Mantra 55
Rishi: Tradition associates such Soma/Pravargya formulas with Soma-liturgical strata; specific ṛṣi attribution uncertain without anukramaṇī cross-check.
Devata: Agni; Aśvins; Sarasvatī; Soma (composite liturgical address)
Chandas: Jagatī/Anuṣṭubh-mixed appearance; to be verified by metrical count.
Samhita Patha (Devanagari)
समि॑द्धो अ॒ग्निर॑श्विना त॒प्तो घ॒र्मो वि॒राट् सु॒तः । दु॒हे धे॒नुः सर॑स्वती॒ सोम॑ᳪ शु॒क्रमि॒हेन्द्रि॒यम्
Transliteration
samíddho agnír aśvinā taptó gharmó virā́ṭ sutáḥ | duhē dhēnúḥ sárasvatī sómaṁ śukrám ihéndriyám ||
Translation
अग्नी प्रज्वलित झाला आहे; घर्म (तप्त पात्र) तापला आहे; पिळलेला सोम विराट् (सर्वव्यापी/महाशासक) आहे. दुभती धेनू असलेली सरस्वती येथे इन्द्रिय—इंद्राचे वीर्य—युक्त तेजस्वी सोमाचे दुहन करते.
Padapatha (Word Analysis)
समि॑द्धः । अ॒ग्निः । अ॒श्विना । त॒प्तः । घ॒र्मः । वि॒राट् । सु॒तः । दु॒हे । धे॒नुः । सर॑स्वती । सोम॑म् । शु॒क्रम् । इ॒ह । इन्द्रि॒यम्
Word by Word
समिद्धःkindled, well-ignited
समिद्धः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसम्-इध् (कृदन्त: समिद्ध) / प्रातिपदिक: समिद्ध
अग्निःAgni (fire/deity)
अग्निः:
Kartā
TypeNoun
Rootअग्नि (प्रातिपदिक)
अश्विनाwith/for the Aśvins (the twin gods)
अश्विना:
Karaṇa
TypeNoun
Rootअश्विन् (प्रातिपदिक)
तप्तःheated, made hot
तप्तः:
Kartā
TypeAdjective
Rootतप् (कृदन्त: तप्त)
घर्मःGharma (hot oblation/ritual drink)
घर्मः:
Kartā
TypeNoun
Rootघर्म (प्रातिपदिक)
विराट्wide-ruling, all-pervading (Virāj)
विराट्:
Kartā
TypeAdjective
Rootविराज् (प्रातिपदिक; वैदिक रूप: विराट्)
सुतःpressed (as Soma), expressed
सुतः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसु (कृदन्त: सुत)
दुहेmilks/yields
दुहे:
Kartā
TypeVerb
Rootदुह्
धेनुःthe milch-cow
धेनुः:
Kartā
TypeNoun
Rootधेनु (प्रातिपदिक)
सरस्वतीSarasvatī
सरस्वती:
Kartā
TypeNoun
Rootसरस्वती (प्रातिपदिक)
सोमम्Soma
सोमम्:
Karma
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
शुक्रम्bright, pure
शुक्रम्:
Karma
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
इहhere
इह:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootइह (अव्यय)
इन्द्रियम्vigour, power, vital strength
इन्द्रियम्:
Karma
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
A
AgniA
AśvinsS
SarasvatīS
SomaI
IndraRitual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes