Mantra 49
Rishi: Ancestral-invocation tradition; specific ṛṣi not explicit here.
Devata: Pitaraḥ (Fathers), qualified as somyāḥ.
Chandas: Triṣṭubh-like cadence (to be confirmed by syllable count in pada analysis).
Samhita Patha (Devanagari)
उदी॑रता॒मव॑र॒ उत्परा॑स॒ उन्म॑ध्य॒माः पि॒तर॑: सो॒म्यास॑: । असुं॒ य ई॒युर॑वृ॒का ऋ॑त॒ज्ञास्ते नो॑ऽवन्तु पि॒तरो॒ हवे॑षु
Transliteration
udī́ratām ávarā útparāsa únmadhyamā́ḥ pitáraḥ somyā́saḥ | asúṃ yá ī́yur avṛkā́ ṛtajñā́s te no 'vantu pitáro havéṣu
Translation
सोम्य पितर—अवर, उत्तर आणि मध्यम—उदीरित होवोत, जागृत होवोत. जे असु (प्राण) कडे गेले आहेत, अवृक (अहिंसक), ऋतज्ञ (ऋत जाणणारे)—ते पितर आमच्या हवेṣu (आह्वानांत) आम्हांला रक्षोत, सहाय्य करो.
Padapatha (Word Analysis)
उत्-ईरताम् । अवराः । उत्-परासः । उत्-मध्यमाः । पितरः । सोम्यासः । असुम् । ये । ईयुः । अवृकाः । ऋत-ज्ञाः । ते । नः । अवन्तु । पितरः । हवेषु
Word by Word
उदीरताम्let them rise/come forth
उदीरताम्:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootउद्-ईर् (ईर् धातु, प्रेरणे/उत्थाने)
अवराःthe lower (ones)
अवराः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअवर (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
परासःthe higher (ones)
परासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootपर (प्रातिपदिक)
उत्up, forth
उत्:
(क्रियाविशेषण)
TypeIndeclinable
Rootउत् (उपसर्ग/अव्यय)
मध्यमाःthe middle (ones)
मध्यमाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootमध्यम (प्रातिपदिक)
पितरःthe Fathers (ancestors)
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
सोम्यासःSoma-worthy / connected with Soma
सोम्यासः:
Kartā
TypeAdjective
Rootसोम्य (प्रातिपदिक)
असुम्life-breath
असुम्:
Karma
TypeNoun
Rootअसु (प्रातिपदिक)
येwho
ये:
Kartā
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईयुःwent
ईयुः:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootइ (इण्) धातु, गत्यर्थे
अवृकाःunwolfish; harmless
अवृकाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootअ-वृक (प्रातिपदिक; वृक = ‘wolf’, अ- = नञ्)
ऋतज्ञाःknowers of ṛta (cosmic order)
ऋतज्ञाः:
Kartā
TypeAdjective
Rootऋत-ज्ञ (प्रातिपदिक; ज्ञा ‘to know’ से)
तेthey
ते:
Kartā
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
नःfor us / our
नः:
Sampradāna
TypePronoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
अवन्तुmay they protect
अवन्तु:
(क्रिया)
TypeVerb
Rootअव् धातु, रक्षणे
पितरःthe Fathers
पितरः:
Kartā
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
हवेषुin the invocations
हवेषु:
Adhikaraṇa
TypeNoun
Rootहव (प्रातिपदिक; ‘invocation/call’)
Entities Mentioned
P
Pitaraḥ (Fathers)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes