Shukla Yajur Veda — Adhyaya 16, Mantra 59
Rishi: Traditionally connected with Yājñavalkya’s transmission of the Vājasaneyin corpus; individual anuvāka seers are not consistently specified in the Saṃhitā itself
Devata: Rudrāḥ (Rudra-hosts/gaṇas)
Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula with pāda cadence (not a strict ṛgvedic meter)
Samhita Patha (Devanagari)
ये भू॒ताना॒मधि॑पतयो विशि॒खास॑: कप॒र्दिन॑: । तेषा॑ᳪ सहस्रयोज॒नेऽव॒ धन्वा॑नि तन्मसि
Transliteration
yé bhūtānām ádhipatayo viśikhā́saḥ kapárdinaḥ | téṣāṃ sahasrayojané ’vá dhánvāni tánmasi
Translation
हे भूतांचे अधिपतीहो! हे विशिखास (विचित्र शिखाधारीहो)! हे कपर्दिनः (जटाधारी/शिखा-मुडधारीहो)! त्यांच्या धनुष्यांना सहस्र योजन दूरच ठेवून द्या—ती खाली ठेववा.
Padapatha (Word Analysis)
ये । भू॒ता॒ना॒म् । अधि॑पतयः । विशि॒खासः॑ । कप॒र्दिनः॑ । तेषा॑म् । सहस्र-योज॒ने । अव॑ । धन्वा॑नि । तत् । म॒सि॒
Word by Word
येwho (those who)
ये:
कर्तृ (सम्बन्ध-निर्देशकः) / विशेष्य-संबन्धः
TypePronoun
Rootयद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक) → य-
भूतानाम्of beings / of creatures
भूतानाम्:
षष्ठी-सम्बन्धः (सम्बन्ध/अधिकार-सम्बन्धः)
TypeNoun
Rootभूत (कृदन्त-प्रातिपदिक; √भू) अथवा भूत (नाम)
अधिपतयःoverlords / lords
अधिपतयः:
कर्तृ (ये … अधिपतयः)
TypeNoun
Rootअधिपति (प्रातिपदिक)
विशिखासःhaving special/top-knots; crested
विशिखासः:
कर्तृ-विशेषणम् (अधिपतयः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootविशिखा (प्रातिपदिक)
कपर्दिनःwearing matted hair / with a hair-knot
कपर्दिनः:
कर्तृ-विशेषणम् (अधिपतयः)
TypeAdjective (used substantively)
Rootकपर्दिन् (प्रातिपदिक)
तेषाम्of them
तेषाम्:
षष्ठी-सम्बन्धः
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
सहस्रयोजनेat/within a thousand yojanas
सहस्रयोजने:
अधिकरणम् (स्थान/परिमाण-सीमा)
TypeNoun (compound)
Rootसहस्रयोजन (समास-प्रातिपदिक: सहस्र + योजन)
अवdown, away
अव:
क्रियाविशेषणम् (दिशा/अधः)
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/निपात)
धन्वानिwastes/deserts (tracts)
धन्वानि:
कर्म (गमन/प्रापण-क्रियायाः लक्ष्य-रूपेण, निहित-क्रिया)
TypeNoun
Rootधन्वन् (प्रातिपदिक; ‘desert/waste/steppe’)
तत्that
तत्:
कर्म (इदम्-निर्देशः)
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
मसिyou measure / you mete out
मसि:
क्रिया (मुख्य-क्रिया)
TypeVerb
Root√मन्/√मा? (पाठभेद-सम्भाव्य); पदरूपतः: ‘मसि’ = 2 एकवचन (लट्/लोट्) इति वैदिक-प्रयोगः; प्रचलित व्याख्या: ‘मसि’ = ‘मिमीते/मिमासि’ इत्यर्थे ‘मापने/परिमाणे’
Entities Mentioned
R
Rudrāḥ (Rudra-hosts/gaṇas)Ritual Context
Viniyoga (Ritual Application)
Commentary Summary
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes