Shukla Yajur Veda — Adhyaya 23, Mantra 59
Rishi: Prājāpatya/anonymous cosmological interrogative
Devata: Cosmic totality (Viśvakarman/Prajāpati in Brāhmaṇa construal); explicitly Sun and Moon as invoked referents
Chandas: Triṣṭubh
Samhita Patha (Devanagari)
को अ॒स्य वे॑द॒ भुव॑नस्य॒ नाभिं॒ को द्यावा॑पृथि॒वी अ॒न्तरि॑क्षम् । कः सूर्य॑स्य वेद बृह॒तो ज॒नित्रं॒ को वे॑द च॒न्द्रम॑सं यतो॒जाः
Transliteration
kó asya véda bhúvanasya nā́bhiṃ kó dyā́vā-pṛthivī́ antárikṣam | káḥ sū́ryasya veda bṛható janítraṃ kó véda candrámasaṃ yatójāḥ
Translation
इथे जगताची नाभी कोण जाणतो? द्यावा-पृथिवी, अंतरिक्ष कोण जाणतो? महान सूर्याचे जन्मस्थान कोण जाणतो? आणि चंद्रमा—तो कोणत्या स्रोतापासून जन्मला—हे कोण जाणतो?
Padapatha (Word Analysis)
कः । अस्य । वेद । भुवनस्य । नाभिम् । कः । द्यावा-पृथिवी । अन्तरिक्षम् । कः । सूर्यस्य । वेद । बृहतः । जनित्रम् । कः । वेद । चन्द्रमसम् । यतः-जाः
Word by Word
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् (प्रातिपदिक) → कः
अस्यof this
अस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → अस्य
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
भुवनस्यof the world / of existence
भुवनस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootभुवन (प्रातिपदिक)
नाभिम्navel; center
नाभिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootनाभि (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
द्यावापृथिवीheaven-and-earth
द्यावापृथिवी:
कर्म (वेद इत्यस्य)
TypeNoun (compound)
Rootद्यावा-पृथिवी (द्वन्द्व-समास; द्यौ/द्याव् + पृथिवी)
अन्तरिक्षम्midspace; atmosphere
अन्तरिक्षम्:
कर्म
TypeNoun
Rootअन्तरिक्ष (प्रातिपदिक)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
सूर्यस्यof the sun
सूर्यस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootसूर्य (प्रातिपदिक)
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
बृहतःof the great
बृहतः:
विशेषण (जनित्रम् इत्यस्य षष्ठी-सम्बन्धः)
TypeAdjective
Rootबृहन्त् (विशेषण-प्रातिपदिक)
जनित्रम्origin; begetting-place
जनित्रम्:
कर्म
TypeNoun
Rootजनित्र (प्रातिपदिक; √जन्-निष्पन्नं नाम)
कःwho?
कः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootकिम् → कः
वेदknows
वेद:
क्रिया
TypeVerb
Root√विद् (विदँ ज्ञाने)
चन्द्रमसम्the moon
चन्द्रमसम्:
कर्म
TypeNoun
Rootचन्द्रमस् (प्रातिपदिक)
यतःfrom where
यतः:
अपादान/हेतु (स्रोतः/उद्गमः)
TypeIndeclinable
Rootयतस् (अव्यय-प्रातिपदिक)
जाःborn; arisen
जाः:
विशेषण (चन्द्रमसम् इत्यस्य)
TypeAdjective (kṛdanta)
Root√जन् (जनीँ प्रादुर्भावे) → ज (कृदन्त-प्रातिपदिक) + आः
Entities Mentioned
P
PrajāpatiV
ViśvakarmanS
Sūrya (Sun)C
Candra (Moon)D
Dyāvā-Pṛthivī (Heaven and Earth)A
Antarīkṣa (Mid-air)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes