Mantra 30
Rishi: Yājñavalkya (general VS attribution)
Devata: Soma (Indu)
Chandas: Yajus with ṛg-like diction; cadence approximates triṣṭubh segments
Samhita Patha (Devanagari)
पुरुद॒स्मो विषु॑रूप॒ इन्दु॑र॒न्तर्म॑हि॒मान॑मानञ्ज॒ धीर॑: । एक॑पदीं द्वि॒पदीं॑ त्रि॒पदीं॒ चतु॒ष्पदीम॒ष्टाप॑दीं॒ भुव॒नानु॑ प्रथन्ता॒ᳪ स्वाहा॑
Transliteration
purudasmó víṣurūpa índur antár mahimā́nam ānañja dhī́raḥ | ékapadīṃ dvipádīṃ tripádīṃ catúṣpadīm aṣṭā́padīṃ bhúvanāny ánu prathantāṃ svā́hā
Translation
अनेक अद्भुत गुणांनी युक्त, विविध रूपांचा इन्दु, धीर, अंतःकरणातच महिमा प्राप्त करतो. एकपदी, द्विपदी, त्रिपदी, चतुष्पदी, अष्टापदी यांच्या अनुकरणाने भुवने विस्तार पावोत; स्वाहा।
Padapatha (Word Analysis)
पुरुदस्मः । विषु-रूपः । इन्दुः । अन्तः । महिमानम् । आनञ्ज । धीरः । एक-पदीम् । द्वि-पदीम् । त्रि-पदीम् । चतुः-पदीम् । अष्टा-पदीम् । भुवनानि । अनु । प्रथन्ताम् । स्वाहा ।
Word by Word
पुरुदस्मःthe much-wondrous (one)
पुरुदस्मः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपुरु-दस्म (प्रातिपदिक) < पुरु (बहु) + दस्म (अद्भुत/प्रशस्त)
विषुरूपःof manifold forms
विषुरूपः:
Kartā
TypeAdjective
Rootविषु-रूप (प्रातिपदिक) < विषु (विविध/नाना) + रूप
इन्दुःthe Soma-drop (Indu)
इन्दुः:
Kartā
TypeNoun
Rootइन्दु (प्रातिपदिक)
अन्तःwithin
अन्तः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअन्तर् (अव्यय/उपसर्गीय-प्रयोग)
महिमानम्greatness, majesty
महिमानम्:
Karma
TypeNoun
Rootमहिमन् (प्रातिपदिक)
आनञ्जhas anointed / has applied
आनञ्ज:
Kartā
TypeVerb
Root√नञ्ज् (नञ्ज्) / वैदिक-रूप: नञ्ज् ‘to anoint, smear; to apply/attach’ with उपसर्ग आ-
धीरःthe wise (one)
धीरः:
Kartā
TypeAdjective
Rootधीरा (प्रातिपदिक) < √धी (बुद्धौ) (निष्पन्न-विशेषण)
एकपदीम्the one-footed (state/realm)
एकपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक-पदी (प्रातिपदिक) < एक + पद
द्विपदीम्the two-footed
द्विपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootद्वि-पदी (प्रातिपदिक) < द्वि + पद
त्रिपदीम्the three-footed
त्रिपदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootत्रि-पदी (प्रातिपदिक) < त्रि + पद
चतुष्पदीम्the four-footed
चतुष्पदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootचतुष्-पदी (प्रातिपदिक) < चतुर्/चतुष् + पद
अष्टापदीम्the eight-footed
अष्टापदीम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअष्टा-पदी (प्रातिपदिक) < अष्ट + पद
भुवनानिthe worlds, beings/realms
भुवनानि:
Karma
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक) < √भू (भवने)
अनुalong, after, in accordance with
अनु:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअनु (उपसर्ग/अव्यय)
प्रथन्ताम्let them spread/expand
प्रथन्ताम्:
Kartā
TypeVerb
Root√प्रथ् (विस्तारे/प्रख्याने) with उपसर्ग प्र-
स्वाहाsvāhā (oblation-call)
स्वाहा:
(यज्ञीय-उद्गारः)
TypeIndeclinable
Rootस्वाहा (निपात/यज्ञीय-उद्गार)
Entities Mentioned
S
Soma (Indu)B
Bhuvanāni (the worlds)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes