Adhyaya 203
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 203

Adhyaya 203

मार्कंडेय कोटितीर्थाचे वर्णन ‘अतुल’ तीर्थ म्हणून करतात—इथे असंख्य सिद्धांचा वास असून अनेक महर्षींच्या उपस्थितीने हे क्षेत्र अत्यंत पावन मानले जाते. दीर्घ तपश्चर्येनंतर ऋषींनी येथे शिवाची प्रतिष्ठापना केली आणि देवीला कोटीश्वरी व चामुंडा (महिषासुरमर्दिनी) रूपाने स्थापन केले; त्यामुळे हे शैव-शाक्त परंपरांचे संयुक्त पवित्र संकुल ठरते. भाद्रपद कृष्ण पक्षातील चतुर्दशीला, हस्त नक्षत्र असताना, हे तीर्थ सर्वपापहर व सर्वजनहितकारी सांगितले आहे. त्या दिवशी तीर्थस्नान, तिलोदक अर्पण आणि श्राद्ध केल्यास महान फल मिळते; पितर तृप्त होतात आणि ठरावीक संख्येच्या व्यक्तींचा नरकातून शीघ्र उद्धार होतो असेही प्रतिपादन आहे. अखेरीस सामान्य तत्त्व मांडले आहे—या तीर्थाच्या प्रभावाने स्नान, दान, जप, होम, स्वाध्याय व देवतार्चन ‘कोटी-गुण’ फलदायी ठरते; म्हणजेच स्थानमहिमेमुळे धार्मिक कर्मांची शक्ती प्रचंड वाढते।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेद्धराधीश कोटितीर्थमनुत्तमम् । यत्र सिद्धा महाभागाः कोटिसंख्या महर्षयः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे धराधीश! त्यानंतर अनुत्तम कोटितीर्थास जावे, जिथे कोटीसंख्य महाभाग सिद्ध व महर्षी निवास करतात।

Verse 2

तपः कृत्वा सुविपुलमृषिभिः स्थापितः शिवः । तथा कोटीश्वरी देवी चामुण्डा महिषार्दिनी

अतिविपुल तप करून ऋषींनी तेथे शिवाची स्थापना केली; तसेच कोटीश्वरी देवी—चामुंडा, महिषासुरमर्दिनी—हिचीही स्थापना केली।

Verse 3

कृष्णपक्षे चतुर्दश्यां मासि भाद्रपदे नृप । तीर्थकोटीः समाहूय मुनिभिः स्थापितः शिवः

हे नृप! भाद्रपद महिन्यात कृष्णपक्षातील चतुर्दशीस मुनिंनी कोटी तीर्थांचे आवाहन करून तेथे शिवाची स्थापना केली।

Verse 4

तस्यां तिथौ च हस्तर्क्षं सर्वपापप्रणाशनम् । तत्र तीर्थे तदा गत्वा स्नानं कृत्वा समाहितः

त्याच तिथीस हस्त नक्षत्र असता—जे सर्व पापांचा नाश करणारे आहे—त्या तीर्थी जाऊन स्नान करून मन समाहित व एकाग्र करावे।

Verse 5

नरकादुद्धरत्याशु पुरुषानेकविंशतिम् । तिलोदकप्रदानेन किमुत श्राद्धदो नरः

तिलोदकदानाने मनुष्य नरकातून एकवीस जणांचा शीघ्र उद्धार करतो; मग जो श्राद्ध करतो, तो तर किती अधिक मुक्ती देतो!

Verse 6

स्नानं दानं जपो होमः स्वाध्यायो देवतार्चनम् । तस्य तीर्थस्य योगेन सर्वं कोटिगुणं भवेत्

स्नान, दान, जप, होम, स्वाध्याय आणि देवतार्चन—त्या तीर्थाच्या योगाने हे सर्व कर्म कोटीगुण फलदायी होते।

Verse 203

अध्यायः

अध्याय—हा अध्यायसमाप्ती दर्शविणारा संकेतशब्द आहे।