Mantra 41
Rishi: Ṛgvedic provenance (Indra/Sūrya imagery); in VS usage treated as adopted mantra for Aśvamedha praxis.
Devata: Indra (bhāga) with solar support-image; secondary: Sūrya
Chandas: Triṣṭubh (probable, by cadence and length).
Samhita Patha (Devanagari)
श्राय॑न्त इव॒ सूर्यं॒ विश्वेदिन्द्र॑स्य भक्षत । वसू॑नि जा॒ते जन॑मान॒ ओज॑सा॒ प्रति॑ भा॒गं न दी॑धिम
Transliteration
śrā́yanta iva sū́ryaṃ víśved índrasya bhakṣata | vásūni jā́te jánamāna ójasā práti bhāgáṃ na dī́dhima
Translation
जणू सूर्याला आधार मानून, सर्वांनी इंद्राचा भाग भोगावा/घ्यावा. वसू (कल्याणकारी धन/वस्तू)—ज्या जन्मल्या, ज्या उत्पन्न झाल्या—बलाने आम्ही त्या आमच्या भागरूपाने स्थापन/प्रकट केल्या आहेत.
Padapatha (Word Analysis)
श्रायन्ते । इव । सूर्यम् । विश्वे । इत् । इन्द्रस्य । भक्षत । वसूनि । जाते । जनमानः । ओजसा । प्रति । भागम् । न । दीधिम
Word by Word
श्रायन्तेthey lean/press on, resort to
श्रायन्ते:
Kartā
TypeVerb
Root√श्रि (श्रयति/श्रयते) → श्रायन्ते (वेद.)
इवas, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव
सूर्यम्the Sun
सूर्यम्:
Karma
TypeNoun
Rootसूर्य
विश्वेall (the gods/ones)
विश्वे:
Kartā
TypeAdjective (used substantively)
Rootविश्व
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
— (सम्बन्ध/षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र
भक्षतeat! partake!
भक्षत:
— (आज्ञा/विधि)
TypeVerb
Root√भक्ष् (भक्षति)
वसूनिgoods, riches
वसूनि:
Karma
TypeNoun
Rootवसु
जातेwhen born; upon birth
जाते:
Adhikaraṇa
TypeParticiple (Adjective)
Root√जन् → जात (कृदन्त)
जनमानःbeing born; coming into being
जनमानः:
Kartā
TypeParticiple
Root√जन् → जनमान (शतृ/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपदी वर्तमानकृदन्त)
ओजसाwith strength, by vigor
ओजसा:
Karaṇa
TypeNoun
Rootओजस्
प्रतिtowards, in return
प्रति:
—
TypeIndeclinable
Rootप्रति
भागम्share, portion
भागम्:
Karma
TypeNoun
Rootभाग
नlike, as
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन
दीधिम(a) placing/arrangement; (here) an allotted setting/assignment
दीधिम:
Karma
TypeNoun
Root√धा (धत्ते/दधाति) → दीधि (वेद. ‘placing/arranging’; here as noun)
Entities Mentioned
I
IndraS
SūryaV
Viśve DevāḥRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes