Mantra 40
Rishi: Vedic tradition: RV seer attribution (Indra-stotra lineage; to be verified by RV concordance for the source verse).
Devata: Indra (Soma-exhilarated; ‘matsad andhasaḥ’).
Chandas: Tr̥ṣṭubh/Jagatī-type cadence (to be confirmed by RV source identification).
Samhita Patha (Devanagari)
कस्त्वा॑ स॒त्यो मदा॑नां॒ मᳪहि॑ष्ठो मत्स॒दन्ध॑सः । दृ॒ढा चि॑दा॒रुजे॒ वसु॑
Transliteration
kás tvā́ satyó madā́nāṃ máṃhiṣṭho matsad ándhasaḥ | dṛḍhā́ cid ārúje vásu ||
Translation
हे वसु (उदार) देव, सोमरसाच्या आनंदमदांत तुझ्याशी कोण सत्य (निष्ठावान) आहे—सर्वात महाबली, सोमसारात उन्मत्त होणारा—जो दृढ बंधनांनाही फाडून टाकील?
Padapatha (Word Analysis)
कः । त्वा॒ । स॒त्यः । मदा॑नाम् । मंहि॑ष्ठः । मत्स॒त् । अन्ध॑सः । दृ॒ढाः । चि॒त् । आ॒रुजे॑ । वसु॑ ।
Word by Word
कःwho?
कः:
Kartā
TypePronoun
Rootकिम् (प्रश्न-सर्वनाम-प्रातिपदिक)
त्वाyou (as object)
त्वा:
Karma
TypePronoun
Rootयुष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सत्यःtrue, truthful
सत्यः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
मदानाम्of the exhilarations / intoxications
मदानाम्:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootमद (प्रातिपदिक)
महिष्ठःgreatest
महिष्ठः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमहत् (प्रातिपदिक) → महिष्ठ (सुपरलेटिव)
मत्सद्sitting in/with exhilaration; exhilaration-seated
मत्सद्:
Kartā
TypeAdjective (compound)
Root√सद् (सीदति) with उपसर्ग/पूर्वपद ‘मत्-’ (मद्/मत्त-सम्बन्धः) → बहुव्रीहि/कर्मधारय-समास; here used as adjective
अन्धसःof the Soma-juice (pressed drink)
अन्धसः:
Sambandha (Genitive)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक)
दृढाःfirm (ones), strong
दृढाः:
Karma
TypeAdjective
Rootदृढ (प्रातिपदिक)
चित्even
चित्:
(Emphatic particle)
TypeIndeclinable
Rootचित् (अव्यय)
आरुजेI break / I shatter
आरुजे:
Kartā
TypeVerb
Rootआ-√रुज् (रुजति)
वसुwealth, good (treasure)
वसु:
Karma
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
I
IndraS
SomaRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes