Adhyaya 175

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । उत्तरे नर्मदाकूले भृगुक्षेत्रस्य मध्यतः । कपिलेश्वरं तु विख्यातं विशेषात्पापनाशनम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—नर्मदेच्या उत्तरेकाठी, भृगुक्षेत्राच्या मध्यभागी, कपिलेश्वर विशेषतः पापनाशक म्हणून विख्यात आहे।

Verse 2

योऽसौ सनातनो देवः पुराणे परिपठ्यते । वासुदेवो जगन्नाथः कपिलत्वमुपागतः

जो तो सनातन देव पुराणांत परिपाठिला जातो—तोच वासुदेव, जगन्नाथ, कपिलत्वास प्राप्त झाला।

Verse 3

पातालं सुतलं नाम तस्यैव नितलं ह्यधः । गभस्तिगं च तस्याधो ह्यन्धतामिस्रमेव च

पाताळलोक ‘सुतल’ म्हणून प्रसिद्ध आहे; त्याच्या खाली नितल आहे. त्याहून खाली गभस्तिग आणि त्याही खाली अंध-तामिस्र लोक आहे.

Verse 4

पातालं सप्तमं यच्च ह्यधस्तात्संस्थितं महत् । वसते तत्र वै देवः पुराणः परमेश्वरः

अतिशय खाली स्थित असलेले जे महान सातवे पाताळ—तेथेच पुरातन देव, परमेश्वर वास करतात.

Verse 5

स ब्रह्मा स महादेवः स देवो गरुडध्वजः । पूज्यमानः सुरैः सिद्धैस्तिष्ठते ब्रह्मवादिभिः

तोच ब्रह्मा, तोच महादेव, तोच गरुडध्वज भगवान आहे. देव व सिद्ध यांच्या पूजेत पूजिला जाऊन तो ब्रह्मवाद्यांमध्ये स्थिर राहतो.

Verse 6

वसतस्तस्य राजेन्द्र कपिलस्य जगद्गुरोः । विनाशं चाग्रतः प्राप्ताः क्षणेन सगरात्मजाः

हे राजाधिराज! जगद्गुरु कपिल तेथे वसत असताना, सगराचे पुत्र त्यांच्या समोरच क्षणात नष्ट झाले.

Verse 7

भस्मीभूतांस्तु तान्दृष्ट्वा कपिलो मुनिसत्तमः । जगाम परमं शोकं चिन्त्यमानोऽथ किल्बिषम्

त्यांना भस्म झालेलं पाहून मुनिश्रेष्ठ कपिल अत्यंत शोकाकुल झाले आणि मग घडलेल्या दोषाचा विचार करू लागले.

Verse 8

सर्वसङ्गपरित्यागे चित्ते निर्विषयीकृते । अयुक्तं षष्टिसहस्राणां कर्तं मम विनाशनम्

माझे चित्त सर्वसंगाचा त्याग करून विषयांपासून निवृत्त झाले असता, साठ हजारांच्या विनाशाचा कर्ता होणे मला योग्य नाही।

Verse 9

कृतस्य करणं नास्ति तस्मात्पापविनाशनम् । गत्वा तु कापिलं तीर्थं मोचयाम्यघमात्मनः

जे झाले ते उलटविता येत नाही; म्हणून पापनाशासाठी मी कापिल तीर्थास जाऊन आत्म्यातील कल्मष दूर करीन।

Verse 10

पातालं तु ततो मुक्त्वा कपिलो मुनिसत्तमः । तपश्चचार सुमहन्नर्मदातटमास्थितः

त्यानंतर मुनिश्रेष्ठ कपिल पाताळातून बाहेर येऊन नर्मदेच्या तटी राहून अतिमहान तप करू लागले।

Verse 11

व्रतोपवासैर्विविधैः स्नानदानजपादिकैः । परं निर्वाणमापन्नः पूजयन्रुद्रमव्ययम्

विविध व्रत-उपवास, स्नान, दान, जप इत्यादींनी अव्यय रुद्राची पूजा करीत त्यांनी परम निर्वाण (मोक्ष) प्राप्त केला।

Verse 12

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा पूजयेत्परमेश्वरम् । गोसहस्रफलं तस्य लभते नात्र संशयः

त्या तीर्थात जो स्नान करून परमेश्वराची पूजा करतो, त्याला हजार गोदानाइतके पुण्यफळ मिळते—यात संशय नाही।

Verse 13

ज्येष्ठमासे तु सम्प्राप्ते शुक्लपक्षे चतुर्दशी । तत्र स्नात्वा विधानेन भक्त्या दानं प्रयच्छति

ज्येष्ठ मास आला असता शुक्लपक्षातील चतुर्दशीस तेथे विधिपूर्वक स्नान करून भक्तिभावाने दान अर्पावे।

Verse 14

पात्रभूताय विप्राय स्वल्पं वा यदि वा बहु । अक्षयं तत्फलं प्रोक्तं शिवेन परमेष्ठिना

पात्र ब्राह्मणास दिलेले दान अल्प असो वा बहु, त्याचे फळ अक्षय आहे—असे परमेश्वर शिवांनी सांगितले आहे।

Verse 15

अङ्गारकदिने प्राप्ते चतुर्थ्यां नवमीषु च । स्नानं करोति पुरुषो भक्त्योपोष्य वराङ्गना

हे वरांगने! मंगळ (अंगारक) दिवशी तसेच चतुर्थी व नवमीला जो पुरुष भक्तिभावाने उपवास करून तेथे स्नान करतो।

Verse 16

रूपमैश्वर्यमतुलं सौभाग्यं संततिं पराम् । लभते सप्तजन्मानि नित्यं नित्यं पुनः पुनः

तो अतुल रूप व ऐश्वर्य, सौभाग्य आणि श्रेष्ठ संतती प्राप्त करतो—सात जन्मांपर्यंत, नित्य नित्य, पुनः पुनः।

Verse 17

पौर्णमास्याममावास्यां स्नात्वा पिण्डं प्रयच्छति । तस्य ते द्वादशाब्दानि तृप्ता यान्ति सुरालयम्

पौर्णिमा व अमावास्येला स्नान करून जो पिंडदान करतो, त्याचे पितर बारा वर्षे तृप्त राहून स्वर्गलोकास जातात।

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यो भक्त्या दद्याद्दीपं सुशोभनम् । जायते तस्य राजेन्द्र महादीप्तिः शारीरजा

हे राजेंद्र! त्या तीर्थस्थानी जो भक्तिभावाने सुंदर दीप अर्पण करतो, त्याच्या देहातून महान तेज—अंतःप्रकाश—प्रकट होतो।

Verse 19

तत्र तीर्थे मृतानां तु जन्तूनां सर्वदा किल । अनिवर्तिका भवेत्तेषां गतिस्तु शिवमन्दिरात्

त्या तीर्थात जे प्राणी देहत्याग करतात, त्यांची गती खरोखरच अनिवर्तनीय सांगितली आहे; शिवधामातून पुढे त्यांना पुनः अधोगतीकडे परतावा नसतो।

Verse 175

अध्याय

अध्याय. (अध्याय-चिन्ह)