Mantra 49
Rishi: Ritual formula embedded in VS; ṛṣi attribution not foregrounded in Śrauta manuals.
Devata: Indra (Śatakratu) and the dārvi as ritual instrument-personification.
Chandas: Anuṣṭubh (to be verified).
Samhita Patha (Devanagari)
पू॒र्णा द॑र्वि॒ परा॑ पत॒ सुपू॑र्णा॒ पुन॒रा प॑त । व॒स्नेव॒ विक्री॑णावहा॒ इष॒मूर्ज॑ᳪ शतक्रतो
Transliteration
pūrṇā́ darvi párā pata supūrṇā́ púnar ā́ pata | vásneva víkrīṇāvahā íṣam ūrjáṃ śatakrato ||
Translation
हे दर्वि (करछुला)! पूर्ण होऊन पुढे उडून जा; सुपूर्ण होऊन पुन्हा परत ये. हे शतक्रतो! जणू किंमत देऊन, तसेच आम्ही इष (पोषण) आणि ऊर्ज (बल) यांचा विनिमय/क्रय करू.
Padapatha (Word Analysis)
पूर्णा । दर्वि । परा । पत । सु-पूर्णा । पुनः । आ । पत । वस्ना । इव । वि-क्रीणावहै । इषम् । ऊर्जम् । शत-क्रतो ।
Word by Word
पूर्णाfull
पूर्णा:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक) < √पॄ (पूरणे)
दर्विःthe ladle
दर्विः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदर्वि (प्रातिपदिक)
पराaway, forth
परा:
—
TypeIndeclinable
Rootपरा (उपसर्ग/अव्यय)
पतfly/go
पत:
—
TypeVerb
Root√पत् (गतौ)
सुwell, completely
सु:
—
TypeIndeclinable
Rootसु (उपसर्ग/अव्यय)
पूर्णाfull
पूर्णा:
कर्तृ (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootपूर्ण (प्रातिपदिक) < √पॄ (पूरणे)
पुनःagain
पुनः:
—
TypeIndeclinable
Rootपुनः (अव्यय)
आback, towards (here)
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
पतfly/come
पत:
—
TypeVerb
Root√पत् (गतौ)
वस्नाwith a price (as the means)
वस्ना:
करण
TypeNoun
Rootवस्न (प्रातिपदिक)
इवas if, like
इव:
—
TypeIndeclinable
Rootइव (अव्यय)
विक्रीणावहैlet us two bring by purchase / procure
विक्रीणावहै:
—
TypeVerb
Rootवि + √क्री (द्रव्यविनिमये) + √वह् (प्रापणे/वहने)
इषम्refreshment, nourishment
इषम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइष् (प्रातिपदिक)
ऊर्जम्strength, vigor
ऊर्जम्:
कर्म
TypeNoun
Rootऊर्ज् (प्रातिपदिक)
शतक्रतोO Śatakratu (Indra), of a hundred powers/rites
शतक्रतो:
सम्बोधन
TypeNoun (vocative epithet)
Rootशतक्रतु (प्रातिपदिक; इन्द्रस्य विशेषणम्)
Entities Mentioned
I
Indra (Śatakratu)D
Dārvi (ritual ladle, personified)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes