Adhyaya 177

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । भूतीश्वरं ततो गच्छेत्सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । दर्शनादेव राजेन्द्र यस्य पापं प्रणश्यति

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर सर्व तीर्थांमध्ये अनुत्तम अशा भूतीश्वरास जावे। हे राजेन्द्र, ज्याच्या केवळ दर्शनाने पाप नष्ट होते।

Verse 2

तत्र स्थाने पुरा पार्थ देवदेवेन शूलिना । उद्धूलनं कृतं गात्रे तेन भूतीश्वरं तु तत्

हे पार्थ, त्या स्थानी पूर्वी देवाधिदेव शूलधारी भगवानांनी आपल्या देहावर भस्माचे उद्धूलन केले; म्हणून ते स्थान ‘भूतीश्वर’ म्हणून ओळखले जाते।

Verse 3

पुष्ये वा जन्मनक्षत्रे अमावास्यां विशेषतः । भूतीश्वरे नरः स्नात्वा कुलकोटिं समुद्धरेत्

विशेषतः अमावास्येला—किंवा पुष्य नक्षत्री, अथवा आपल्या जन्मनक्षत्राच्या दिवशी—भूतीश्वरात स्नान केल्यास मनुष्य एक कोटी कुलांचा उद्धार करतो।

Verse 4

तत्र स्थाने तु यो भक्त्या कुरुते ह्यङ्गगुण्ठनम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं तच्छृणुष्व नराधिप

त्या स्थानी जो भक्तिभावाने भस्माने अंगगुंठन (अंगलेपन/आवरण) करतो, त्या कर्माचे जे फळ सांगितले आहे ते ऐक, हे नराधिप।

Verse 5

यावन्तो भूतिकणिका गात्रे लग्नाः शिवालये । तावद्वर्षसहस्राणि शिवलोके महीयते

शिवालयात देहावर जितके भस्मकण चिकटतात, तितकी सहस्र वर्षे तो शिवलोकी मान पावतो।

Verse 6

सर्वेषामेव स्नानानां भस्मस्नानं परं स्मृतम् । पुराणैरृषिभिः प्रोक्तं सर्वशास्त्रेष्वनुत्तमम्

सर्व स्नानांमध्ये भस्मस्नान परम मानले आहे; पुराणे व ऋषींनी सांगितलेले, सर्व शास्त्रांत अनुत्तम आहे।

Verse 7

एककालं द्विकालं वा त्रिकालं चापि यः सदा । स्नानं करोति चाग्नेयं पापं तस्य प्रणश्यति

जो नेहमी आग्नेय स्नान एकदा, दोनदा किंवा तिन्ही वेळा करतो, त्याचे पाप नष्ट होते।

Verse 8

दिव्यस्नानाद्वरं स्नानं वायव्यं भरतर्षभ । वायव्यादुत्तमं ब्राह्म्यं वरं ब्राह्म्यात्तु वारुणम्

हे भरतश्रेष्ठ! दिव्यस्नानापेक्षा वायव्यस्नान श्रेष्ठ आहे; वायव्यापेक्षा ब्राह्म्यस्नान उत्तम, आणि ब्राह्म्यापेक्षा वारुणस्नान अधिक श्रेष्ठ आहे।

Verse 9

आग्नेयं वारुणाच्छ्रेष्ठं यस्मादुक्तं स्वयम्भुवा । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन ह्याग्नेयं स्नानमाचरेत्

आग्नेय स्नान वारुण स्नानापेक्षा श्रेष्ठ आहे; कारण ते स्वयम्भू ब्रह्म्याने सांगितले आहे. म्हणून सर्व प्रयत्नांनी आग्नेय स्नान करावे.

Verse 10

युधिष्ठिर उवाच । आग्नेयं वारुणं ब्राह्म्यं वायव्यं दिव्यमेव च । किमुक्तं श्रोतुमिच्छामि परं कौतूहलं हि मे

युधिष्ठिर म्हणाला—आग्नेय, वारुण, ब्राह्म्य, वायव्य आणि दिव्य स्नान—यांविषयी काय सांगितले आहे? मला ऐकायचे आहे; कारण माझे कौतूहल फार आहे.

Verse 11

मार्कण्डेय उवाच । आग्नेयं भस्मना स्नानमवगाह्य च वारुणम् । आपोहिष्ठेति च ब्राह्म्यं वायव्यं गोरजः स्मृतम्

मार्कण्डेय म्हणाला—आग्नेय स्नान भस्माने होते; वारुण स्नान जलात अवगाहनाने. ‘आपो हिष्ठा…’ या मंत्रजपाने ब्राह्म्य स्नान; आणि वायव्य स्नान गो-रज (गायीच्या खुराची धूळ) असे स्मरणात आहे.

Verse 12

सूर्ये दृष्टे तु यत्स्नानं गङ्गातोयेन तत्समम् । तत्स्नानं पञ्चमं प्रोक्तं दिव्यं पाण्डवसत्तम

सूर्यदर्शन होताच जे स्नान केले जाते, ते गंगाजलस्नानासमान आहे. हे पाण्डवश्रेष्ठा, ते पाचवे—दिव्य स्नान म्हणून सांगितले आहे.

Verse 13

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन स्नात्वा भूतीश्वरे तु यः । पूजयेद्देवमीशानं स बाह्याभ्यन्तरः शुचिः

म्हणून जो सर्व प्रयत्नांनी भूतिश्वर येथे स्नान करून ईशान देवाची पूजा करतो, तो बाह्य व अंतःकरणाने शुद्ध होतो.

Verse 14

तत्र स्थाने तु ये नित्यं ध्यायन्ति परमं पदम् । सूक्ष्मं चातीन्द्रियं नित्यं ते धन्या नात्र संशयः

त्या पवित्र स्थानी जे नित्य सूक्ष्म व इंद्रियांपलीकडील परम पदाचे ध्यान करितात, ते धन्य आहेत; यात संशय नाही।

Verse 15

मुक्तितीर्थं तु तत्तीर्थं सर्वतीर्थेष्वनुत्तमम् । दर्शनादेव यस्यैव पापं याति महत्क्षयम्

ते तीर्थ ‘मुक्तितीर्थ’ म्हणून प्रसिद्ध असून सर्व तीर्थांत अनुत्तम आहे; त्याचे केवळ दर्शन झाले तरी पापांचा मोठा क्षय होतो।

Verse 16

जायते पूजया राज्यं तत्र स्तुत्वा महेश्वरम् । जपेन पापसंशुद्धिर्ध्यानेनानन्त्यमश्नुते

तेथे पूजेमुळे राज्यलाभ होतो, आणि महेश्वराची स्तुती केल्याने शुभ सिद्धी मिळते। जपाने पापशुद्धी, ध्यानाने अनंताची प्राप्ती होते।

Verse 17

ॐ ज्योतिः स्वरूपमनादिमध्यमनुत्पाद्यमानमनुचार्यमाणाक्षरम् । सर्वभूतस्थितं शिवं सर्वयोगेश्वरं सर्वलोकेश्वरं मोहशोकहीनं महाज्ञानगम्यम्

ॐ—मी त्या ज्योतीस्वरूप शिवाला नमस्कार करतो; जो आदि-मध्यरहित, अजन्मा व अक्षय आहे; सर्वभूतांत स्थित, सर्वयोगेश्वर व सर्वलोकेश्वर आहे; मोह-शोकविरहित आणि महाज्ञानाने गम्य आहे।

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यो गत्वा स्नानं कुर्यान्नरेश्वर । अश्वमेधस्य यज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः । एवम्भूतं न जानन्ति मोक्षापेक्षणिका नराः

हे नरेश्वर! जो त्या तीर्थी जाऊन स्नान करतो, तो अश्वमेध यज्ञाचे फळ प्राप्त करतो. तरीही मोक्षाची अपेक्षा करणारे लोक असे तत्त्व जाणत नाहीत।

Verse 177

अध्याय

अध्याय—ग्रंथातील अध्याय-विभाग दर्शविणारे कोलोफन पद।