Adhyaya 174
Avanti KhandaReva KhandaAdhyaya 174

Adhyaya 174

या अध्यायात मार्कंडेय ऋषी राजाला उपदेश करतात की अवंतीखण्डातील नर्मदेच्या उत्तर तीरावर असलेल्या गोपेश्वर तीर्थास जावे. तेथे एकदा स्नान केल्यानेही पापदोष नष्ट होऊन मुक्तीचा मार्ग प्राप्त होतो असे सांगितले आहे. पुढे पुण्याचा क्रम दिला आहे—प्रथम तीर्थस्नान; नंतर इच्छेनुसार प्राणसंक्षय (स्वेच्छामरण) केल्यास दिव्य विमानाने शिवधामप्राप्ती; शिवलोकी भोगानंतर शुभ पुनर्जन्म, दीर्घायुष्य, ऐश्वर्य व पराक्रमयुक्त राजपद। कार्त्तिक महिन्यात शुक्ल नवमीस व्रतविधान—उपवास, शुचिर्भूत आचार, दीपदान, गंध-पुष्पांनी पूजन आणि रात्रभर जागरण। दीपांच्या संख्येनुसार शिवलोकी हजारो युगांपर्यंत सन्मान मिळतो अशी फलश्रुती आहे. लिंग-पूरण विधी, कमलार्पण, दध्यन्न (दही-भात) दान इत्यादींचेही वर्णन असून तिळ व कमळांच्या संख्येनुसार पुण्य वाढते. शेवटी या तीर्थात केलेले कोणतेही दान कोटीगुणित होऊन अकल्पनीय फल देते आणि सर्व तीर्थांत हे अनुपम आहे असे प्रतिपादन केले आहे।

Shlokas

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । गोपेश्वरं ततो गच्छेदुत्तरे नर्मदातटे । यत्र स्नानेन चैकेन मुच्यन्ते पातकैर्नराः

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—त्यानंतर नर्मदेच्या उत्तरेकाठी गोपेश्वरास जावे; जिथे एकाच स्नानाने मनुष्य पापांतून मुक्त होतात।

Verse 2

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा कुरुते प्राणसंक्षयम् । बर्हियुक्तेन यानेन स गच्छेच्छिवमन्दिरे

त्या तीर्थात जो स्नान करून तेथेच प्राणत्याग करतो, तो पवित्र बर्हि-तृणाने अलंकृत विमानाने शिवमंदिरास जातो।

Verse 3

क्रीडित्वा सुचिरं कालं शिवलोके नराधिप । इह मानुष्यतां प्राप्य राजा भवति वीर्यवान्

हे नराधिप! तो शिवलोकी दीर्घकाळ क्रीडा करून, पुन्हा येथे मानुष्यजन्म घेऊन पराक्रमी राजा होतो।

Verse 4

हस्त्यश्वरथसम्पन्नो दासीदाससमन्वितः । पूज्यमानो नरेन्द्रैश्च जीवेद्वर्षशतं नरः

हत्ती-घोडे-रथांनी संपन्न, दासी-दासांनी युक्त, आणि इतर नरेन्द्रांकडूनही पूजिला गेलेला तो पुरुष शंभर वर्षे जगतो।

Verse 5

सम्प्राप्ते कार्त्तिके मासि नवम्यां शुक्लपक्षतः । सोपवासः शुचिर्भूत्वा दीपकांस्तत्र दापयेत्

कार्तिक मास आला की शुक्लपक्षातील नवमीस उपवास करून, शुद्ध होऊन, तेथे दीप लावावेत (अर्पण करावेत)।

Verse 6

गन्धपुष्पैः समभ्यर्च्य रात्रौ कुर्वीत जागरम् । तस्य यत्फलमुद्दिष्टं तच्छृणुष्व नराधिप

गंध-पुष्पांनी विधिपूर्वक पूजन करून रात्री जागरण करावे। हे नराधिप, या व्रताचे जे फळ सांगितले आहे ते ऐक।

Verse 7

यावत्पुण्यं फलं संख्या दीपकानां तथैव च । तावद्युगसहस्राणि शिवलोके महीयते

जितके पुण्यफळ आणि जितकी दीपकांची संख्या, तितकीच सहस्र युगे तो शिवलोकी गौरविला जातो।

Verse 8

तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र लिङ्गपूरणकं विधिम् । तथैव पद्मकैश्चैव दधिभक्तैस्तथैव च

हे राजेंद्र, त्या तीर्थी ‘लिंग-पूरण’ विधी करावी; तसेच कमळे अर्पण करावीत आणि दधिभक्त (दही व शिजवलेले अन्न) नैवेद्य द्यावा।

Verse 9

यस्तु कुर्यान्नरश्रेष्ठ तस्य पुण्यफलं शृणु । यावन्ति तिलसंख्यानि दधिभक्तं तथैव च

हे नरश्रेष्ठ, जो हे करतो त्याचे पुण्यफळ ऐक—ते तिळांच्या संख्येसारखे, तसेच दधिभक्त अर्पणाइतके (अपरिमित) सांगितले आहे।

Verse 10

पद्मसंख्या शिवे लोके मोदते कालमीप्सितम् । तस्मिंस्तीर्थे तु राजेन्द्र यत्किंचिद्दीयते नृप

तो पद्मसंख्येसारख्या मोजलेल्या इच्छित काळापर्यंत शिवलोकी आनंद भोगतो। हे राजेंद्र, त्या तीर्थी, हे नृप, जे काहीही दिले जाते—काहीही—

Verse 11

सर्वं कोटिगुणं तस्य संख्यातुं वा न शक्यते । एवं ते कथितं सर्वं सर्वतीर्थमनुत्तमम्

तेथे त्याचे सर्व काही कोटीगुणे वाढते; ते मोजणेही शक्य नाही। अशा रीतीने सर्व तीर्थांमध्ये अनुत्तम अशा त्या तीर्थाचे सर्व वर्णन मी तुला सांगितले।

Verse 174

अध्याय

अध्याय। (हे अध्याय-चिन्ह/समाप्ती-सूचक आहे।)