Mantra 23
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution)
Devata: Indra (recipient); Vasus as agents; stoma/sāman as liturgical powers
Chandas: Not explicitly stated here (stoma/sāman focus: Trivṛt, Rathantara)
Samhita Patha (Devanagari)
व॒स॒न्तेन॑ ऋ॒तुना॑ दे॒वा वस॑ववस्त्रि॒वृता॑ स्तु॒ताः । र॒थ॒न्त॒रेण॒ तेज॑सा ह॒विरिन्द्रे॒ वयो॑ दधुः
Transliteration
vasanténa ṛtúnā devā́ vásavo trivṛ́tā stutā́ḥ | rathantaréṇa téjasā havír índre váyo dadhúḥ
Translation
वसंत ऋतूसह देव—वसु—त्रिवृत् (स्तोत्र) यांनी स्तुत होऊन, रथंतराच्या तेजाने (दीप्त होऊन), इंद्रामध्ये हवि स्थापन करतात—आणि वयः (प्राणरस/जीवरस) धारण करतात.
Padapatha (Word Analysis)
व॒स॒न्तेन॑ । ऋ॒तुना॑ । दे॒वाः । वस॑वः । त्रि॒वृता॑ । स्तु॒ताः । र॒थ॒न्त॒रेण॑ । तेज॑सा । ह॒विः । इन्द्रे॑ । वयः॑ । दधुः
Word by Word
वसन्तेनby/with the spring (season)
वसन्तेन:
करण
TypeNoun
Rootवसन्त (प्रातिपदिक)
ऋतुनाby/with the season
ऋतुना:
करण
TypeNoun
Rootऋतु (प्रातिपदिक)
देवाःthe gods
देवाः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
वसवःthe Vasus
वसवः:
Kartā
TypeNoun
Rootवसु (प्रातिपदिक)
त्रिवृताwith the threefold (stoma/arrangement)
त्रिवृता:
करण
TypeAdjective
Rootत्रिवृत् (प्रातिपदिक; ‘threefold/with three turns’)
स्तुताःpraised
स्तुताः:
Kartā
TypeVerb (participial adjective)
Root√स्तु (स्तु—स्तुत; क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त)
रथन्तरेणby/with the Rathantara (Sāman)
रथन्तरेण:
करण
TypeNoun
Rootरथन्तर (प्रातिपदिक; सामविशेषः)
तेजसाwith radiance/energy
तेजसा:
करण
TypeNoun
Rootतेजस् (प्रातिपदिक)
हविःthe oblation
हविः:
Karma
TypeNoun
Rootहविस् (प्रातिपदिक)
इन्द्रेin/unto Indra
इन्द्रे:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
वयःvital strength / vigor
वयः:
Karma
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed/established
दधुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√धा (धारणे)
Entities Mentioned
I
IndraV
VasusV
Vasanta (Spring, Ṛtu)T
Trivṛt (Stoma)R
Rathantara (Sāman)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes