Mantra 68
Rishi: Traditionally associated with the ritual lineage of Yājñavalkya in the Vājasaneyin transmission (exact ṛṣi attribution varies by anukramaṇī).
Devata: Yajña / Dyāvāpṛthivī (implicit cosmic frame).
Chandas: Triṣṭubh (by cadence and pāda-length typical of this cluster).
Samhita Patha (Devanagari)
स्व॒र्यन्तो॒ नापे॑क्षन्त॒ आ द्याᳪ रो॑हन्ति॒ रोद॑सी । य॒ज्ञं ये वि॒श्वतो॑धार॒ᳪ सुवि॑द्वाᳪसो वितेनि॒रे
Transliteration
svaryánto nā́pekṣanta ā́ dyā́m rohanti ródasī | yajñáṃ ye viśvátodhāraṃ suvídvāṃso vitaniré
Translation
स्वर्गाकडे ते धाव घेतात, मागे पाहत नाहीत; ते द्यौ (आकाश) पर्यंत, दोन्ही रोदसी (द्यावा-पृथिवी) पर्यंत आरोहण करतात. जे सुविद्वान होऊन, विश्वतो-धार (सर्वधारक) यज्ञाला सर्व बाजूंनी विस्तारून ठेवतात.
Padapatha (Word Analysis)
स्व॒र्यन्तः । न । अपे॑क्षन्ते । आ । द्याम् । रोहन्ति । रोदसी॒ इति । य॒ज्ञम् । ये । वि॒श्वतः॑-धारम् । सु॒-विद्वाᳪसः । वि॒-त॒नि॒रे
Word by Word
स्वर्यन्तःseeking heaven / heavenward
स्वर्यन्तः:
कर्तृ
TypeAdjective
Rootस्वर्यत् (प्रातिपदिक; √स्वर्/स्वृ ‘स्वरं/स्वर्गं गच्छति’ इत्यर्थे) अथवा ‘स्वर्’ (स्वर्ग) + यत्-प्रत्यय
नnot
न:
—
TypeIndeclinable
Rootन (निषेध-अव्यय)
अपेक्षन्तेthey look for / they wait for
अपेक्षन्ते:
—
TypeVerb
Root√ईक्ष् (अप + ईक्ष्) ‘अपेक्ष्’
आtowards; up to
आ:
—
TypeIndeclinable
Rootआ (उपसर्ग/अव्यय)
दिवम्heaven, the sky
दिवम्:
कर्म
TypeNoun
Rootदिव् (प्रातिपदिक: द्यौ/दिव्)
रोहन्तिthey ascend
रोहन्ति:
—
TypeVerb
Root√रुह्
रोदसीthe two worlds (heaven and earth)
रोदसी:
कर्म/अधिकरण (सन्दर्भानुसार)
TypeNoun
Rootरोदसी (प्रातिपदिक; द्वन्द्व-समास: रोदस् ‘द्यावा-पृथिव्यौ’)
यज्ञम्the sacrifice
यज्ञम्:
कर्म
TypeNoun
Rootयज्ञ (प्रातिपदिक)
येwho
ये:
कर्तृ
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
विश्वतःfrom all sides; on every side
विश्वतः:
—
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (तद्धित-अव्यय)
धारम्support; bearer
धारम्:
कर्म
TypeNoun
Rootधार (प्रातिपदिक; ‘धारण/आधार’)
सुविद्वांसःwell-knowing; wise
सुविद्वांसः:
कर्तृ (ये इत्यस्य विशेषणम्)
TypeAdjective
Rootसु- + विद्वांस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘जानाति’)
वितेनिरेthey have spread/extended
वितेनिरे:
—
TypeVerb
Root√तन् (वि + तन्)
Entities Mentioned
Y
YajñaD
Dyāvāpṛthivī (Heaven and Earth)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes