Mantra 41
Rishi: Yājñavalkya-tradition (general)
Devata: Indra (with a triad of Devīs as empowering agencies)
Chandas: Jagatī
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीस्ति॒स्रस्ति॒स्रो दे॒वीर्व॑यो॒धसं॒ पति॒मिन्द्र॑मवर्धयन् । जग॑त्या॒ छन्द॑सेन्द्रि॒यᳪ शूष॒मिन्द्रे॒ वयो॒ दध॑द्वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
de·vīs tisrás tisró de·vīr vayo·dhásaṁ pátiṁ índram avardhayan | jagátyā́ chándasendriyáṁ śū́ṣam índre váyo dádhad vasu·váne vasu·dhéyasya vyántu yája
Translation
तीन देवी—तीन दैवी शक्ती—वयो-स्थापक आपल्या पती इंद्राला वाढवोत. जगती छंदाने (त्यांनी) इंद्रिय-शक्ती वाढविली; इंद्रामध्ये शूष (प्रचंड बल) व वयस् (वीर्य) धारण करून, वसु-प्राप्तीसाठी, धन-स्थापनेसाठी—ते ते कार्य सिद्ध करो; तू यजन कर.
Padapatha (Word Analysis)
दे॒वीः । ति॒स्रः । ति॒स्रः । दे॒वीः । अ॒व॒यो॒धस॑म् । पति॑म् । इन्द्र॑म् । अ॒व॒र्ध॒य॒न् । जग॑त्या । छन्द॑सा । इन्द्रि॒यम् । शूष॑म् । इन्द्रे॑ । वयः॒ । दध॑त् । वसु॒वने॑ । वसु॒धेय॑स्य । व्य॒न्तु॒ । यज॑
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (कर्तृसम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
तिस्रःthree
तिस्रः:
विशेषण (कर्तृसम्बन्धी)
TypeAdjective
Rootत्रि (संख्यावाचक-प्रातिपदिक)
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ (समुच्चित)
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक)
वयोधसम्vital strength / vigor
वयोधसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवयोधस् (प्रातिपदिक; वयस् + धस्)
पतिम्lord
पतिम्:
कर्म (वयोधसम्-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootपति (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
अवर्धयन्they increased / strengthened
अवर्धयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध् (धातु)
जगत्याwith the Jagatī (metre)
जगत्या:
करण (छन्दः-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootजगत् (प्रातिपदिक)
छन्दसाby/with the metre
छन्दसा:
करण
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power / vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
शूषम्strength / might
शूषम्:
कर्म (इन्द्रियम्-सम्बन्धी)
TypeNoun
Rootशूष (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin Indra
इन्द्रे:
अधिकरण
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvitality / life-force
वयः:
कर्म
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधत्placing / bestowing
दधत्:
कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणरूपेण)
TypeVerb
Rootधा (धातु)
वसुवनेin the winning of wealth / in the wealth-grove
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the treasure / of the wealth-bestowal
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them weave/spread (forth)
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवी (धातु; वि + इ/ए)
यजsacrifice / worship
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज् (धातु)
Entities Mentioned
I
IndraT
Tisraḥ Devīḥ (Three Goddesses)C
Chandas (Jagatī)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes