Adhyaya 202
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 202

Adhyaya 202

मार्कंडेय शिखितीर्थ या अत्यंत पवित्र तीर्थाचे माहात्म्य सांगतात—हे प्रधान तीर्थ व उत्कृष्ट ‘पंचायतन’ उपासना-परिसर मानले आहे. येथे हव्यवाहन (अग्नी) यांनी तप करून ‘शिखा’ प्राप्त केली, ‘शिखी’ म्हणून प्रसिद्ध झाले आणि ‘शिखा’शी संबंधित नामाने ‘शिखाख्य’ शिवलिंगाची स्थापना केली। आश्वयुज महिन्यातील ठराविक चंद्रकाळी यात्रेकरूने तीर्थात जाऊन नर्मदास्नान करावे, देव-ऋषी-पितरांना तिळोदकाने तर्पण द्यावे, ब्राह्मणाला सुवर्णदान करावे व अग्नीचा सन्मान/तृप्ती करावी। नंतर गंध, माळा व धूप यांनी शिवपूजा केल्यास फलश्रुतीप्रमाणे रुद्रलोकप्राप्ती होते—सूर्यवर्ण विमानात अप्सरांसह, गंधर्वांच्या स्तुतीत; तसेच या लोकी शत्रुनाश व तेजाची प्राप्ती होते।

Shlokas

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । तस्यैवानन्तरं चान्यच्छिखितीर्थमनुत्तमम् । प्रधानं सर्वतीर्थानां पञ्चायतनमुत्तमम्

मार्कण्डेय म्हणाले—त्याच्या लगेचच ‘शिखितीर्थ’ नावाचे आणखी एक अनुपम तीर्थ आहे; ते सर्व तीर्थांमध्ये प्रधान असून उत्तम पञ्चायतन-धाम आहे।

Verse 2

तत्र तीर्थे तपस्तप्त्वा शिखार्थं हव्यवाहनः । शिखां प्राप्य शिखी भूत्वा शिखाख्यं स्थापयञ्छिवम्

त्या तीर्थस्थानी हव्यवाहन (अग्नी) यांनी शिखा मिळविण्यासाठी तप केले; शिखा प्राप्त करून ‘शिखी’ होऊन त्यांनी तेथे ‘शिखाख्य’ नावाने शिवाची स्थापना केली।

Verse 3

प्रतिपच्छुक्लपक्षे या भवेदाश्वयुजे नृप । तदा तीर्थवरे गत्वा स्नात्वा वै नर्मदाजले

हे नृपा! आश्वयुज महिन्यात शुक्लपक्षाची प्रतिपदा जेव्हा येईल, तेव्हा त्या श्रेष्ठ तीर्थस्थानी जाऊन नर्मदेच्या जलात निश्चयाने स्नान करावे।

Verse 4

देवानृषीन् पित्ःंश्चान्यांस्तर्पयेत्तिलवारिणा । हिरण्यं ब्राह्मणे दद्यात्संतर्प्य च हुताशनम्

तीळमिश्रित जलाने देव, ऋषी, पितर व इतरांचे तर्पण करावे। हुताशन (अग्नी) संतुष्ट करून मग ब्राह्मणास सुवर्ण दान द्यावे।

Verse 5

गन्धमाल्यैस्तथा धूपैस्ततः सम्पूजयेच्छिवम् । अनेन विधिनाभ्यर्च्य शिखितीर्थे महेश्वरम्

नंतर गंध, पुष्पमाळा व धूप यांनी शिवाची यथाविधी सम्यक पूजा करावी। या विधीने शिखितीर्थी महेश्वराचे अर्चन केल्यास फल प्राप्त होते।

Verse 6

विमानेनार्कवर्णेन ह्यप्सरोगणसंवृतः । गीयमानस्तु गन्धर्वैर्रुद्रलोकं स गच्छति

सूर्यवर्ण विमानाने, अप्सरागणांनी वेढलेला व गंधर्वांच्या गीतांनी स्तुत झालेला तो रुद्रलोकास जातो।

Verse 7

शत्रुक्षयमवाप्नोति तेजस्वी जायते भुवि

तो शत्रूंचा क्षय प्राप्त करतो आणि पृथ्वीवर तेजस्वी व सामर्थ्यवान होतो।

Verse 202

अध्यायः

अध्याय (अध्याय-चिन्ह)।