Adhyaya 181
हा अध्याय संवादरूप आहे. युधिष्ठिराच्या प्रश्नाला उत्तर देताना मार्कंडेय नर्मदातटीच्या प्रसिद्ध तीर्थाचे, ‘वृषखात’ या स्थाननामाचे आणि भृगुकच्छात भृगु ऋषींच्या उपस्थितीचे वर्णन करतात. ते भृगुंच्या कठोर तपश्चर्येचा वृत्तांत सांगतात आणि शिव-उमेचा दिव्य प्रसंग मांडतात. उमा विचारते—वरदान का दिले जात नाही? शिव नीतिशिक्षा देतात की क्रोध तप नष्ट करतो आणि आध्यात्मिक सिद्धीला बाधा आणतो. हे प्रत्यक्ष दाखवण्यासाठी शिव वृषरूप दूत प्रकट/पाठवतात, जो भृगुंना चिडवतो. तो वृष भृगुंना नर्मदेत फेकतो; भृगु तीव्र क्रोधाने त्याचा पाठलाग करतात. पळणारा वृष द्वीप, पाताळ आणि ऊर्ध्वलोकांतून जातो—अनियंत्रित रागाचे व्यापक परिणाम यातून दिसतात. अखेरीस वृष शिवशरण येतो; उमा विनंती करते की ऋषींचा राग शमेपर्यंत वरदान द्यावे. शिव त्या स्थळाला ‘क्रोधस्थान’ असे घोषित करतात. मग भृगु विस्तृत स्तोत्र (ज्यात ‘करुणाभ्युदय’ नावाचा स्तवही आहे) गाऊन शिवाची स्तुती करतात; शिव वर देतात. भृगु प्रार्थना करतात की हे स्थान त्यांच्या नावाने सिद्धिक्षेत्र व्हावे व तेथे देवसन्निधी स्थिर राहावी; शेवटी ते श्री (लक्ष्मी) यांच्याशी शुभ स्थान-प्रतिष्ठेबाबत सल्लामसलत करतात, आणि तीर्थाची ओळख भक्ती व स्थाननिर्मितीच्या धर्मतत्त्वात दृढ होते.
Shlokas
Verse 1
श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि भृगुतीर्थस्य विस्तरम् । यं श्रुत्वा ब्रह्महा गोघ्नो मुच्यते सर्वपातकैः
श्री मार्कण्डेय म्हणाले—आता पुढे मी भृगुतीर्थाचा विस्तार सांगतो; ते ऐकल्याने ब्रह्महत्यारा किंवा गोहत्यारा सुद्धा सर्व महापातकांतून मुक्त होतो।
Verse 2
तत्र तीर्थे तु विख्यातं वृषखातमिति श्रुतम् । भृगुणा तत्र राजेन्द्र तपस्तप्तं पुरा किल
त्या तीर्थस्थानी ‘वृषखात’ असे प्रसिद्ध स्थान श्रुत आहे. हे राजेंद्र, पूर्वी तेथे भृगु मुनींनी तपश्चर्या केली होती.
Verse 3
युधिष्ठिर उवाच । भृगुकच्छे स विप्रेन्द्रो निवसन् केन हेतुना । तपस्तप्त्वा सुविपुलं परां सिद्धिमुपागतः
युधिष्ठिर म्हणाला—हे मुनिवर, तो विप्रश्रेष्ठ भृगुकच्छ येथे कोणत्या कारणाने निवास करीत होता? आणि अतिविशाल तप करून त्याने परम सिद्धी कशी प्राप्त केली?
Verse 4
को वा वृष इति प्रोक्तस्तत्खातं येन खानितम् । एतत्सर्वं यथान्यायं कथयस्व ममानघ
आणि ‘वृष’ असे कोणाला म्हणतात? तसेच ते ‘खात’ कोणी खणले? हे अनघ, हे सर्व योग्य रीतीने व क्रमाने मला सांगावे.
Verse 5
श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष प्रश्नो महाराज यस्त्वया परिपृच्छितः । तत्सर्वं कथयिष्यामि शृणुष्वैकमना नृप
श्री मार्कंडेय म्हणाले—हे महाराज, तुम्ही जो प्रश्न विचारला आहे त्याचे सर्व वर्णन मी सांगतो. हे नृप, एकाग्र मनाने ऐका.
Verse 6
षष्ठस्तु ब्रह्मणः पुत्रो मानसो भृगुसत्तमः । तपश्चचार विपुलं श्रीवृते क्षेत्र उत्तमे
ब्रह्मदेवांचा सहावा पुत्र, मानसज ऋषिश्रेष्ठ भृगु यांनी ‘श्रीवृत’ नावाच्या उत्तम क्षेत्रात अतिविशाल तप केले.
Verse 7
दिव्यं वर्षसहस्रं तु संशुष्को मुनिसत्तमः । निराहारो निरानन्दः काष्ठपाषाणवत्स्थितः
दिव्य हजार वर्षे तो मुनिश्रेष्ठ असा कृश व शुष्क देहाचा झाला; निराहार, निरानंद होऊन काष्ठ-पाषाणासारखा निश्चल उभा राहिला।
Verse 8
ततः कदाचिद्देवेशो विमानवरमास्थितः । उमया सहितः श्रीमांस्तेन मार्गेण चागतः
मग कधीतरी देवेश्वर श्रीमान् उत्तम विमानावर आरूढ होऊन, उमेच्या सहित त्याच मार्गाने तेथे आला।
Verse 9
दृष्ट्वा तत्र महाभागं भृगुं वल्मीकवत्स्थितम् । उवाच देवी देवेशं किमिदं दृश्यते प्रभो
तेथे वल्मीकात बसल्यासारखा महाभाग भृगु पाहून देवीने देवेश्वरास म्हटले— “प्रभो, हे कोणते अद्भुत दृश्य दिसत आहे?”
Verse 10
ईश्वर उवाच । भृगुर्नाम महादेवि तपस्तप्त्वा सुदारुणम् । दिव्यं वर्षसहस्रं तु मम ध्यानपरायणः
ईश्वर म्हणाले— “महादेवि, हा भृगु नावाचा ऋषी आहे. अत्यंत दारुण तप करून, दिव्य हजार वर्षे तो माझ्या ध्यानातच परायण आहे.”
Verse 11
जलबिन्दु कुशाग्रेण मासे मासे पिबेच्च सः । संवत्सरशतं साग्रं तिष्ठते च वरानने
“महिन्या महिन्याला तो कुशाच्या अग्रावरून पाण्याचा केवळ एक थेंब पित असे; हे वरानने, अशा रीतीने तो शंभर वर्षांहून अधिक काळ स्थिर आहे.”
Verse 12
तच्छ्रुत्वा वचनं गौरी क्रोधसंवर्तितेक्षणा । उवाच देवी देवेशं शूलपाणिं महेश्वरम्
ते वचन ऐकून गौरीचे नेत्र क्रोधाने दाहक झाले; तेव्हा देवीने देवेश, त्रिशूलधारी महेश्वरास सांगितले।
Verse 13
सत्यमुग्रोऽसि लोके त्वं ख्यापितो वृषभध्वज । निष्कारुण्यो दुराराध्यः सर्वभूतभयंकरः
खरेच, हे वृषभध्वज! या लोकी तू उग्र म्हणून प्रसिद्ध आहेस—निर्दय, दु:साध्य आराध्य, आणि सर्व भूतांना भय देणारा।
Verse 14
दिव्यं वर्षसहस्रं तु ध्यायमानस्य शङ्करम् । ब्राह्मणस्य वरं कस्मान्न प्रयच्छसि शंस मे
हे शंकर! तो ब्राह्मण दिव्य सहस्र वर्षे तुझे ध्यान करीत आहे; मग तू त्याला वर का देत नाहीस? मला सांग।
Verse 15
एवमुक्तोऽथ देवेशः प्रहस्य गिरिनन्दिनीम् । उवाच नरशार्दूल मेघगम्भीरया गिरा
असे ऐकून देवेश हसला आणि, हे नरशार्दूल, मेघगंभीर वाणीने गिरिनंदिनीला म्हणाला।
Verse 16
स्त्री विनश्यति गर्वेण तपः क्रोधेन नश्यति । गावो दूरप्रचारेण शूद्रान्नेन द्विजोत्तमाः
स्त्रीचा नाश गर्वाने होतो, तपाचा नाश क्रोधाने; गायी दूरवर चरल्याने बाधित होतात, आणि शूद्रान्नाने द्विजोत्तमांची श्रेष्ठता नष्ट होते।
Verse 17
क्रोधान्वितो द्विजो गौरी तेन सिद्धिर्न विद्यते । वर्षायुतैस्तथा लक्षैर्न किंचित्कारणं प्रिये
हे गौरी! क्रोधाने युक्त द्विजाला सिद्धी प्राप्त होत नाही. प्रिये, अयुत व लक्ष वर्षे गेली तरीही यशाचे खरे कारण काहीच होत नाही.
Verse 18
एवम्भूतस्य तस्यापि क्रोधस्य चरितं महत् । एवमुक्त्वा ततः शम्भुर्वृषं दध्यौ च तत्क्षणे
अशा प्रकारे क्रोधाचे महान सामर्थ्य व परिणाम असतात. असे बोलून शंभूने त्याच क्षणी आपल्या वृषभाचे ध्यान केले.
Verse 19
वृषो हि भगवन्ब्रह्मा वृषरूपी महेश्वरः । ध्यानप्राप्तः क्षणादेव गर्जयन् वै मुहुर्मुहुः
तो वृषभ खरोखर भगवान ब्रह्माच होता; आणि महेश्वर स्वतः वृषरूप धारण करून ध्यानाने क्षणार्धातच प्रकट झाला—पुन्हा पुन्हा गर्जना करीत.
Verse 20
किं करोमि सुरश्रेष्ठ ध्यातः केनैव हेतुना । करोमि कस्य निधनमकाले परमेश्वर
हे सुरश्रेष्ठ! मी काय करू? कोणत्या हेतूने ध्यानाने मला बोलावले आहे? हे परमेश्वर, कोणाचा अकाली निधन घडवू?
Verse 21
ईश्वर उवाच । कोपयस्व द्विजश्रेष्ठं गत्वा त्वं भृगुसत्तमम् । येन मे श्रद्दधत्येषा गौरी लोकैकसुन्दरी
ईश्वर म्हणाले—तू जाऊन द्विजश्रेष्ठ, ऋषिश्रेष्ठ भृगूला क्रोधित कर; ज्यायोगे लोकैकसुंदरी गौरी माझ्यावर श्रद्धा धरो।
Verse 22
एतच्छ्रुत्वा वृषो गत्वा धर्षणार्थं द्विजोत्तमम् । नर्मदायास्तटे रम्ये समीपे चाश्रमे भृगुः
हे ऐकून तो बैल त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाचा अपमान करण्यासाठी गेला. नर्मदा नदीच्या रमणीय काठावर, भृगु ऋषींच्या आश्रमाजवळ तो पोहोचला.
Verse 23
ततः शृङ्गैर्गृहीत्वा तु प्रक्षिप्तो नर्मदाजले । ततः क्रुद्धो भृगुस्तत्र दण्डहस्तो महामुनिः
त्यानंतर त्याने शिंगांनी पकडून त्यांना नर्मदा नदीच्या पाण्यात फेकून दिले. तेव्हा हातात दंड घेतलेले महामुनी भृगु तिथे अत्यंत क्रोधित झाले.
Verse 24
पशुवत्ते वधिष्यामि दण्डघातेन मस्तके । शिखायज्ञोपवीते च परिधानं वरासने
पशूप्रमाणे काठीच्या प्रहाराने तुझे डोके फोडून मी तुझा वध करीन. शिखा आणि जानवे धारण केलेल्या, उत्तम वस्त्र परिधान केलेल्या आसनावर मी आहे.
Verse 25
सुसंवृतं कृतं तेन धावन्वै पृष्ठतो ब्रवीत्
असा निश्चय करून ते त्याच्या मागे धावले आणि मागून म्हणाले.
Verse 26
भृगुरुवाच । पापकर्मन्दुराचार कथं यास्यसि मे वृष । अवमानं समुत्पाद्य कृत्वा गर्तं खुरैस्तथा
भृगु म्हणाले: 'हे पापकर्मी! दुराचारी बैला! माझा अपमान करून आणि खुरांनी खड्डा खणून तू माझ्यापासून कसा निसटून जाशील?'
Verse 27
गर्जयित्वा महानादं ततो विप्रमपातयत् । आत्मानं पातितं ज्ञात्वा वृषेण परमेष्ठिना
महानाद करून त्याने मग त्या ब्राह्मणाला पाडले। आणि आपण स्वतः परमेष्ठीच्या वृषभाने पाडले गेलो आहोत असे कळताच—
Verse 28
भृगुः क्रोधेन जज्वाल हुताहुतिरिवानलः । करे गृह्य महादण्डं ब्रह्मदण्डमिवापरम्
भृगु क्रोधाने असे प्रज्वलित झाले, जणू आहुतींनी वाढलेली अग्नी. त्यांनी हातात एक महादंड घेतला—जणू दुसराच ब्रह्मदंड।
Verse 29
हन्तुकामो वृषं विप्रोऽभ्यधावत युधिष्ठिर । धावमानं ततो दृष्ट्वा स वृषः पूर्वसागरे
हे युधिष्ठिर, वृषभाला मारण्याच्या इच्छेने तो ब्राह्मण त्याच्या मागे धावला. त्याला धावताना पाहून तो वृषभ पूर्व समुद्राकडे पळून गेला.
Verse 30
जम्बूद्वीपं कुशां क्रौञ्चं शाल्मलिं शाकमेव च । गोमेदं पुष्करं प्राप्तः पूर्वतो दक्षिणापथम्
तो जंबूद्वीप, कुश, क्रौंच, शाल्मली आणि शाक—तसेच गोमेद व पुष्कर—येथे पोहोचला; आणि पूर्वेकडून दक्षिणापथाकडे सरकत गेला.
Verse 31
उत्तरं पश्चिमं चैव द्वीपाद्द्वीपं नरेश्वर । पातालं सुतलं पश्चाद्वितलं च तलातलम्
हे नरेश्वर, तो उत्तर व पश्चिम दिशेलाही द्वीपोद्वीप फिरत राहिला; नंतर पाताळ व सुतल, आणि त्यानंतर वितल व तलातल येथे पोहोचला.
Verse 32
तामिस्रमन्धतामिस्रं पातालं सप्तमं ययौ । ततो जगाम भूर्लोकं प्राणार्थी स वृषोत्तमः
तो तामिस्र व अंधतामिस्र नरकांत जाऊन सातव्या पाताळापर्यंत पोहोचला। मग प्राणरक्षणाच्या इच्छेने तो श्रेष्ठ वृष (बैल) पुन्हा भूर्लोकात आला।
Verse 33
भुवः स्वश्चैव च महस्तपः सत्यं जनस्तथा । अनुगम्यमानो विप्रेण न शर्म लभते क्वचित्
तो भुवर्लोक, स्वर्लोक, महर्लोक, तपोलोक, सत्यलोक आणि जनलोक असे सर्व लोक ओलांडून गेला; तरीही विप्राच्या पाठलागामुळे त्याला कुठेही शांती मिळाली नाही।
Verse 34
पापं कृत्वैव पुरुषः कामक्रोधबलार्दितः । ततो जगाम शरणं ब्रह्माणं विष्णुमेव च
काम-क्रोधाच्या बळाने पीडित होऊन पाप करून बसलेला पुरुष मग शरणासाठी ब्रह्मदेव आणि विष्णू यांच्याकडे गेला।
Verse 35
इन्द्रं चन्द्रं तथादित्यैर्याम्यवारुणमारुतैः । यदा सर्वैः परित्यक्तो लोकालोकैः सुरेश्वरैः
तो इंद्र, चंद्र आणि आदित्यांकडे गेला; तसेच यम, वरुण आणि मरुत यांच्या अधिपतींकडेही गेला. पण जेव्हा लोक व दिशांचे ते सर्व देवाधिपती त्याला सोडून गेले...
Verse 36
तदा देवं नमस्कृत्वा रक्ष रक्षस्व चाब्रवीत् । वध्यमानं महादेवो भृगुणा परमेष्ठिना
तेव्हा त्याने देवाला नमस्कार करून आर्तपणे म्हटले—“रक्षा करा, रक्षा करा!” परमेष्ठी भृगुच्या हातून वध होत असताना महादेवाने त्याला पाहिले।
Verse 37
सर्वलोकैः परित्यक्तमनाथमिव तं प्रभो । दृष्ट्वा श्रान्तं वृषं देवः पतितं चरणाग्रतः
हे प्रभो! सर्व लोकांनी परित्यक्त, अनाथासारखा तो श्रांत वृषभ आपल्या चरणांपुढे पडलेला पाहून देव करुणेने द्रवला।
Verse 38
ततः प्रोवाच भगवान् स्मितपूर्वमिदं वचः
त्यानंतर भगवान् प्रथम स्मित करून हे वचन बोलले।
Verse 39
ईश्वर उवाच । पश्य देवि महाभागे शमं विप्रस्य सुन्दरि
ईश्वर म्हणाले—हे महाभागे सुंदरी देवि! पाहा, या विप्राची शांती निरखा।
Verse 40
पार्वत्युवाच । यावद्विप्रो न चास्माकं कुप्यते परमेश्वर । तावद्वरं प्रयच्छाशु यदि चेच्छसि मत्प्रियम्
पार्वती म्हणाल्या—हे परमेश्वर! जोवर हा विप्र आपल्यावर रुष्ट होत नाही, तोवर याला लवकर वर द्या, जर माझे प्रिय करावयाचे असेल।
Verse 41
ततो भस्मी जटी शूली चन्द्रार्धकृतशेखरः । उमार्द्धदेहो भगवान्भूत्वा विप्रमुवाच ह
त्यानंतर भस्मविभूषित, जटाधारी, त्रिशूलधारी, अर्धचंद्रशेखर आणि उमेचा अर्धदेह धारण करणारे भगवान् होऊन त्यांनी त्या विप्रास उद्देशून वचन सांगितले।
Verse 42
भोभो द्विजवरश्रेष्ठ क्रोधस्ते न शमं गतः । यस्मात्तस्मादिदं तात क्रोधस्थानं भविष्यति
हे श्रेष्ठ द्विजवर! तुझा क्रोध अजून शमलेला नाही. म्हणून, हे तात, हे स्थान ‘क्रोधस्थान’—क्रोधाचे धाम—म्हणून प्रसिद्ध होईल.
Verse 43
ततो दृष्ट्वा च तं शम्भुं भृगुः श्रेष्ठं त्रिलोचनम् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं स्तोत्रमुदैरयत्
त्यानंतर श्रेष्ठ त्रिनेत्र शंभूला पाहून भृगू गुडघ्यांवर भूमीवर नतमस्तक झाला आणि हे स्तोत्र उच्चारले.
Verse 44
भृगुरुवाच । प्रणिपत्य भूतनाथं भवोद्भवं भूतिदं भयातीतम् । भवभीतो भुवनपते विज्ञप्तुं किंचिदिच्छामि
भृगू म्हणाला—हे भूतनाथ, भवाचा उद्गम, ऐश्वर्यदाते व भयातीत! मी संसारभवाने भयभीत होऊन, हे भुवनपते, एक लहानशी विनंती निवेदन करू इच्छितो.
Verse 45
त्वद्गुणनिकरान्वक्तुं का शक्तिर्मानुषस्यास्य । वासुकिरपि न तावद्वक्तुं वदनसहस्रं भवेद्यस्य
आपल्या गुणसमूहाचे वर्णन करण्याची शक्ती या क्षुद्र मनुष्यात कुठे? सहस्र मुखांचा वासुकीसुद्धा ते पूर्णपणे सांगू शकणार नाही.
Verse 46
भक्त्या तथापि शङ्कर शशिधर करजालधवलिताशेष । स्तुतिमुखरस्य महेश्वर प्रसीद तव चरणनिरतस्य
तरीही भक्तिभावाने, हे शंकर! हे शशिधर, ज्यांच्या किरणांनी सर्व काही धवल होते! हे महेश्वर! प्रसन्न व्हा—मी तुमच्या चरणी रत आहे, माझे मुख स्तुतीने मुखर आहे.
Verse 47
सत्त्वं रजस्तमस्त्वं स्थित्युत्पत्तिविनाशनं देव । भवभीतो भुवनपते भुवनेश शरणनिरतस्य
हे देव! तूच सत्त्व, रज, तम; आणि तूच स्थिती, उत्पत्ती व विनाशाची दिव्य शक्ती आहेस। हे भुवनपते, हे भुवनेश! संसारभयाने शरण आलेल्या माझ्यावर कृपा कर।
Verse 48
यमनियमयज्ञदानं वेदाभ्यासश्च धारणायोगः । त्वद्भक्तेः सर्वमिदं नार्हन्ति वै कलासहस्रांशम्
यम-नियम, यज्ञ-दान, वेदाध्ययन आणि धारणा-योग—हे सर्वही तुझ्या भक्तीच्या हजाराव्या अंशाइतकेही नाहीत.
Verse 49
उत्कृष्टरसरसायनखड्गां जनविवरपादुकासिद्धिः । चिह्नं हि तव नतानां दृश्यत इह जन्मनि प्रकटम्
तुला नमस्कार करणाऱ्यांवर तुझ्या कृपेची चिन्हे याच जन्मात प्रकट दिसतात—उत्कृष्ट रस-रसायने, विजयदायी खड्ग, तसेच लोकांत अडथळ्याविना संचार व पादुका-सिद्धीसारख्या अद्भुत सिद्धी।
Verse 50
शाठ्येन यदि प्रणमति वितरसि तस्यापि भूतिमिच्छया देव । भवति भवच्छेदकरी भक्तिर्मोक्षाय निर्मिता नाथ
हे देव! कोणी कपटानेही—फक्त भोग-ऐश्वर्याच्या इच्छेने—प्रणाम केला तरी तू त्यालाही ते देतोस। पण हे नाथ! भक्ती मोक्षासाठीच घडविली आहे; तीच संसारछेद करणारी आहे।
Verse 51
परदारपरस्वरतं परपरिभवदुःखशोकसंतप्तम् । परवदनवीक्षणपरं परमेश्वर मां परित्राहि
मी परस्त्री-परधनात आसक्त आहे; परक्यांच्या अपमानातून उठलेल्या दुःख-शोकाने दग्ध आहे; आणि परक्यांचे मुख पाहण्यात गुंतलेलो आहे. हे परमेश्वर! मला वाचव।
Verse 52
अधिकाभिमानमुदितं क्षणभङ्गुरविभवविलसन्तम् । क्रूरं कुपथाभिमुखं शङ्कर शरणागतं परित्राहि
माझ्या अंतःकरणात अतिशय अभिमान उफाळला आहे; क्षणभंगुर वैभवाने मी झळकतो. मी क्रूर असून कुपथाकडे वळलो आहे. हे शंकरा, शरण आलेल्या मला तार.
Verse 53
दीनं द्विजं वरार्थे बन्धुजने नैव पूरिता ह्याशा । छिन्द्धि महेश्वर तृष्णां किं मूढं मां विडम्बयसि
मी दीन द्विज आहे, वर मागणारा; आप्तस्वकियांमध्येही माझी आशा पूर्ण झाली नाही. हे महेश्वरा, माझी तृष्णा छेद; मला मूढाला इच्छा का विडंबित करते?
Verse 54
तृष्णां हरस्व शीघ्रं लक्ष्मीं दद हृदयवासिनीं नित्यम् । छिन्द्धि मदमोहपाशं मामुत्तारय भवाच्च देवेश
माझी तृष्णा शीघ्र हर; हृदयात वसणारी नित्य लक्ष्मी दे. मद-मोहाचा पाश छेद; हे देवेशा, मला भवसागरातून पार उतरव.
Verse 55
करुणाभ्युदयं नाम स्तोत्रमिदं सर्वसिद्धिदं दिव्यम् । यः पठति भृगुं स्मरति च शिवलोकमसौ प्रयाति देहान्ते
‘करुणाभ्युदय’ नावाचे हे दिव्य स्तोत्र सर्वसिद्धिदायक आहे. जो याचे पठण करतो व भृगूचे स्मरण करतो, तो देहान्ती शिवलोकास जातो.
Verse 56
एतच्छ्रुत्वा महादेवः स्तोत्रं च भृगुभाषितम् । उवाच वरदोऽस्मीति देव्या सह वरोत्तमम्
भृगूने उच्चारलेले हे स्तोत्र ऐकून महादेव म्हणाले—‘मी वरदाता आहे’; आणि देवीसह उत्तम वर देण्यास सिद्ध झाले.
Verse 57
भृगुरुवाच । प्रसन्नो देवदेवेश यदि देयो वरो मम । सिद्धिक्षेत्रमिदं सर्वं भविता मम नामतः
भृगु म्हणाले—हे देवदेवेश्वर! आपण प्रसन्न असाल आणि मला वर द्यावयाचा असेल, तर हा सर्व प्रदेश माझ्या नावाने प्रसिद्ध ‘सिद्धिक्षेत्र’ होवो।
Verse 58
भवद्भिः सन्निधानेन स्थातव्यं हि सहोमया । देवक्षेत्रमिदं पुण्यं येन सर्वं भविष्यति
आपल्या सन्निधीने—उमेसह—आपण येथेच वास करावा; ज्यायोगे हे पुण्यस्थान ‘देवक्षेत्र’ होऊन सर्व मंगलदायक ठरेल।
Verse 59
अत्र स्थाने महास्थानं करोमि जगदीश्वर । तव प्रसादाद्देवेश पूर्यन्तां मे मनोरथाः
हे जगदीश्वर! याच ठिकाणी मी एक महान पवित्र पीठ स्थापन करीन। हे देवेश! आपल्या कृपेने माझे मनोरथ पूर्ण होवोत।
Verse 60
ईश्वर उवाच । श्रिया कृतमिदं पूर्वं किं न ज्ञातं त्वया द्विज । अनुमान्य श्रियं देवीं यदीयं मन्यते भवान्
ईश्वर म्हणाले—हे द्विजा! हे कार्य पूर्वीच श्रीदेवींनी केले आहे; तुला ते माहीत नव्हते काय? म्हणून, तुला योग्य वाटत असेल तर श्रीदेवीचा विधिपूर्वक सन्मान कर।
Verse 61
कुरुष्व यदभिप्रेतं त्वत्कृतं नः तदन्यथा । एवमुक्त्वा गते देवे स्नात्वा गत्वा भृगुः श्रियम्
तुला जे अभिप्रेत आहे तेच कर; तुझ्या हातून झालेले कार्य अन्यथा होणार नाही—ते निष्फळ ठरणार नाही. असे सांगून देव निघून गेल्यावर भृगु स्नान करून श्रीदेवीकडे गेले।
Verse 62
कृत्वा च पारणं तत्र वसन्विप्रस्तया सह । श्रिया च सहितः काल इदं वचनमब्रवीत्
तेथे पारण करून, विप्रपत्नीसमवेत राहात असता, श्रीसहित काळाने हे वचन उच्चारले।
Verse 63
भृगुरुवाच । यदि ते रोचते भद्रे दुःखासीनं च ते यदि । त्वया वृते महाक्षेत्रे स्वीयं स्थानं करोम्यहम्
भृगु म्हणाले—हे भद्रे! तुला हे मान्य असेल आणि दुःखनिवारण हवे असेल, तर तुझ्या निवडलेल्या या महाक्षेत्रात मी माझे पवित्र स्थान स्थापीन।
Verse 64
श्रीरुवाच । मम नाम्ना तु विप्रर्षे तव नाम्ना तु शोभनम् । स्थानं कुरुष्वाभिप्रेतमविरोधेन मे मतिः
श्री म्हणाल्या—हे विप्रश्रेष्ठ! स्थान माझ्या नावानेही आणि तुझ्या नावानेही ठेवणे शोभन आहे. तू जसे अभिप्रेत तसे स्थान स्थाप; माझ्या मतात विरोध नाही।
Verse 65
भृगुरुवाच । कच्छपाधिष्ठितं ह्येतत्तस्य पृष्ठिगतं रमे । संमन्त्र्य सहितं तेन शोभनं भवती कुरु
भृगु म्हणाले—हे रमे! हे स्थान कच्छपावर अधिष्ठित असून त्याच्या पाठीवर स्थित आहे. म्हणून त्याच्याशी सल्लामसलत करून, त्याच्या संगतीने जे शुभ ते कर।