Mantra 16
Rishi: Yājñavalkya-tradition (school attribution).
Devata: Dik-devīs (quarters) and Bṛhaspati.
Chandas: Paṅkti
Samhita Patha (Devanagari)
दुरो॑ दे॒वीर्दिशो॑ म॒हीर्ब्र॒ह्मा दे॒वो बृह॒स्पति॑: । प॒ङ्क्तिश्छन्द॑ इ॒हेन्द्रि॒यं तु॑र्य॒वाड्गौ॒र्वयो॑ दधुः
Transliteration
dúro devī́r díśo mahī́r brahmā́ devó bṛ́haspátiḥ | paṅktíś chánda ihéndriyáṃ túrya-vā́ḍ gā́ur váyo dadhúḥ
Translation
द्वारे देव्या आहेत—महान दिशा; ब्रह्मा-पुरोहित देव बृहस्पती आहे. पङ्क्ति छंद—इथेच इंद्राचे तेज: तुर्यवाड् गौ (चार-रूपांची गौ), प्राणशक्ती म्हणून, त्यांनी स्थापित केली.
Padapatha (Word Analysis)
दुरः॑ । दे॒वीः । दिशः॑ । म॒हीः । ब्र॒ह्मा । दे॒वः । बृह॒स्पतिः॑ । प॒ङ्क्तिः । छन्दः॑ । इ॒ह । इ॒न्द्रि॒यम् । तु॑र्य॒-॒वाट् । गौः । वयः॑ । दधुः
Word by Word
दुरःdoors, gateways
दुरः:
Karma
TypeNoun
Rootदुर (प्रातिपदिक) / दुरस्
देवीःgoddesses
देवीः:
Karma
TypeNoun
Rootदेवी (देव- + ङीप्) प्रातिपदिक
दिशःdirections, quarters
दिशः:
Karma
TypeNoun
Rootदिश् (प्रातिपदिक: दिशा/दिश्)
महीःgreat, vast
महीः:
Karma
TypeAdjective
Rootमही (प्रातिपदिक)
ब्रह्माBrahmā / the sacred priestly power
ब्रह्मा:
Kartā
TypeNoun
Rootब्रह्मन् (प्रातिपदिक)
देवःthe god
देवः:
Kartā
TypeNoun
Rootदेव (प्रातिपदिक)
बृहस्पतिःBṛhaspati
बृहस्पतिः:
Kartā
TypeNoun
Rootबृहस्पति (प्रातिपदिक)
पङ्क्तिःPaṅkti (a metre)
पङ्क्तिः:
Kartā
TypeNoun
Rootपङ्क्ति (प्रातिपदिक)
छन्दःmetre
छन्दः:
Karma
TypeNoun
Rootछन्दस् (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
इन्द्रियम्vital power, sense-power
इन्द्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
तुर्यवाट्Turyavāṭ (a proper name/epithet)
तुर्यवाट्:
Kartā
TypeAdjective
Rootतुर्यवाट् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/विशेषण-शब्द)
गौरःGaur(a) (proper name) / the tawny one
गौरः:
Kartā
TypeNoun
Rootगौर (प्रातिपदिक)
वयःvitality, vigor; life/age
वयः:
Karma
TypeNoun
Rootवयस् (प्रातिपदिक)
दधुःthey placed, they established
दधुः:
Kriyā
TypeVerb
Rootधा (धातु)
Entities Mentioned
D
Dik-devīs (Goddesses of the Quarters)B
BṛhaspatiI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes