Shukla Yajur Veda — Adhyaya 19, Mantra 78
Rishi: Prajāpati (mythic speaker/agent in the mantra’s narrative frame)
Devata: Indra (indriya), with Prajāpati as the acting principle
Chandas: Mixed; predominantly Triṣṭubh-like cadence (as transmitted in VS prose-verse style)
Samhita Patha (Devanagari)
वेदे॑न रू॒पे व्य॑पिबत् सुतासु॒तौ प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ स॒त्यमि॑न्द्रि॒यं वि॒पान॑ᳪ शु॒क्रमन्ध॑स॒ इन्द्र॑स्येन्द्रि॒यमि॒दं पयो॒ऽमृतं॒ मधु॑
Transliteration
vedéna rūpé vyàpibat sutā́sutau prajā́patiḥ | ṛténa satyám indriyáṃ vipā́naṃ śukrám ándhasa índrasyendriyám idáṃ páyo 'mṛ́taṃ mádhu
Translation
वेदाने, (स्व) यथारूपात, प्रजापतीने सुत व असुत—दाबलेले व न दाबलेले—(रस) प्राशन केला. ऋताने (त्याने) सत्य—इंद्रिय (इंद्राचे तेज/वीर्य) प्राप्त केले: पिण्यायोग्य तो पान, सोमरसाचा उज्ज्वल सार. हेच इंद्राचे इंद्रिय—हे पयः, अमृत, मधु.
Padapatha (Word Analysis)
वेदे॑न । रू॒पे । वि॒-अपि॑बत् । सु॒ता-अ॒सु॒तौ । प्र॒जाप॑तिः । ऋ॒तेन॑ । स॒त्यम् । इ॒न्द्रि॒यम् । वि॒पान॑म् । शु॒क्रम् । अन्ध॑सः । इन्द्र॑स्य । इ॒न्द्रि॒यम् । इ॒दम् । पयः॑ । अ॒मृत॑म् । मधु॑
Word by Word
वेदेनby/with the Veda (knowledge)
वेदेन:
करण
TypeNoun
Rootवेद (प्रातिपदिक; √विद् ‘जानने’ से) अथवा ‘वेद’ (ज्ञान/वेद-ग्रन्थ)
रूपेin (his) form/appearance
रूपे:
अधिकारण
TypeNoun
Rootरूप (प्रातिपदिक)
व्यपिबत्drank up / drank fully
व्यपिबत्:
(क्रिया)
TypeVerb
Root√पा (पिबति) + उपसर्ग ‘वि-’
सुतासुतौ(the Soma) pressed and unpressed (both kinds)
सुतासुतौ:
कर्म
TypeNoun
Rootसुत + असुत (समास/द्वन्द्व; ‘pressed’ + ‘unpressed/unsqueezed’)
प्रजापतिःPrajāpati
प्रजापतिः:
कर्ता
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
ऋतेनby/with ṛta (cosmic order)
ऋतेन:
करण
TypeNoun
Rootऋत (प्रातिपदिक)
सत्यम्truth
सत्यम्:
कर्म
TypeNoun
Rootसत्य (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्power, vigor
इन्द्रियम्:
कर्म
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
विपानम्a special drink / draught
विपानम्:
कर्म
TypeNoun
Rootविपान (प्रातिपदिक; ‘विशेषेण पान’/‘पेय’ भाव)
शुक्रम्bright, pure
शुक्रम्:
कर्म (विशेषण-रूपेण)
TypeAdjective
Rootशुक्र (प्रातिपदिक)
अन्धसःof the Soma-juice
अन्धसः:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootअन्धस् (प्रातिपदिक; सोमरस/रस)
इन्द्रस्यof Indra
इन्द्रस्य:
सम्बन्ध (षष्ठी)
TypeNoun
Rootइन्द्र (प्रातिपदिक)
इन्द्रियम्(is) Indra’s vigor/power
इन्द्रियम्:
कर्ता/विधेय (नामवाक्ये)
TypeNoun
Rootइन्द्रिय (प्रातिपदिक)
इदम्this
इदम्:
कर्ता/विधेय (निर्देश)
TypePronoun
Rootइदम् (सर्वनाम)
पयःmilk; nourishing drink
पयः:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootपयस् (प्रातिपदिक)
अमृतम्immortality; ambrosia
अमृतम्:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootअमृत (प्रातिपदिक)
मधुhoney; sweetness
मधु:
कर्ता/विधेय
TypeNoun
Rootमधु (प्रातिपदिक)
Entities Mentioned
P
PrajāpatiI
IndraṚ
Ṛta/Satya (cosmic order & truth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes