्चना करून उत्तम ब्राह्मणांना भक्तिभावाने भोजन घालावे।