Adhyaya 173

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेत्तु राजेन्द्र तीर्थं परमशोभनम् । नर्मदादक्षिणे कूले सर्वपापप्रणाशनम्

श्री मार्कण्डेय म्हणाले—हे राजेंद्र! मग नर्मदेच्या दक्षिण तीरावर असलेल्या परम शोभन, सर्वपाप-प्रणाशक तीर्थास जावे.

Verse 2

सिद्धेश्वरमिति ख्यातं महापातकनाशनम् । यत्र शुद्धिं परां प्राप्तो देवदेवो महेश्वरः । पुरा हत्यायुतः पार्थ देवदेवस्त्रिशूलधृक्

ते ‘सिद्धेश्वर’ म्हणून प्रसिद्ध असून महापातकांचा नाश करणारे आहे. तेथे देवदेव महेश्वरांनी परम शुद्धी प्राप्त केली; हे पार्थ! पूर्वी त्रिशूलधारी प्रभू हत्यादोषाने युक्त झाले होते.

Verse 3

पुरा पञ्चशिरा आसीद्ब्रह्मा लोकपितामहः । तेनानृतं वचश्चोक्तं कस्मिंश्चित्कारणान्तरे

पूर्वी लोकपितामह ब्रह्म्याला पाच शिरे होती. एका कारणान्तराने त्यांनी एका प्रसंगी असत्य वचन उच्चारले.

Verse 4

तच्छ्रुत्वा सहसा तस्मै चुकोप परमेश्वरः । छेदयामास भगवान्मूर्धानं करजैस्तदा

ते ऐकून परमेश्वर त्याच्यावर सहसा क्रुद्ध झाले. तेव्हा भगवंतांनी आपल्या नखांनी (एक) मस्तक छेदले.

Verse 5

तस्य तत्करसंलग्नं च्यवते न कदाचन । ततो हि देवदेवेशः पर्यटन् पृथिवीमिमाम्

ते (छिन्न मस्तक) त्यांच्या हाताला चिकटलेले कधीही सुटत नव्हते. म्हणून देवदेवेश्वर या पृथ्वीवर भ्रमण करीत निघाले.

Verse 6

ततो वाराणसीं प्राप्तस्तस्यां तदपतच्छिरः । पतिते तु कपाले च ब्रह्महत्या न मुञ्चति

त्यानंतर वाराणसीस पोहोचल्यावर ते शिर तेथेच पडले. तरीही कवटी पडूनही ब्रह्महत्येचे पाप त्याला सोडून गेले नाही.

Verse 7

ततस्तु सागरे गत्वा पूर्वे च दक्षिणे तथा । पश्चिमे चोत्तरे पार्थ देवदेवो महेश्वरः

त्यानंतर, हे पार्था, देवदेव महेश्वर सागराकडे गेले आणि तसेच पूर्व, दक्षिण, पश्चिम व उत्तर दिशांत सर्वत्र विचरले.

Verse 8

पर्यटन्सर्वतीर्थेषु ब्रह्महत्या न मुञ्चति । नर्मदादक्षिणे कूले सुतीर्थं प्राप्तवान् प्रभुः

तो सर्व तीर्थांत फिरत राहिला, तरी ब्रह्महत्येचे पाप सुटले नाही. मग प्रभू नर्मदेच्या दक्षिण तीरावरील उत्तम तीर्थास पोहोचला.

Verse 9

कुलकोटिं समासाद्य प्रार्थयामास चात्मवान् । प्रायश्चित्तं ततः कृत्वा बभूव गतकल्मषः

कुलकोटीस पोहोचून आत्मसंयमी प्रभूंनी प्रार्थना केली. मग प्रायश्चित्त करून ते कल्मषरहित झाले.

Verse 10

ततो निष्कल्मषो जातो देवदेवो महेश्वरः । हत्वा सुरेभ्यस्तत्स्थानं ततश्चान्तर्दधे प्रभुः

मग देवदेव महेश्वर निष्कल्मष झाले. देवांसाठी ते स्थान निश्चित करून प्रभू नंतर अंतर्धान पावले.

Verse 11

तदाप्रभृति तत्तीर्थं शुद्धरुद्रेति कीर्तितम् । विख्यातं त्रिषु लोके ब्रह्महत्याहरं परम्

त्या वेळेपासून ते तीर्थ ‘शुद्धरुद्र’ म्हणून कीर्तित झाले. ते त्रैलोक्यात ब्रह्महत्या-नाशक परम तीर्थ म्हणून विख्यात आहे.

Verse 12

मासे मासे सिते पक्षेऽमावास्यायां युधिष्ठिर । स्नात्वा तत्र विधानेन तर्पयेत्पितृदेवताः

हे युधिष्ठिर, प्रत्येक महिन्यात शुक्ल पक्षातील अमावास्येला तेथे विधिपूर्वक स्नान करून पितर व देवतांना तर्पण करावे.

Verse 13

दद्यात्पिण्डं पित्ःणां तु भावितेनान्तरात्मना । तस्य ते द्वादशाब्दानि सुतृप्ताः पितरो नृप

हे नृप, अंतःकरणात श्रद्धा व एकाग्रता ठेवून पितरांस पिंडदान करावे; त्यामुळे त्याचे पितर बारा वर्षे पूर्ण तृप्त राहतात.

Verse 14

गन्धधूपप्रदीपाद्यैरभ्यर्च्य परमेश्वरम् । शुद्धेश्वराभिधानं तु शिवलोके महीयते

गंध, धूप, दीप इत्यादींनी परमेश्वराची अर्चना केल्यास (भक्त) शिवलोकी ‘शुद्धेश्वर’ या नामाने सन्मानित होतो.

Verse 15

एतत्ते कथितं राजञ्छुद्धरुद्रमनुत्तमम् । मया श्रुतं यथा देवसकाशाच्छूलपाणिनः । मुच्यते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं स गच्छति

हे राजन्, ‘शुद्धरुद्र’ नावाच्या त्या अनुत्तम (तीर्थ/स्वरूप) विषयी मी तुला सांगितले, जसे मी शूलपाणि देवाकडून ऐकले होते. जो श्रद्धेने तेथे जातो, तो सर्व पापांतून मुक्त होऊन रुद्रलोकास जातो.

Verse 173

अध्याय

अध्याय—हस्तलिखित परंपरेतील अध्याय-विभागसूचक।