Mantra 36
Rishi: Yājñavalkya-tradition (not explicitly specified here)
Devata: Dik (the quarters) and Amba (maternal Earth/power)
Chandas: Yajus formula (directional litany)
Samhita Patha (Devanagari)
प्रागपा॒गुद॑गध॒राक्स॒र्वत॑स्त्वा॒ दिश॒ आ धा॑वन्तु । अम्ब॒ निष्प॑र॒ सम॒रीर्वि॑दाम्
Transliteration
prā́g apā́g úd ag ádharāk sárvatas tvā díśa ā́ dhāvantu | ámba níṣpara sám arī́r vidā́m ||
Translation
पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण—सर्व दिशांनी, सर्व बाजूंनी, दिशा तुझ्याकडे धावून येवोत. हे अंबा (माता), शत्रूंना बाहेर हाकल; जेणेकरून आम्ही आमचे इष्ट प्राप्त करू.
Padapatha (Word Analysis)
प्राक् । अ॒पाक् । उद॑क् । अ॒धराक् । स॒र्वतः॑ । त्वा॒ । दिशः॑ । आ । धा॒व॒न्तु॒ । अम्ब॑ । निः । प॒र॒ । सम् । अ॒रीः । वि॒दाम् ।
Word by Word
प्राक्in front; eastward
प्राक्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootप्राञ्च् (दिक्शब्द-प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप
अपाक्behind; westward
अपाक्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअपाञ्च् (दिक्शब्द-प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप
उदक्northward
उदक्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootउदञ्च् (दिक्शब्द-प्रातिपदिक) / अव्यय-रूप
अधराक्downward; below
अधराक्:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootअधरा (प्रातिपदिक) + आञ्च् (दिक्-प्रत्ययार्थ) / अव्यय-रूप
सर्वतःfrom all sides; on every side
सर्वतः:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootसर्व (प्रातिपदिक) + तस् (तसिल्-अव्ययप्रत्यय)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypeNoun (Pronoun)
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
दिशःthe directions
दिशः:
Kartā
TypeNoun
Rootदिश् (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
आtowards; unto
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
धावन्तुlet (them) run/hasten
धावन्तु:
—
TypeVerb
Rootधाव् (धातु)
अम्बO mother!
अम्ब:
Sampradāna
TypeNoun (vocative)
Rootअम्बा (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक)
निःout; forth
निः:
—
TypeIndeclinable
Rootनिः/निस् (उपसर्ग/अव्यय)
परgo forth; proceed
पर:
—
TypeVerb
Rootपॄ (धातु) / परा- (उपसर्ग) + पॄ (पूरणे) → पर (आदेश/आज्ञा-रूप)
समरीःbattles/contests (hostile encounters)
समरीः:
Karma
TypeNoun
Rootसमरि (स्त्रीलिङ्ग-प्रातिपदिक; वैदिक-शब्दः)
विदाम्know/obtain (them)
विदाम्:
—
TypeVerb
Rootविद् (धातु) / √विद् ‘जानने/लाभे’
Entities Mentioned
D
Dik (Quarters/Directions)A
Ambā (Mother-power; protective Earth/auspicious might)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes