Adhyaya 121

Verse 1

मार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल चन्द्रहासमतः परम् । यत्र सिद्धिं परां प्राप्तः सोमराजः सुरोत्तमः

मार्कण्डेय म्हणाले—हे महीपाल! मग चन्द्रहासमतापासून पुढे त्या स्थानी जा, जिथे देवोत्तम सोमराजाने परम सिद्धी प्राप्त केली.

Verse 2

युधिष्ठिर उवाच । कथं सिद्धिं परां प्राप्तः सोमनाथो जगत्पतिः । तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामि कथयस्व ममानघ

युधिष्ठिर म्हणाला—जगत्पती सोमनाथाने परम सिद्धी कशी प्राप्त केली? ते सर्व मला ऐकायचे आहे; हे अनघ, मला सांगावे.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । पुरा शप्तो मुनीन्द्रेण दक्षेण किल भारत । असेवनाद्धि दाराणां क्षयरोगी भविष्यसि

श्रीमार्कण्डेय म्हणाले—हे भारत! पूर्वी मुनिश्रेष्ठ दक्षाने त्याला शाप दिला—‘पत्नीसेवा न केल्यामुळे तू क्षयरोगी होशील.’

Verse 4

उद्वाहितानां पत्नीनां ये न कुर्वन्ति सेवनम् । या निष्ठा जायते नृणां तां शृणुष्व नराधिप

जे पुरुष आपल्या विवाहिता पत्नींची योग्य दाम्पत्य-सेवा करीत नाहीत, हे नराधिप, अशा पुरुषांना जो निश्चित परिणाम भोगावा लागतो तो ऐक.

Verse 5

ऋतावृतौ हि नारीणां सेवनाज्जायते सुतः । सुतात्स्वर्गश्च मोक्षश्च इत्येवं श्रुतिभाषितम्

ऋतुकाळी स्त्रीचे धर्मानुसार सेवन केल्याने पुत्र होतो. आणि पुत्रापासून स्वर्ग व मोक्षही मिळतो—असे श्रुतीत सांगितले आहे.

Verse 6

तत्कालोचितधर्मेण वेष्टितो रौरवे पतेत् । तस्यास्तद्रुधिरं पापः पिबते कालमीप्सितम्

योग्य वेळी करावयाचा धर्म टाळल्याच्या पापाने बांधला जाऊन तो रौरव नरकात पडतो. तेथे पापी, दैवाने ठरविलेल्या काळापर्यंत तिचे रक्त पितो.

Verse 7

ततोऽवतीर्णः कालेन यां यां योनिं प्रयास्यति । तस्यां तस्यां स दुष्टात्मा दुर्भगो जायते सदा

नंतर काळाच्या अधीन होऊन तो ज्या ज्या योनीत प्रवेश करतो, त्या त्या जन्मात तो दुष्टात्मा नेहमीच दुर्भाग्यवान म्हणून जन्मतो.

Verse 8

नारीणां तु सदा कामोऽभ्यधिकाः परिवर्तते । विशेषेण ऋतौ काले पीड्यते कामसायकैः

स्त्रियांमध्ये कामना नेहमीच अधिक असून ती वारंवार वाढत-परतत राहते. विशेषतः ऋतुकाळी त्या कामबाणांनी पीडित होतात.

Verse 9

परिभूता हिता भर्त्रा ध्यायन्तेऽन्यं पतिं स्त्रियः । ततः पुत्रः समुत्पन्नो ह्यटते कुलमुत्तमम्

पतीकडून तिरस्कृत व उपेक्षित झालेल्या स्त्रिया दुसऱ्या पुरुषाला पती मानून चिंतन करतात. मग जो पुत्र जन्मतो, तो भटकत राहून उत्तम कुलालाही कलंक लावतो.

Verse 10

स्वर्गस्थास्तेन पितरः पूर्वजास्ते पितामहाः । पतन्ति जातमात्रेण कुलटस्तेन चोच्यते

त्याच्या जन्ममात्राने स्वर्गस्थ पिता, पूर्वज व पितामह पतित होतात; म्हणून तो ‘कुलट’ म्हणजे कुलद्रोही असा म्हणतात।

Verse 11

तेन कर्मविपाकेन क्षयरोग्यभवच्छशी । त्यक्त्वा लोकं सुरेन्द्राणां मर्त्यलोकमुपागतः

त्या कर्मविपाकाने शशी (चंद्र) क्षयरोगाने पीडित झाला; सुरेंद्रांचा लोक सोडून तो मर्त्यलोकात आला।

Verse 12

ततस्तीर्थान्यनेकानि पुण्यान्यायतनानि च । भ्रमन्वै नर्मदां प्राप्तः सर्वपापप्रणाशनीम्

त्यानंतर अनेक पुण्यतीर्थे व पवित्र धामे फिरत तो सर्वपापप्रणाशिनी नर्मदेला येऊन पोहोचला।

Verse 13

उपवासं च दानानि व्रतानि नियमांस्तथा । चचार द्वादशाब्दानि ततो मुक्तः स किल्बिषैः

त्याने बारा वर्षे उपवास, दान, व्रत व नियमांचे आचरण केले; मग तो पापांपासून मुक्त झाला।

Verse 14

स्नापयित्वा महादेवं सर्वपातकनाशनम् । जगाम प्रभया पूर्णः स च लोकमनुत्तमम्

सर्वपातकनाशक महादेवाचे स्नान घालून तो तेजाने परिपूर्ण होऊन अनुत्तम लोकास गेला।

Verse 15

येनैव स्थापितो देवः पूज्यते वर्षसंख्यया । तावद्वर्षसहस्राणि रुद्रलोके स पूज्यते

ज्याने देवाची स्थापना केली, त्यानंतर जितकी वर्षे त्याची पूजा होते, तितकीच वर्षसहस्रे तो रुद्रलोकी पूजिला जातो।

Verse 16

तेन देवान्विधानोक्तान्स्थापयन्ति नरा भुवि । अक्षयं चाव्ययं यस्मात्कालं भुञ्जन्ति मानवाः

म्हणून पृथ्वीवरचे नर शास्त्रविधीनुसार देवांची स्थापना करतात; कारण त्यामुळे मानवांना अक्षय व अव्यय पुण्यफलरूप काळ प्राप्त होतो।

Verse 17

सोमतीर्थे नरः स्नात्वा पूजयेद्देवमीश्वरम् । स भ्राजते नरो लोके सोमवत्प्रियदर्शनः

सोमतीर्थी स्नान करून नराने ईश्वरदेवाची पूजा करावी; तो नर लोकी चंद्रासारखा प्रियदर्शन होऊन तेजस्वी होतो।

Verse 18

चन्द्रहासे तु यो गत्वा ग्रहणे चन्द्रसूर्ययोः । स्नानं समाचरेद्भक्त्या मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

जो चंद्रहासास जाऊन चंद्र-सूर्यग्रहणकाळी भक्तीने स्नान करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो।

Verse 19

तत्र स्नानं च दानं च चन्द्रहासे शुभाशुभम् । कृतं नृपवरश्रेष्ठ सर्वं भवति चाक्षयम्

हे नृपवरश्रेष्ठ! तेथे चंद्रहासे केलेले स्नान व दान—शुभ अथवा अशुभ हेतूने केले तरी—सर्व काही अक्षय फल देणारे होते।

Verse 20

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । चन्द्रहासे तु ये स्नात्वा पश्यन्ति ग्रहणं नराः

ते धन्य, ते महात्मे; त्यांचा जन्म खरोखर सफल आहे—जे चंद्रहासात स्नान करून ग्रहणाचे दर्शन घेतात।

Verse 21

वाचिकं मानसं पापं कर्मजं यत्पुराकृतम् । स्नानमात्रेण राजेन्द्र तत्र तीर्थे प्रणश्यति

वाणीने, मनाने व कर्माने पूर्वी केलेले जे पाप असो, हे राजेंद्र, त्या तीर्थात केवळ स्नानमात्राने ते नष्ट होते।

Verse 22

बहवस्तं न जानन्ति महामोहसमन्विताः । देहस्थमिव सर्वेषां परमानन्दरूपिणम्

महामोहाने ग्रस्त अनेक जण त्याला ओळखत नाहीत—जो परमानंदरूप आहे—जणू तो सर्वांच्या देहातच वास करीत आहे।

Verse 23

पश्चिमे सागरे गत्वा सोमतीर्थे तु यत्फलम् । तत्समग्रमवाप्नोति चन्द्रहासे न संशयः

पश्चिम समुद्रात जाऊन सोमतीर्थात जे फळ मिळते, ते संपूर्ण फळ चंद्रहासातच मिळते—यात संशय नाही।

Verse 24

संक्रान्तौ च व्यतीपाते अयने विषुवे तथा । चन्द्रहासे नरः स्नात्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते

संक्रांती, व्यतीपात, अयन व विषुवकाळी—चंद्रहासात स्नान केल्याने मनुष्य सर्व पापांतून मुक्त होतो।

Verse 25

ते मूढास्ते दुराचारास्तेषां जन्म निरर्थकम् । चन्द्रहासं न जानन्ति ये रेवायां व्यवस्थितम्

ते मूर्ख आहेत, ते दुराचारी आहेत आणि त्यांचा जन्म निरर्थक आहे, जे रेवा नदीवर स्थित 'चंद्रहास' तीर्थाला जाणत नाहीत.

Verse 26

चन्द्रहासे तु यः कश्चित्संन्यासं कुरुते द्विजः । अनिवर्तिका गतिस्तस्य सोमलोकान्न संशयः

जो कोणी द्विज चंद्रहास तीर्थामध्ये संन्यास घेतो, त्याला सोमलोकाची शाश्वत गती प्राप्त होते, यात काहीही शंका नाही.

Verse 121

। अध्याय

॥ हा अध्याय येथे समाप्त झाला ॥