Shukla Yajur Veda — Adhyaya 28, Mantra 13
Rishi: Soma liturgical tradition.
Devata: Devīḥ Dvāraḥ (Divine Doors); Indra as beneficiary of increased vīrya.
Chandas: Yajus/prose with figurative diction.
Samhita Patha (Devanagari)
दे॒वीर्द्वार॒ इन्द्र॑ᳪ सङ्घा॒ते वी॒ड्वीर्याम॑न्नवर्धयन् । आ व॒त्सेन॒ तरु॑णेन कुमा॒रेण॑ च मीव॒तापार्वा॑णᳪ रे॒णुक॑काटं नुदन्तां वसु॒वने॑ वसु॒धेय॑स्य व्यन्तु॒ यज॑
Transliteration
devī́r dvā́ra índraṃ saṅghāté vī́ḍ vī́ryam an avardhayan | ā́ vatséna táruṇena kumāréṇa ca mīvatā́ pārvā́ṇaṃ reṇúkakāṭaṃ nudantāṃ vasuváne vasudhেয়asya vyántu yája
Translation
देवी द्वारे, संधि‑स्थानी, इंद्रासाठी दृढ वीर्य‑बल वाढवोत. तरुण वासरासह, तरुण कुमारासह, रंभणाऱ्या (गायी) सह—गाठीदार अडथळा, धुळीने भरलेला ठोंब ते दूर ढकलोत. वसु‑वनेत, वसु‑धेय (धन‑निधी) प्राप्तीसाठी—ते प्राप्त होवोत; यजन कर.
Padapatha (Word Analysis)
देवीः । द्वारः । इन्द्रम् । सङ्घाते । वीट् । वीर्यम् । अन् । अवर्धयन् । आ । वत्सेन । तरुणेन । कुमारॆण । च । मीवता । पार्वाणम् । रेणुककाटम् । नुदन्ताम् । वसुवने । वसुधेयस्य । व्यन्तु । यज ।
Word by Word
देवीःthe goddesses
देवीः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootदेवी (प्रातिपदिक) < देव
द्वारःdoors, gateways
द्वारः:
कर्तृ (देवीः के विशेषण/अप्पोज़िशन)
TypeNoun
Rootद्वार (प्रातिपदिक)
इन्द्रम्Indra
इन्द्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
सङ्घातेin the assembly/compact gathering
सङ्घाते:
अधिकरण
TypeNoun
Rootसङ्घात (प्रातिपदिक)
वीड्वीर्यम्(his) mighty strength/heroic power
वीड्वीर्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootवीडु-वीर्य (समास/प्रातिपदिक; वीर्य)
अन्नम्food
अन्नम्:
कर्म (अवर्धयन् का)
TypeNoun
Rootअन्न (प्रातिपदिक)
अवर्धयन्they increased
अवर्धयन्:
क्रिया
TypeVerb
Rootवृध्
आtowards, hither
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ
वत्सेनwith a calf
वत्सेन:
करण
TypeNoun
Rootवत्स (प्रातिपदिक)
तरुणेनyoung
तरुणेन:
करण
TypeAdjective
Rootतरुण (प्रातिपदिक)
कुमारॆणwith a boy/youth
कुमारॆण:
करण
TypeNoun
Rootकुमार (प्रातिपदिक)
चand
च:
—
TypeIndeclinable
Rootच
मीवतापार्वाणम्the (disease/evil) ‘mīvatā-pārvaṇa’ (a named affliction/obstruction)
मीवतापार्वाणम्:
कर्म
TypeNoun
Rootमीवतापार्वाण (समास-प्रातिपदिक; पार्वाण)
रेणुककाटम्the ‘reṇuka-kāṭa’ (a named pest/evil)
रेणुककाटम्:
कर्म (नुदन्ताम् का)
TypeNoun
Rootरेणुककाट (समास-प्रातिपदिक)
नुदन्ताम्let (them) drive away
नुदन्ताम्:
क्रिया
TypeVerb
Rootनुद्
वसुवनेin the wealth-grove/abode of riches
वसुवने:
अधिकरण
TypeNoun
Rootवसुवन (प्रातिपदिक)
वसुधेयस्यof the treasure/wealth-deposit
वसुधेयस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootवसुधेय (प्रातिपदिक)
व्यन्तुlet them disperse/drive away (spread out)
व्यन्तु:
क्रिया
TypeVerb
Rootवि + अ (अव्/अन् ‘to blow/move’ वैदिक) अथवा वि + य (व्यय/व्यन्ति-प्रयोग)
यजsacrifice! worship!
यज:
क्रिया
TypeVerb
Rootयज्
Entities Mentioned
D
Devīḥ Dvāraḥ (Divine Doors)I
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes