Mantra 7
Rishi: RV-derived dual-address formula adapted into Yajus usage
Devata: Soma and Surā (dual), with yoni as operative locus
Chandas: Tr̥ṣṭubh-like (RV cadence), adapted for ritual prose-use
Samhita Patha (Devanagari)
नाना॒ हि वां॑ दे॒वहि॑त॒ᳪ सद॑स्कृ॒तं मा सᳪ सृ॑क्षाथां पर॒मे व्यो॑मन् । सुरा॒ त्वमसि॑ शु॒ष्मिणी॒ सोम॑ ए॒ष मा मा॑ हिᳪसी॒: स्वां योनि॑मावि॒शन्ती॑
Transliteration
nānā́ hí vāṃ deváhitaṃ sádaḥkṛtaṃ mā sáṃ sṛkṣāthāṃ paramé vyòman | surā́ tvám asi śuṣmíṇī sóma eṣá mā mā hiṃsīḥ svā́ṃ yónim āviśántī ||
Translation
तुम्हा दोघांचा जो देवहित, सदस्साठी संस्कृत (तयार) भाग आहे, तो खरोखरच वेगळा आहे; परम व्योमात तुम्ही एकमेकांत मिसळू नका. तू सुरा आहेस, हे शुष्मिणी; हा सोम आहे. आपल्या स्वयंच्या योनीत प्रवेश करताना मला हिंसा करू नकोस.
Padapatha (Word Analysis)
नाना॑ । हि । वाम् । दे॒व-हि॑तम् । सदः॑-कृ॒तम् । मा । सम् । सृ॑क्षाथाम् । पर॒मे । व्यो॑मन् । सुरा॑ । त्वम् । असि । शु॒ष्मिणी॑ । सोम॑ । ए॒षः । मा । मा॑ । हि॒ᳪसीः । स्वाम् । योनिम् । आ॒-वि॒शन्ती॑ ।
Word by Word
नानाvariously, in many ways
नाना:
Adhikaraṇa
TypeIndeclinable
Rootनाना (अव्यय)
हिindeed, for
हि:
—
TypeIndeclinable
Rootहि (निपात)
वाम्of you two / you two
वाम्:
Sampradāna
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
देवहितम्beneficial to the gods
देवहितम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदेव-हित (प्रातिपदिक; ‘देवेषु हितम्’)
सदस्कृतम्made/arranged for the assembly (sadas)
सदस्कृतम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसदस्-कृत (कृदन्त; √कृ ‘to make/do’ + सदस्)
माdo not
मा:
—
TypeIndeclinable
Rootमा (निषेध)
सम्together, completely
सम्:
—
TypeIndeclinable
Rootसम् (उपसर्ग)
सृक्षाथाम्(you two) should not let loose / should not mix/bring together
सृक्षाथाम्:
Kartā
TypeVerb
Root√सृज् (सृजति) / वैदिक रूप ‘सृक्ष-’
परमेin the highest
परमे:
Adhikaraṇa
TypeAdjective
Rootपरम (प्रातिपदिक)
व्योमन्in the sky/heaven
व्योमन्:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootव्योमन् (प्रातिपदिक)
सुराSura (spirit/liquor)
सुरा:
Kartā
TypeNoun
Rootसुरा (प्रातिपदिक)
त्वम्you
त्वम्:
Kartā
TypePronoun
Rootयुष्मद् (प्रातिपदिक)
असिare
असि:
—
TypeVerb
Root√अस् (अस्ति)
शुष्मिणीpowerful, vigorous
शुष्मिणी:
Kartā
TypeAdjective
Rootशुष्मिन् (प्रातिपदिक) → शुष्मिणी (स्त्री)
सोमःSoma
सोमः:
Kartā
TypeNoun
Rootसोम (प्रातिपदिक)
एषःthis
एषः:
Kartā
TypePronoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootमा (अस्मद्—एन्क्लिटिक)
माme
मा:
Karma
TypePronoun
Rootमा (अस्मद्—एन्क्लिटिक)
हिंसीःdo not injure
हिंसीः:
Kartā
TypeVerb
Root√हिंस् (हिंसति)
स्वाम्one’s own
स्वाम्:
Karma
TypeAdjective
Rootस्व (प्रातिपदिक)
योनिम्womb, source, abode
योनिम्:
Karma
TypeNoun
Rootयोनि (प्रातिपदिक)
आविशन्तीentering
आविशन्ती:
Kartā
TypeParticiple
Rootआ-√विश् (विशति) → आविशन्ती (वर्तमान कृदन्त)
Entities Mentioned
S
SomaS
SurāS
Sadas (as sacred space)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes