Adhyaya 188

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततः परं महाराज चत्वारिंशत्क्रमान्तरे । शालग्रामं ततो गच्छेत्सर्वदैवतपूजितम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे महाराज, यानंतर चाळीस पावलांच्या अंतरावर सर्वदेवतांनी पूजिलेल्या पवित्र शालग्रामास जावे।

Verse 2

यत्रादिदेवो भगवान्वासुदेवस्त्रिविक्रमः । स्वयं तिष्ठति लोकात्मा सर्वेषां हितकाम्यया

तेथे आदिदेव भगवान वासुदेव त्रिविक्रम, लोकांचा आत्मा, सर्वांच्या हितासाठी स्वतः विराजमान असतो।

Verse 3

नारदेन तपस्तप्त्वा कृता शाला द्विजन्मनाम् । सिद्धिक्षेत्रं भृगुक्षेत्रं ज्ञात्वा रेवातटे स्वयम्

नारदांनी तप करून द्विजांसाठी शाला-आश्रम उभारला; रेवातटी हे स्थान ‘सिद्धिक्षेत्र’ व ‘भृगुक्षेत्र’ आहे असे जाणून त्यांनीच त्यास प्रतिष्ठा दिली।

Verse 4

शालग्रामाभिधो देवो विप्राणां त्वधिवासितः । साधूनां चोपकाराय वासुदेवः प्रतिष्ठितः

‘शालग्राम’ नामक देव तेथे विप्रांसाठी अधिवासित झाला; आणि साधूंच्या उपकारासाठी वासुदेवाची विधिवत् प्रतिष्ठा करण्यात आली।

Verse 5

योगिनामुपकाराय योगिध्येयो जनार्दनः । शालग्रामेति तेनैव नर्मदातटमाश्रितः

योगिनांच्या कल्याणासाठी, योगध्येय जनार्दन नर्मदातटास आश्रय घेऊन तेथेच ‘शालग्राम’ या नावाने प्रसिद्ध झाला।

Verse 6

मासि मार्गशिरे शुक्ला भवत्येकादशी यदा । स्नात्वा रेवाजले पुण्ये तद्दिनं समुपोषयेत्

मार्गशीर्ष महिन्यात शुक्ल पक्षातील एकादशी येते तेव्हा पुण्य रेवा-जलात स्नान करून त्या दिवशी उपवास करावा.

Verse 7

रात्रौ जागरणं कुर्यात्सम्पूज्य च जनार्दनम् । पुनः प्रभातसमये द्वादश्यां नर्मदाजले

रात्री जागरण करावे व जनार्दनाचे विधिपूर्वक पूजन करावे. नंतर द्वादशीच्या प्रभाती नर्मदा-जलात (पुढील विधी) करावा.

Verse 8

स्नात्वा संतर्प्य देवांश्च पितॄन्मातॄंस्तथैव च । श्राद्धं कृत्वा ततः पश्चात्पितृभ्यो विधिपूर्वकम्

स्नान करून देव, पितर व माता यांना तर्पण द्यावे; मग श्राद्ध करावे; त्यानंतर विधिपूर्वक पितरांना अर्पण-दान इत्यादी करावे.

Verse 9

शक्तितो ब्राह्मणान्पूज्य स्वर्णवस्त्रान्नदानतः । क्षमापयित्वा तान्विप्रांस्तथा देवं खगध्वजम्

शक्तीनुसार ब्राह्मणांचे पूजन करून सुवर्ण, वस्त्र व अन्नदान करावे. त्या विप्रांची क्षमा मागून खगध्वज देवाला (गरुडध्वज विष्णूला)ही प्रसन्न करावे.

Verse 10

एवं कृते महाराज यत्पुण्यं च भवेन्नॄणाम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा तत्पुण्यं नृपसत्तम

महाराज, असे केल्याने मनुष्यांना जे पुण्य प्राप्त होते, ते पुण्य सावधान होऊन ऐका, हे नृपश्रेष्ठ.

Verse 11

न शोकदुःखे प्रतिपत्स्यतीह जीवन्मृतो याति मुरारिसाम्यम् । महान्ति पापानि विसृज्य दुग्धं पुनर्न मातुः पिबते स्तनोद्यत्

तो येथे शोक-दुःखात पडत नाही; जिवंत असूनही मृतवत् होऊन मुरारी (विष्णु) यांच्याशी साम्य प्राप्त करतो. महान पापे टाकून देऊन तो पुन्हा आईच्या उचललेल्या स्तनाचे दूध पित नाही, म्हणजेच पुनर्जन्मातून मुक्त होतो.

Verse 12

शालग्रामं पश्यते यो हि नित्यं स्नात्वा जले नार्मदेऽघौघहारे । स मुच्यते ब्रह्महत्यादिपापैर्नारायणानुस्मरणेन तेन

जो नर्मदेच्या पापप्रवाह-हर जलात स्नान करून नित्य शालग्रामाचे दर्शन करतो, तो त्या नारायण-स्मरणाच्या प्रभावाने ब्रह्महत्या इत्यादी पापांतूनही मुक्त होतो.

Verse 13

वसन्ति ये संन्यसित्वा च तत्र निगृह्य दुःखानि विमुक्तसङ्घाः । ध्यायन्तो वै सांख्यवृत्त्या तुरीयं पदं मुरारेस्तेऽपि तत्रैव यान्ति

जे तेथे संन्यास घेऊन राहतात, दुःखे आवरून जिंकतात व आसक्तिरहित होतात—ते सांख्य-रीतीने मुरारी (विष्णु) यांच्या तुरीय, परम पदाचे ध्यान करीत, त्याच ठिकाणाहून तेच परम ध्येय प्राप्त करतात.

Verse 188

अध्याय

अध्याय. (प्रकरण-शीर्षक)