Shukla Yajur Veda — Adhyaya 40, Mantra 11
Rishi: Vājasaneyin/Upaniṣadic attribution.
Devata: Brahman as immortality; also Prajāpati as the deathless whole recovered.
Chandas: Upaniṣadic verse; anuṣṭubh-like cadence.
Samhita Patha (Devanagari)
सम्भू॑तिं च विना॒शं च॒ यस्तद्वेदो॒भय॑ᳪ स॒ह । वि॒ना॒शेन॑ मृ॒त्युं ती॒र्त्वा सम्भू॑त्या॒मृत॑मश्नुते
Transliteration
sámbhūtiṃ ca vinā́śaṃ ca yás tád védo bháyaṃ sáha | vinā́śena mṛtyúṃ tīrtvā́ sámbhūtyā́mṛtam aśnute ||
Translation
जो ‘सम्भूति’ (भव/उत्पत्ती) आणि ‘विनाश’—ही दोन्ही एकत्र जाणतो, तो विनाशाने मृत्यू ओलांडून, सम्भूतीने अमृतत्व प्राप्त करतो.
Padapatha (Word Analysis)
सम्भूतिम् । च । विनाशम् । च । यः । तत् । वेद । उभयम् । सह । विनाशेन । मृत्युम् । तीर्त्वा । सम्भूत्या । अमृतम् । अश्नुते ।
Word by Word
सम्भूतिम्becoming; origination
सम्भूतिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसम्-भू (प्रातिपदिक: सम्भूति-)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
विनाशम्destruction; perishing
विनाशम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवि-नश् (प्रातिपदिक: विनाश-)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
यःwho
यः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: य-)
तत्that
तत्:
कर्म
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक: त-)
वेदknows
वेद:
—
TypeVerb
Rootविद् (ज्ञाने)
उभयम्both (of them)
उभयम्:
कर्म
TypeAdjective (used substantively)
Rootउभय (प्रातिपदिक)
सहtogether; jointly
सह:
—
TypeIndeclinable
Rootसह
विनाशेनby/through destruction
विनाशेन:
करण
TypeNoun
Rootवि-नश् (प्रातिपदिक: विनाश-)
मृत्युम्death
मृत्युम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमृत्यु (प्रातिपदिक)
तीर्त्वाhaving crossed (overcome)
तीर्त्वा:
—
TypeVerbal derivative
Rootतॄ (तरणे)
सम्भूत्याby/through becoming (origination)
सम्भूत्या:
करण
TypeNoun
Rootसम्-भू (प्रातिपदिक: सम्भूति-)
अमृतम्immortality; the deathless state
अमृतम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअ-मृत (प्रातिपदिक)
अश्नुतेattains; reaches
अश्नुते:
—
TypeVerb
Rootअश् (व्याप्तौ/अश्नोतेः ‘to attain, reach’)
Entities Mentioned
B
Brahman (Amṛtatva)P
PrajāpatiM
Mṛtyu (Death)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes